เขตอำนาจศาลในคดีแพ่ง: ควรยื่นฟ้องต่อศาลใด?

อ้างอิงกรณีปรึกษา 22 กรณี · อัปเดต 4 ตุลาคม 2569 · แปลจากต้นฉบับภาษาเกาหลี

โดยหลักแล้ว คดีแพ่งต้องยื่นต่อศาลที่มีเขตอำนาจ ณ ที่อยู่ของจำเลย แต่คดีเกี่ยวกับสิทธิในทรัพย์สิน การกระทำละเมิด หรือธุรกรรมของผู้บริโภค อาจอยู่ในเขตอำนาจของศาลอื่นได้ เขตอำนาจศาลอาจแตกต่างกันตามข้อตกลงเลือกศาล การมีจำเลยร่วม หรือการเป็นคดีครอบครัวหรือคดีบังคับคดี จึงควรพิจารณาทั้งลักษณะของคำเรียกร้องและข้อเท็จจริงในขณะยื่นฟ้อง

ผู้เกี่ยวข้อง → ผู้ฟ้อง → จำเลย → ผู้บริโภคหรือผู้ขาย → ต้องเลือกศาลเพื่อยื่นคดีแพ่ง → เป็นคดีพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์< br/>ขายตรง หรือขายผ่อนชำระหรือไม่? → ใช่ พระราชบัญญัติพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ มาตรา 36 และกฎหมายขายตรง มาตรา 53 กับกฎหมายขายผ่อนชำระ มาตรา 44 → ไม่ใช่ → เป็นคดีสิทธิในทรัพย์สินหรือคดีละเมิดหรือไม่? → ใช่ ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 8 และ 18 → มีข้อตกลงเป็นหนังสือเลือกศาลที่ใช้ได้หรือไม่? → ใช่ ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 29 → อาจยื่นศาลที่กฎหมายกำหนด< br/>หรือศาลที่ตกลงเลือกได้ → โดยหลัก ยื่นศาล ณ ภูมิลำเนาจำเลย → ตรวจมูลคดีและสถานที่ที่เกี่ยวข้อง → ตรวจความเป็นธรรมของข้อตกลงเลือกศาล → ตรวจข้อเท็จจริงในวันยื่นฟ้อง → มีจำเลยร่วมจริงและมูลเหตุเดียวกันหรือไม่ → ข้อตกลงเลือกศาลเป็นหนังสือและเป็นธรรมหรือไม่ → ข้อเท็จจริงใดกำหนดเขตอำนาจในวันฟ้อง

ประเด็นสำคัญ

เขตอำนาจศาลทั่วไปสำหรับคดีแพ่งคือศาลที่มีเขตอำนาจเหนือภูมิลำเนาทั่วไปของจำเลย โดยหลักแล้ว ภูมิลำเนาทั่วไปของบุคคลกำหนดตามที่อยู่ (ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 2 และ 3 (민사소송법 제2조·제3조))
คดีเกี่ยวกับสิทธิในทรัพย์สินอาจยื่นต่อศาล ณ สถานที่พำนักหรือสถานที่ที่ต้องปฏิบัติตามหนี้ได้ด้วย ส่วนคดีละเมิดอาจยื่นต่อศาล ณ สถานที่เกิดการกระทำได้เช่นกัน (ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 8 และ 18 (민사소송법 제8조·제18조))
หากจำเลยหลายคน เช่น ผู้ร่วมกระทำละเมิด ถูกฟ้องร่วมกันโดยมีมูลเหตุทางข้อเท็จจริงเดียวกัน อาจถือว่ามีเขตอำนาจศาลที่เกี่ยวเนื่องกัน อย่างไรก็ตาม หากดึงคู่ความที่ไม่มีคำเรียกร้องที่แท้จริงเข้ามาเพียงเพื่อสร้างเขตอำนาจศาล ก็อาจไม่ถือว่ามีเขตอำนาจศาล และอาจเป็นการใช้สิทธิเลือกศาลโดยมิชอบ (ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 25 (민사소송법 제25조); คำสั่งศาลฎีกาเกาหลี ลงวันที่ 29 กันยายน 2011 หมายเลข 2011마62 (대법원 2011. 9. 29. 자 2011마62 결정))
คู่ความอาจทำข้อตกลงเป็นหนังสือเพื่อกำหนดเขตอำนาจศาลชั้นต้นสำหรับนิติสัมพันธ์ที่กำหนดไว้ได้ แต่ข้อตกลงเลือกศาลในข้อกำหนดของสัญญาสำเร็จรูปที่ทำให้ผู้บริโภคเสียเปรียบอย่างไม่เป็นธรรมอาจเป็นโมฆะ (ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 29 (민사소송법 제29조); พระราชบัญญัติควบคุมข้อกำหนดและเงื่อนไขสัญญา มาตรา 14 (약관의 규제에 관한 법률 제14조))
แม้มีข้อตกลงเลือกศาล หากจำเลยไม่คัดค้านเรื่องศาลไม่มีเขตอำนาจและดำเนินกระบวนพิจารณาในเนื้อหาคดี หรือกล่าวคำให้การในวันนัดเตรียมการพิจารณา ก็อาจทำให้เกิดเขตอำนาจศาลได้ (ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 30 (민사소송법 제30조))
เขตอำนาจศาลกำหนดโดยยึดเวลาที่ฟ้องคดี ดังนั้น เขตอำนาจที่เกิดขึ้นโดยชอบในขณะยื่นฟ้องอาจยังคงอยู่ แม้ข้อเท็จจริงเปลี่ยนแปลงในภายหลังจนเหตุแห่งเขตอำนาจหมดไป (ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 33 (민사소송법 제33조))
คดีที่เกี่ยวข้องกับพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์หรือการขายตรงอาจอยู่ในเขตอำนาจศาลแต่เพียงผู้เดียวของศาลที่มีเขตอำนาจ ณ ที่อยู่ของผู้บริโภค และคดีเกี่ยวกับสัญญาซื้อขายแบบผ่อนชำระก็อาจต้องพิจารณาเขตอำนาจศาลแต่เพียงผู้เดียวของศาล ณ ที่อยู่หรือสถานที่พำนักของผู้ซื้อ (พระราชบัญญัติคุ้มครองผู้บริโภคในการพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ ฯลฯ มาตรา 36 (전자상거래 등에서의 소비자보호에 관한 법률 제36조); พระราชบัญญัติการขายตรงและการขายแบบเยี่ยมบ้าน ฯลฯ มาตรา 53 (방문판매 등에 관한 법률 제53조); พระราชบัญญัติธุรกรรมการขายผ่อนชำระ มาตรา 44 (할부거래에 관한 법률 제44조))

คำถามที่พบบ่อย

Q. คดีเรียกเงินกู้จำเป็นต้องยื่นฟ้อง ณ ที่อยู่ของจำเลยเท่านั้นหรือไม่?

โดยหลักแล้ว ให้ยื่นฟ้องต่อศาลที่มีเขตอำนาจ ณ ที่อยู่ของจำเลย อย่างไรก็ตาม คดีเกี่ยวกับสิทธิในทรัพย์สิน เช่น คดีเรียกเงินกู้ อาจยื่นต่อศาล ณ สถานที่ที่ต้องปฏิบัติตามหนี้ได้ด้วย และมีคำอธิบายในกรณีตัวอย่างว่า หากไม่มีข้อตกลงเป็นอย่างอื่น ที่อยู่ปัจจุบันของเจ้าหนี้อาจถือเป็นสถานที่ที่ต้องปฏิบัติตามหนี้ได้ (ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 8 (민사소송법 제8조), ประมวลกฎหมายแพ่ง มาตรา 467 (민법 제467조))

กรณี 3

Q. หากฟ้องผู้ร่วมกระทำละเมิดเป็นจำเลยร่วมกัน จะยื่นฟ้องต่อศาลใดได้บ้าง?

หากคำเรียกร้องต่อผู้ร่วมกระทำละเมิดมีมูลเหตุทางข้อเท็จจริงเดียวกัน อาจถือว่ามีเขตอำนาจศาลที่เกี่ยวเนื่องกัน ทำให้สามารถดำเนินคดีร่วมกันต่อศาลที่มีเขตอำนาจเหนือจำเลยคนใดคนหนึ่งได้ อย่างไรก็ตาม หากใส่ชื่อบุคคลที่ไม่มีคำเรียกร้องที่แท้จริงเป็นจำเลยเพียงเพื่อสร้างเขตอำนาจศาล ก็อาจไม่ถือว่ามีเขตอำนาจศาลที่เกี่ยวเนื่องกัน

กรณี 1, กรณี 4, กรณี 6

Q. จำเป็นต้องยื่นฟ้องต่อศาลที่ระบุไว้ในสัญญาเท่านั้นหรือไม่?

ในการพิจารณาข้อตกลงเลือกศาล ต้องตรวจสอบว่าเป็นข้อตกลงเป็นหนังสือเกี่ยวกับนิติสัมพันธ์ที่กำหนดไว้หรือไม่ และเป็นข้อตกลงกำหนดเขตอำนาจศาลแต่เพียงผู้เดียวหรือไม่ เป็นต้น หากข้อกำหนดในสัญญาสำเร็จรูปกำหนดศาลในพื้นที่ห่างไกลจนทำให้ผู้บริโภคได้รับความไม่สะดวกอย่างมาก ข้อตกลงเลือกศาลดังกล่าวอาจเป็นโมฆะเนื่องจากไม่เป็นธรรม และหากมีกฎกำหนดเขตอำนาจศาลแต่เพียงผู้เดียวที่ใช้กับธุรกรรมของผู้บริโภค ก็อาจต้องใช้กฎนั้นก่อนข้อตกลงในสัญญา

กรณี 5, กรณี 12, กรณี 15, กรณี 20

Q. หากยื่นคำให้การไปก่อนโดยไม่ได้คัดค้านเรื่องศาลไม่มีเขตอำนาจ จะโอนคดีไม่ได้หรือไม่?

การยื่นคำให้การเพียงอย่างเดียวไม่ได้ทำให้เกิดเขตอำนาจศาลจากการดำเนินกระบวนพิจารณาในเนื้อหาคดีขึ้นทันที ในกรณีตัวอย่างอธิบายว่า หากยังไม่มีการกล่าวคำให้การในวันนัดพิจารณา ก็ยังอาจยกข้อคัดค้านเรื่องศาลไม่มีเขตอำนาจได้ อย่างไรก็ตาม หากกล่าวคำให้การเกี่ยวกับเนื้อหาคดีในวันนัดพิจารณา อาจทำให้เกิดเขตอำนาจศาลได้ จึงควรระมัดระวังเรื่องการยกข้อคัดค้านว่าศาลไม่มีเขตอำนาจและการตอบคำฟ้องในเนื้อหาคดี (ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 30 (민사소송법 제30조))

กรณี 18, กรณี 21

Q. หากคำร้องขอโอนคดีโดยอ้างว่าศาลไม่มีเขตอำนาจถูกยก จะอุทธรณ์ได้หรือไม่?

ตามคำอธิบายคำพิพากษาในกรณีตัวอย่าง การโอนคดีเนื่องจากศาลไม่มีเขตอำนาจเป็นเรื่องที่ศาลพิจารณาได้เอง และคู่ความไม่มีสิทธิยื่นคำร้องขอให้โอนคดี ดังนั้น การอุทธรณ์คำสั่งยกคำร้องอาจไม่ได้รับอนุญาต มีกรณีที่วินิจฉัยว่าคำร้องพิเศษต่อศาลฎีกาไม่ชอบด้วยกฎหมายเช่นกัน โดยให้เหตุผลว่าผู้ร้องไม่ได้รับความเสียหายจากคำสั่งยกคำร้องดังกล่าว

กรณี 2

Q. ผู้รับโอนสิทธิเรียกร้องหรือผู้ค้ำประกันต้องปฏิบัติตามข้อตกลงเลือกศาลในสัญญาเดิมด้วยหรือไม่?

มีการกล่าวถึงคำพิพากษาที่วินิจฉัยว่า ผู้รับโอนสิทธิเรียกร้องเฉพาะเจาะจงตามสัญญาอาจรับช่วงผลของข้อตกลงเลือกศาลซึ่งผูกพันอยู่กับความสัมพันธ์แห่งสิทธิเรียกร้องนั้นได้ ในทางกลับกัน อธิบายว่าโดยหลักแล้ว ข้อตกลงเลือกศาลระหว่างลูกหนี้ประธานกับเจ้าหนี้ไม่มีผลผูกพันผู้ค้ำประกัน หากผู้ค้ำประกันไม่ได้ตกลงไว้เป็นการเฉพาะ

กรณี 10, กรณี 22

Q. หากยังไม่ได้หย่ากับคู่สมรส แต่เรียกร้องต่อบุคคลที่เป็นชู้ จะต้องยื่นต่อศาลครอบครัวหรือไม่?

ในกรณีตัวอย่าง คำเรียกค่าเสียหายอันมีเหตุจากการหย่าขาดจากกันอยู่ในเขตอำนาจของศาลครอบครัว แต่หากความสัมพันธ์สมรสยังไม่ถึงขั้นแตกหัก ทั้งยังไม่ได้หย่ากันหรืออยู่ระหว่างดำเนินคดีหย่า ก็อธิบายว่าคำเรียกร้องต่อบุคคลที่สามเป็นคดีแพ่งทั่วไป ดังนั้น ต้องพิจารณาจากข้อเท็จจริงว่าเป็นคดีของศาลครอบครัวหรือคดีแพ่งทั่วไป

กรณี 7

Q. ข้อพิพาทจากการซื้อทางอินเทอร์เน็ตหรือการขายตรงต้องดำเนินคดีต่อศาลที่ผู้ขายกำหนดไว้เท่านั้นหรือไม่?

ตามกรณีตัวอย่าง คดีที่เกี่ยวข้องกับธุรกรรมกับผู้ประกอบธุรกิจขายสินค้าทางไกลอยู่ในเขตอำนาจศาลแต่เพียงผู้เดียวของศาลที่มีเขตอำนาจ ณ ที่อยู่ของผู้บริโภคในวันที่ยื่นฟ้อง ส่วนคดีที่เกี่ยวกับการขายตรงก็อยู่ในเขตอำนาจศาลแต่เพียงผู้เดียวของศาลที่มีเขตอำนาจ ณ ที่อยู่ของผู้บริโภค เป็นต้น ดังนั้น แม้ข้อกำหนดในสัญญาจะระบุศาลในพื้นที่ของผู้ขายไว้ ก็ควรตรวจสอบว่ามีกฎตามกฎหมายกำหนดเขตอำนาจศาลแต่เพียงผู้เดียวที่เกี่ยวข้องหรือไม่

กรณี 12, กรณี 20

Q. ศาลเมืองหรือศาลอำเภอพิจารณาคดีทั้งหมดที่เกี่ยวกับคำสั่งให้ชำระเงินหรือการอายัดชั่วคราวหรือไม่?

เขตอำนาจของศาลเมืองหรือศาลอำเภอแตกต่างกันไปตามประเภทคดีและมูลค่าทุนทรัพย์ที่พิพาท ในกรณีตัวอย่างอธิบายว่า แม้จะเป็นคดีขอให้เพิกถอนการบังคับตามคำสั่งให้ชำระเงินที่ถึงที่สุดของศาลเมืองหรือศาลอำเภอ หากสิทธิตามหมายบังคับคดีมีมูลค่าเกินขอบเขตคดีมโนสาเร่ ก็ต้องยื่นต่อศาลชั้นต้นประจำจังหวัดหรือสาขาศาลชั้นต้นที่มีเขตอำนาจเหนือพื้นที่ตั้งของศาลเมืองหรือศาลอำเภอนั้น และคำร้องขอเปลี่ยนการอายัดชั่วคราวที่ศาลเมืองหรือศาลอำเภอมีคำสั่งให้เป็นการอายัดเพื่อบังคับคดี ก็ต้องยื่นต่อศาลชั้นต้นหรือสาขาศาลชั้นต้นดังกล่าวเช่นกัน

กรณี 11, กรณี 16, กรณี 17, กรณี 19

กฎหมายที่เกี่ยวข้อง

ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 1 (민사소송법 제1조)
ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 2 (민사소송법 제2조)
ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 3 (민사소송법 제3조)
ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 8 (민사소송법 제8조)
ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 18 (민사소송법 제18조)
ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 25 (민사소송법 제25조)
ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 27 (민사소송법 제27조)
ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 29 (민사소송법 제29조)
ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 30 (민사소송법 제30조)
ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 33 (민사소송법 제33조)
ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 34 (민사소송법 제34조)
ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 39 (민사소송법 제39조)
ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 449 (민사소송법 제449조)
ประมวลกฎหมายแพ่ง มาตรา 467 (민법 제467조)
พระราชบัญญัติควบคุมข้อกำหนดและเงื่อนไขสัญญา มาตรา 2 (약관의 규제에 관한 법률 제2조)

ข้อควรระวัง

เขตอำนาจศาลอาจแตกต่างกันตามประเภทคำเรียกร้อง ที่อยู่ของจำเลยหรือผู้บริโภค สถานที่ที่ต้องปฏิบัติตามหนี้ และสถานที่เกิดการกระทำละเมิด จึงไม่ควรสรุปโดยอาศัยหลักเกณฑ์เพียงข้อเดียว
แม้มีข้อตกลงเลือกศาล ก็ควรตรวจสอบว่าเป็นข้อตกลงกำหนดเขตอำนาจศาลแต่เพียงผู้เดียวหรือไม่ เป็นข้อกำหนดในสัญญาสำเร็จรูปที่ทำให้ลูกค้าเสียเปรียบอย่างไม่เป็นธรรมหรือไม่ และมีกฎหมายเฉพาะกำหนดเขตอำนาจศาลแต่เพียงผู้เดียวที่ใช้บังคับหรือไม่
หากยื่นคำให้การแล้วกล่าวเนื้อหาคดีในวันนัดพิจารณา อาจทำให้เกิดเขตอำนาจศาลจากการดำเนินกระบวนพิจารณาในเนื้อหาคดีได้ หากต้องการคัดค้านเรื่องศาลไม่มีเขตอำนาจ ควรพิจารณาว่าการยื่นคำให้การเพียงอย่างเดียวเพียงพอหรือไม่ และมีการกล่าวคำให้การในวันนัดหรือไม่
เกณฑ์จำนวนเงินของคดีมโนสาเร่ที่อยู่ในเขตอำนาจของศาลเมืองหรือศาลอำเภอมีทั้งเกณฑ์เดิมและเกณฑ์ที่ปรับเปลี่ยนแล้วปรากฏในกรณีตัวอย่าง เมื่อนำเกณฑ์จำนวนเงินมาใช้ ต้องตรวจสอบเกณฑ์ที่ใช้กับคดีนั้นและวิธีคำนวณมูลค่าทุนทรัพย์ที่พิพาท

กรณีปรึกษาที่ใช้อ้างอิง

คู่มือนี้ AI สรุปจากกรณีปรึกษาของสำนักงานช่วยเหลือทางกฎหมายเกาหลีต่อไปนี้ (ภาษาเกาหลี)

คู่มือนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเกี่ยวกับกฎหมายเกาหลี ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายเฉพาะกรณี โปรดปรึกษาทนายความหรือสำนักงานช่วยเหลือทางกฎหมายเกาหลี (โทร 132 ในเกาหลี)