คู่มือการคืนเงินมัดจำและการบอกเลิกสัญญา

ประเด็นสำคัญ

• หากคู่สัญญาได้มอบและรับเงินมัดจำกันในขณะทำสัญญา โดยไม่มีข้อตกลงอื่น ฝ่ายที่ให้เงินสามารถบอกเลิกสัญญาได้โดยสละเงินมัดจำ ส่วนฝ่ายที่ได้รับเงินสามารถบอกเลิกสัญญาได้โดยคืนเงินสองเท่า ทั้งนี้ ต้องทำก่อนที่ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งจะเริ่มปฏิบัติตามสัญญา (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 565 วรรคหนึ่ง (민법 제565조 제1항))
• แม้จะชำระเงินมัดจำเพียงบางส่วน จำนวนเงินที่ใช้เป็นเกณฑ์เมื่อผู้ขายบอกเลิกสัญญาคือเงินมัดจำเต็มจำนวนตามที่ตกลงกัน ไม่ใช่จำนวนเงินบางส่วนที่ได้รับจริง (ศาลฎีกา คำพิพากษาวันที่ 23 เมษายน 2015 คดี 2014다231378)
• การจะถือว่าเงินมัดจำเป็นค่าปรับกรณีผิดสัญญาต้องมีข้อตกลงเรื่องค่าปรับแยกต่างหาก หากไม่มีข้อตกลงดังกล่าว แม้สัญญาจะถูกบอกเลิกเนื่องจากผิดสัญญา เงินมัดจำก็ไม่ตกเป็นของอีกฝ่ายโดยอัตโนมัติ และหากมีความเสียหายจริง อาจมีประเด็นการชดใช้ค่าเสียหายแยกต่างหาก (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 398 วรรคสี่ (민법 제398조 제4항))
• เงินมัดจำเบื้องต้นไม่ใช่ระบบที่กำหนดไว้เป็นการเฉพาะในกฎหมาย จึงต้องพิจารณาเจตนาของคู่สัญญาและเนื้อหาสัญญา เช่น ได้ตกลงเงื่อนไขสำคัญของสัญญาหลักกันแล้วหรือไม่ และได้ตกลงให้เงินมัดจำเบื้องต้นเป็นค่าปรับกรณีผิดสัญญาหรือไม่
• หากยังไม่ได้ชำระเงินมัดจำตามที่ตกลงกัน หรือยังไม่ได้มอบผลประโยชน์ที่มีมูลค่าเทียบเท่าให้อีกฝ่าย อาจถือว่าสัญญาเงินมัดจำยังไม่เกิดขึ้น ดังนั้น การบอกเลิกก่อนชำระเงินมัดจำอาจไม่ต้องสละเงินมัดจำหรือชำระเงินสองเท่า
• หากผู้ซื้อได้เริ่มปฏิบัติตามสัญญาแล้ว เช่น ชำระเงินงวดกลาง จะไม่สามารถบอกเลิกสัญญาด้วยวิธีสละเงินมัดจำได้ แม้อีกฝ่ายยังไม่ได้ปฏิบัติตามสัญญาก็ตาม การส่งมอบตั๋วสัญญาใช้เงินเพื่อชำระเงินมัดจำหรือเงินงวดกลางโดยได้รับความยินยอมจากอีกฝ่าย ก็อาจถือว่าได้เริ่มปฏิบัติตามสัญญาแล้ว
• การพิจารณาว่าจำนวนเงินที่กำหนดไว้ล่วงหน้าเพื่อชดใช้ค่าเสียหายสูงเกินไปอย่างไม่สมควรหรือไม่ ต้องพิจารณาข้อเท็จจริงเฉพาะเกี่ยวกับสัญญาและสถานการณ์อื่น ๆ โดยรวม จำนวนเงินที่สูงหรือระยะเวลาสั้นตั้งแต่ทำสัญญาจนถึงการบอกเลิกเพียงอย่างเดียวไม่ทำให้จำนวนเงินลดลง (ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 398 วรรคสอง (민법 제398조 제2항))
• หากคู่สัญญาตกลงว่าจะถือว่าได้ชำระเงินมัดจำแล้วโดยจัดทำใบรับฝากเงินสดเป็นจำนวนเท่ากับเงินมัดจำ แม้จะไม่มีการส่งมอบเงินจริง ก็อาจต้องชำระค่าปรับตามที่ตกลงกันไว้เมื่อผิดสัญญา

คำถามที่พบบ่อย

กฎหมายที่เกี่ยวข้อง

• ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 565 วรรคหนึ่ง (민법 제565조 제1항)
• ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 398 วรรคหนึ่ง (민법 제398조 제1항)
• ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 398 วรรคสอง (민법 제398조 제2항)
• ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 398 วรรคสี่ (민법 제398조 제4항)
• พระราชบัญญัติว่าด้วยการจัดตั้งและใช้สถานกีฬาและนันทนาการ มาตรา 2 อนุมาตรา 4 (체육시설의 설치·이용에 관한 법률 제2조 제4호)
• พระราชบัญญัติว่าด้วยการจัดตั้งและใช้สถานกีฬาและนันทนาการ มาตรา 27 (체육시설의 설치·이용에 관한 법률 제27조)

ข้อควรระวัง

• การเรียกข้อตกลงว่าเป็น «ข้อตกลงเบื้องต้น» เพียงอย่างเดียวไม่ได้เป็นตัวกำหนดว่าสัญญาเกิดขึ้นหรือจะคืนเงินมัดจำเบื้องต้นหรือไม่ ต้องตรวจสอบเงื่อนไขที่ตกลงกัน ข้อตกลงเรื่องค่าปรับ และผู้ที่ได้รับเงิน
• การบอกเลิกสัญญาโดยอาศัยเงินมัดจำอาจถูกจำกัด ขึ้นอยู่กับว่าได้เริ่มปฏิบัติตามสัญญาแล้วหรือไม่ เช่น ชำระเงินงวดกลางหรือส่งมอบตั๋วสัญญาใช้เงิน จึงควรตรวจสอบเวลาที่ชำระหรือส่งมอบ และอีกฝ่ายยินยอมหรือไม่
• ต้องแยกค่าปรับกรณีผิดสัญญาอันเนื่องมาจากการบอกเลิกสัญญาออกจากค่าเสียหายที่เกิดขึ้นจริง ข้อกำหนดเรื่องการบอกเลิกสัญญาในสัญญาเพียงอย่างเดียวไม่ได้ทำให้เงินมัดจำกลายเป็นค่าปรับโดยอัตโนมัติ

กรณีปรึกษาที่ใช้อ้างอิง

คู่มือนี้ AI สรุปจากกรณีปรึกษาของสำนักงานช่วยเหลือทางกฎหมายเกาหลีต่อไปนี้ (ภาษาเกาหลี)

1. 가계약금
2. 계약금 중 일부만 지급된 경우 지급받은 금원의 배액을 상환하고 매매계약을 해제할 수 있는지 여부
3. 계약금 지급 전 계약해지의 의사표시와 그 효력
4. 손해배상액의 예정액 자체가 크다든가 계약 체결 시부터 계약 해제 시까지의 시간적 간격 짧다든가 하는 사유만으로 손해배상액의 감...
5. 부동산 계약시 가계약금의 지급과 반환
6. 가계약에서 “매도인은 가계약일로부터 10일 이내에 본계약을 체결하기로 하고 만약 불이행시는 본계약을 무효로 하고, 매도인은 어...
7. 중도금을 지급하여 이행에 착수한 매수인이 계약금을 포기하고 매매계약을 해제할 수 있는지
8. 골프장 인수 업체가 입회 계약을 해지한 회원들에 대한 계약금 반환 등 원상회복 의무까지 승계하는지 여부
9. 매수인이 매도인의 동의하에 매매계약의 계약금 및 중도금 지급을 위하여 은행도어음을 교부한 경우 매수인은 계약의 이행에 착수하였...
10. 계약금 상당액의 위약금 약정을 하였으나 매수인이 계약금을 지급하지 못하여 계약금 상당액의 현금보관증을 작성하여 매도인에게 교부...
11. 계약금은 특약이 없는 경우에도 위약금의 성질을 가지는지