Joriy yilning yanvaridan avgustigacha politsiya prokuraturadan so‘ragan 26 961 ta qamoqqa olish orderining 9 186 tasi rad etildi. Bosh prokuratura (대검찰청) ma’lumotlariga tayangan xabarlarga ko‘ra, rad etish darajasi 34,1% ni tashkil qildi. Politsiya so‘ragan qamoqqa olish orderlarining prokuratura tomonidan rad etilish darajasi bu yil ilk bor 30 foizdan oshdi.

Fon va kontekst

Xabarlarga ko‘ra, rad etish darajasi 2021-yilda 22,8 foizni qayd etganidan keyin o‘sib, 2025-yilda 26,8 foizga yetgan. Joriy yilning yanvar–avgust oylaridagi ko‘rsatkich shu o‘sish davomida yanada yuqori bo‘ldi. Biroq hisob-kitob davrlari va yillar turlicha bo‘lgani uchun, bu raqamlarning o‘zi yillik ko‘rsatkich qanday yakunlanishini ko‘rsatmaydi.

Bu o‘zgarish prokuratura tizimidagi islohotlar bilan bir davrga to‘g‘ri keldi. Xabarda aytilishicha, o‘tgan juma kuni Koreyada prokuratura idorasi (검찰청) 78 yildan so‘ng tugatildi va tergov vakolati bilan ayblov qo‘yish vakolatini (ishni sudga oshirish yoki oshirmaslikni hal qilish vakolatini) ajratadigan ikki idora faoliyat boshladi. Bu islohot prokuratura haddan tashqari katta vakolatlardan foydalangani haqidagi uzoq yillik tanqidlar fonida amalga oshirildi.

Politsiya tergovchilari islohot jarayonida prokuratura tergov vakolatidan mahrum etilganidan keyin prokurorlar politsiya so‘ragan orderlarni sustkashlik bilan rasmiylashtirayotganidan norozi bo‘ldi. Bu — politsiya tergovchilari tomonidan ko‘tarilgan masala; e’lon qilingan statistik ma’lumotlarning o‘zi prokuratura munosabati o‘zgarganini yoki rad etish darajasi oshishiga islohot sabab bo‘lganini tasdiqlamaydi.

Bu xabar nimani anglatadi

Qamoqqa olish orderini so‘rash va rad etish — tergov organlari o‘rtasidagi qaror qabul qilish jarayoniga oid ko‘rsatkichlar. Rad etish darajasi oshgani haqidagi faktning o‘zi alohida ishda qamoqqa olish zarur bo‘lgan-bo‘lmaganini yoki prokuratura qarori asosli bo‘lgan-bo‘lmaganini ko‘rsatmaydi. Rad etish sabablari keltirilmagani uchun, rad etilgan holatlar sonining o‘zigagina qarab tergovda muammo bo‘lganini yoki prokurorlar order so‘rashdan tiyilganini aniqlash qiyin.

Bu statistika politsiya so‘ragan orderlar prokuratura bosqichida qanday ko‘rib chiqilishiga e’tiborni kuchaytirishi mumkin. Ayni paytda, u tergov va ayblov qo‘yish vakolatlarini ajratishga qaratilgan islohot amalga oshirilayotgan davrga to‘g‘ri kelgani sababli, yangi vakolatlar tuzilmasi order so‘rash amaliyotiga qanday ta’sir qilishini kelgusida kuzatish zarur. Biroq hozirgi ma’lumotlar islohotdan oldingi va keyingi holatlarni bevosita taqqoslamaydi hamda sabab-oqibat bog‘liqligini isbotlamaydi.

Masalan, qamoqqa olingan yaqin kishisi bor odam rad etishning umumiy darajasi yuqori ekaniga qarab, o‘z ishida ham tez orada ozodlikka chiqadi deb kutmasligi kerak. Ozodlikka chiqarish masalasi har bir ish bo‘yicha sud alohida ko‘rib chiqadigan tartib va holatlarga bog‘liq.

Tegishli tartiblar va yordam haqidagi ma’lumot

Ichki yuridik qo‘llanmaga ko‘ra, tergov bosqichida qamoqqa olingan gumonlanuvchi va qonun bo‘yicha ariza berish huquqiga ega shaxslar sudga qamoqqa olishning qonuniyligi va asoslanganligini qayta ko‘rib chiqish tartibi (구속적부심사) bo‘yicha ariza berishi mumkin. Ariza berish huquqiga gumonlanuvchining advokati, qonuniy vakili, turmush o‘rtog‘i, to‘g‘ri chiziqdagi qarindoshlari, aka-uka va opa-singillari, oila a’zolari, birga yashovchi shaxsi yoki ish beruvchisi kiradi. Arizada gumonlanuvchi va ariza beruvchi haqidagi ma’lumotlar, qamoqqa olingan sana, ariza talabi va sabablari ko‘rsatiladi; qarindoshlikni tasdiqlovchi hujjatlar yoki kelishuv bitimi kabi foydali materiallar ilova qilinishi mumkin.

Ayblov e’lon qilinganidan keyin gumonlanuvchi emas, sudlanuvchi garov evaziga ozod qilishni (보석) so‘rashi mumkin. Sudlanuvchidan tashqari, uning advokati, turmush o‘rtog‘i, qarindoshi, oila a’zosi, birga yashovchi shaxsi yoki ish beruvchisi ham ariza berishi mumkin. Garov evaziga ozod qilishga ruxsat berish va uning shartlarini sud aniq holatlarga qarab belgilaydi; garov puli to‘lashdan tashqari, sudga kelish majburiyatini olish yoki yashash joyini cheklash kabi shartlar ham qo‘yilishi mumkin. Uzrli sababsiz sud majlisiga kelmaslik yoki shartlarni buzish garov evaziga ozod qilish bekor qilinishiga yoxud garov pulining hammasi yoki bir qismi musodara qilinishiga olib kelishi mumkin.

Qamoqqa olishning qonuniyligi va asoslanganligini qayta ko‘rib chiqish tartibi tergov bosqichidagi gumonlanuvchiga, garov evaziga ozod qilish esa ayblov e’lon qilingan sudlanuvchiga nisbatan qo‘llanadi. Order prokuratura bosqichida rad etilgani haqidagi statistika bilan allaqachon qamoqqa olingan shaxsning suddan ozod qilishni so‘rash tartibini farqlash kerak.

Tasdiqlangan faktlar va hozircha noma’lum jihatlar

Tasdiqlangan faktlar

  • Joriy yilning yanvar–avgust oylarida politsiya prokuraturadan 26 961 ta qamoqqa olish orderini so‘radi.
  • Prokuratura shulardan 9 186 tasini rad etdi; rad etish darajasi 34,1 foiz bo‘ldi.
  • Politsiya so‘ragan qamoqqa olish orderlarining prokuratura tomonidan rad etilish darajasi bu yil ilk bor 30 foizdan oshdi.
  • Xabarlarga ko‘ra, rad etish darajasi 2021-yildagi 22,8 foizdan 2025-yilda 26,8 foizga ko‘tarildi.
  • Politsiya tergovchilari prokuratura islohotidan keyin order so‘rash sustlashganidan norozi bo‘ldi.

Hozircha noma’lum jihatlar

  • Prokuratura politsiyaning qamoqqa olish orderi haqidagi so‘rovlarini aynan qanday sabablarga ko‘ra rad etdi?
  • Xabarda keyinroq keltirilishi ko‘zda tutilgan, politsiya so‘rovlariga oid boshqa rad etish ko‘rsatkichlari qanday edi?
  • Prokuratura islohoti rad etish darajasidagi o‘zgarishga amalda qanchalik ta’sir ko‘rsatdi?

O‘quvchi nimalarni tekshirishi kerak

  • Qamoqqa olingan gumonlanuvchi yoki uning oila a’zosi ariza berish huquqini, shuningdek taqdim etilishi lozim bo‘lgan ma’lumot va hujjatlarni tekshirishi, zarur bo‘lsa advokat bilan maslahatlashishi mumkin.
  • Ayblov e’lon qilingan sudlanuvchining ozodlikka chiqarilishini ko‘rib chiqayotgan bo‘lsangiz, garov evaziga ozod qilishni kim so‘rashi mumkinligini, sud belgilashi mumkin bo‘lgan shartlarni va sudga kelish majburiyatini tekshirish kerak.
  • Garov evaziga ozod qilishga ruxsat berish yoki bermaslik va uning shartlari har bir ishning holatlariga qarab farq qiladi; umumiy rad etish darajasini o‘z ishingiz natijasiga to‘g‘ridan-to‘g‘ri tatbiq etmaslik kerak.

Manbalar