Boshqa ashyoviy huquqlar bo‘yicha qo‘llanma: ta’minot huquqi va dastlabki ro‘yxatga olish

53 ta maslahat holatiga asoslangan · Yangilangan 4-oktabr, 2026 · Koreyscha asl matndan tarjima qilingan.

Garov maqsadidagi dastlabki ro‘yxatga olish va mulk huquqini o‘tkazish orqali ta’minotning kuchi faqat ro‘yxatga olish yoki shartnoma nomiga qarab belgilanmaydi; bitimning haqiqiy mazmuni, taraflarning xohish-irodasi va mol-mulkning aniqlangan-aniqlanmagani hisobga olinadi. Hisob-kitob tartibi, oshkoralik va egalikni o‘rnatish usuli, huquqlarning navbati hamda uchinchi shaxslar o‘z huquqlarini amalga oshirgan-oshirmagani mulk huquqini qo‘lga kiritish va imtiyozli qondirishga ta’sir qiladi.

Ishtirokchilar → Kreditor → Qarzdor yoki ta’minot beruvchi → Keyingi huquq egasi yoki xaridor → Qarz ta’minoti uchun mulkka huquq belgilandi → Bitim mazmuni va taraflar irodasi ta’minotni ko‘rsatadimi? → Ha → Ko‘chmas mulkda xabarnoma, hisob-kitob davri va to‘lov tartibi bajarildimi? → Yo‘q → Ro‘yxat yoki shartnoma nomi o‘zi mulk huquqini bermaydi → Ha · dastlabki ro‘yxatga olish qonuni 3–4-moddalari → Mol-mulk aniq belgilanganmi, uchinchi shaxslar va navbat huquqlari hisobga olinganmi? → Yo‘q · dastlabki ro‘yxatga olish qonuni 3–4-moddalari → Tegishli tartib bajarilsa, ta’minot huquqi kuchga ega bo‘lishi mumkin → Hisob-kitobni tekshiring → Baho va talab xabarnomada ko‘rsatilganmi, 2 oy o‘tib hisob-kitob summasi to‘langanmi → Mol-mulkni tekshiring → Mol-mulk obyektiv aniqlanganmi va ta’minot beruvchiga tegishlimi → Uchinchi shaxslarni tekshiring → Navbatdagi huquq egalariga xabarnoma be…

Asosiy qoidalar

Qarz talabini ta’minlash maqsadida amalga oshirilgan dastlabki ro‘yxatga olish uning reyestrdagi asosi yoki hujjatlar shakliga qarabgina emas, balki bitimning haqiqiy mazmuni va taraflarning xohish-irodasiga qarab belgilanadi (1- va 8-holatlar).
Dastlabki ro‘yxatga olish asosidagi garov huquqi egasi hisob-kitob tartibi orqali ko‘chmas mulk egaligini qo‘lga kiritishi uchun, qoida tariqasida, to‘lov muddati o‘tgach hisob-kitob summasining bahosi va boshqa tegishli ma’lumotlarni bildirish, xabarnoma yetib borgan kundan boshlab ikki oylik hisob-kitob davri o‘tganidan keyin esa hisob-kitob summasini to‘lash kerak (Dastlabki ro‘yxatga olish asosidagi garov va boshqalar to‘g‘risidagi qonun, 3- va 4-moddalar (가등기담보 등에 관한 법률 제3조·제4조); 1-, 4- va 18-holatlar).
Hisob-kitob summasi obyektiv miqdordan past baholangan bo‘lsa ham, baholangan summa va ta’minlanayotgan talab summasi ko‘rsatilgan xabarnoma hisob-kitob davrining o‘tishini boshlab berishi mumkin. Biroq qarzdor tegishli hisob-kitob summasini olguniga qadar ro‘yxatdan o‘tkazish yoki mol-mulkni topshirishni rad etishi yoxud ta’minlanayotgan qarzni to‘lab, dastlabki ro‘yxatga olishni bekor qilishni talab qilishi mumkin (13- va 18-holatlar).
Dastlabki ro‘yxatga olish asosidagi garov va boshqalar to‘g‘risidagi qonun qo‘llanmaydigan hollarda ham, asosiy ro‘yxatga olishning o‘zi ta’minotga qo‘yilgan ko‘chmas mulk egaligini uzil-kesil belgilamasligi mumkin. Mulk huquqini o‘tkazish orqali ta’minotning kuchsiz shaklida esa hisob-kitob tartibi talab etiladi (8- va 16-holatlar).
Ko‘char mulkni mulk huquqini o‘tkazish orqali ta’minot egalikni o‘zgartirmasdan topshirish yo‘li bilan belgilanishi mumkin. Uchinchi shaxslar bilan munosabatlarda bu ta’minot huquqi egasi ta’minotga qo‘yilgan mol-mulkning mulkdori sifatida huquqlarini amalga oshirishi mumkin. Biroq egalikni o‘zgartirmasdan topshirishning o‘zi keyinroq ikki karra ta’minot huquqi belgilagan shaxsga huquq bermaydi (11- va 15-holatlar).
Bir butun mol-mulkni mulk huquqini o‘tkazish orqali ta’minotga berishda mol-mulk turi, joylashuvi va miqdori kabi belgilar asosida u tashqi jihatdan va obyektiv tarzda aniqlangan bo‘lishi kerak. Ta’minotni belgilagan shaxs o‘ziga tegishli buyumlarni bir butun mol-mulkka qo‘shsa, ta’minot kuchi ularga ham tatbiq etilishi mumkin, biroq uchinchi shaxsga tegishli buyumlarga tatbiq etilmaydi (10- va 19-holatlar).
Dastlabki ro‘yxatga olish asosidagi garov huquqi amalga oshirilganidan keyin keyingi navbatdagi huquq egalari mavjud bo‘lsa, qonunda belgilangan xabarnoma yuborish tartibiga rioya qilish kerak. Hisob-kitob tartibi yakunlangach, ta’minotga qo‘yilgan mol-mulkdan foydalanish va undan daromad olish huquqi kreditorga tegishli bo‘lishi mumkin (24- va 25-holatlar).

Ko‘p beriladigan savollar

Q. Qarzni qaytara olmasam, ko‘chmas mulk egaligi faqat garov maqsadidagi dastlabki ro‘yxatga olish asosida o‘tadimi?

Agar bu garov maqsadidagi dastlabki ro‘yxatga olish bo‘lsa, qoida tariqasida, faqat asosiy ro‘yxatga olish asosida mulk huquqini uzil-kesil qo‘lga kiritish qiyin. Kreditor qonunda belgilangan, jumladan hisob-kitob summasi to‘g‘risida xabarnoma yuborish va hisob-kitob davrini kutish kabi tartiblarga rioya qilishi kerak; bu tartib buzilgan holda amalga oshirilgan asosiy ro‘yxatga olish haqiqiy emas deb topilishi mumkin (1- va 4-holatlar).

Holat 1, Holat 4

Q. Hisob-kitob summasi to‘g‘risidagi xabarnomada ko‘rsatilgan ko‘chmas mulk bahosi noto‘g‘ri bo‘lsa, xabarnomaning o‘zi haqiqiy emas bo‘ladimi?

Agar kreditor xabarnoma yuborilgan paytdagi ko‘chmas mulk bahosini va ta’minlanayotgan talab summasini ko‘rsatgan bo‘lsa, uning subyektiv baholagan hisob-kitob summasi tegishli summadan kamligi o‘z-o‘zidan xabarnomani yoki hisob-kitob davrining o‘tishini haqiqiy emas qilmasligi mumkin. Biroq qarzdor tegishli hisob-kitob summasini olguniga qadar ro‘yxatdan o‘tkazish yoki mol-mulkni topshirishni rad etishi yoxud qarzni to‘lab, dastlabki ro‘yxatga olishni bekor qilishni talab qilishi mumkin (18-holat).

Holat 18

Q. Dastlabki ro‘yxatga olish huquqi egasi auksion tugashidan oldin asosiy ro‘yxatga olishni amalga oshirmagan bo‘lsa, auksiondagi xaridor darhol zararni qoplashni talab qila oladimi?

Dastlabki ro‘yxatga olishga asoslangan asosiy ro‘yxatga olish hali amalga oshirilmagan bo‘lsa, auksiondagi xaridor mulk huquqidan mahrum bo‘lgan hisoblanmaydi. Shu sababning o‘zi Fuqarolik kodeksining 578-moddasi (민법 제578조) asosida zararni qoplash majburiyatini yuzaga keltiradi, deb hisoblash qiyin. Asosiy ro‘yxatga olish natijasida xaridor mulk huquqidan mahrum bo‘lsa, u qarzdor yoki kreditor ustidan alohida da’vo qo‘zg‘atib, javobgarlikni talab qilishi mumkin (2-holat).

Holat 2

Q. Ko‘char mulk egaligini o‘zgartirmasdan topshirish orqali ta’minot sifatida berilganidan keyin boshqa kreditor ayni buyumga ta’minot huquqini belgilasa, nima bo‘ladi?

Oldin belgilangan mulk huquqini o‘tkazish orqali ta’minot huquqining kuchini uchinchi shaxslarga nisbatan ham qo‘llash mumkin. Keyinroq belgilangan bunday ta’minot esa egalikni o‘zgartirmasdan topshirishning o‘zi bilangina halol yo‘l bilan mulk huquqini qo‘lga kiritish deb tan olinmaydi va shu sababli huquqni qo‘lga kiritmaslik mumkin. Mulk huquqini o‘tkazish orqali ta’minot huquqi egasida notarial hujjat bo‘lsa, kelishuvga muvofiq mol-mulkni xususiy tartibda sotish yoki ijro hujjatiga asoslanib auksion o‘tkazish usullari nazarda tutilgan (11- va 15-holatlar).

Holat 11, Holat 15

Q. Fermadagi cho‘chqalar bir butun holda mulk huquqini o‘tkazish orqali ta’minotga qo‘yilgan bo‘lsa, keyin tug‘ilgan yoki fermaga olib kelingan cho‘chqalar ham unga kiradimi?

Agar fermadagi barcha cho‘chqalar turi va joylashuvi kabi belgilar orqali aniqlangan bir butun mol-mulk sifatida mulk huquqini o‘tkazish orqali ta’minotga berilgan bo‘lsa, ta’minot yangi tug‘ilgan cho‘chqa bolalariga yoki ta’minotni belgilagan shaxs keyinchalik olib kelgan, o‘ziga tegishli cho‘chqalarga ham tatbiq etilishi mumkin. Biroq uchinchi shaxsga tegishli cho‘chqalar bir butun mol-mulk tarkibiga kirmaydi va ularga ta’minot tatbiq etilmaydi (10- va 19-holatlar).

Holat 10, Holat 19

Q. Mulk huquqini o‘tkazish orqali ta’minotga berilgan uskuna yong‘inda kuyib ketsa, yong‘indan sug‘urta puli bo‘yicha ham ta’minot huquqini amalga oshirish mumkinmi?

Holatda e’tirof etilgan sud pretsedentiga ko‘ra, mulk huquqini o‘tkazish orqali ta’minotga berilgan mol-mulk yo‘q bo‘lib ketib, ta’minotni belgilagan shaxs sug‘urta pulini talab qilish huquqini qo‘lga kiritsa, ta’minot kuchi ushbu talab huquqiga ham tatbiq etilishi mumkin. Mulk huquqini o‘tkazish orqali ta’minot huquqi egasi sug‘urta puli to‘lanishidan oldin ashyoviy subrogatsiya huquqini amalga oshirishi kerak (Fuqarolik kodeksi, 342-, 355- va 370-moddalar (민법 제342조·제355조·제370조); 12-holat).

Holat 12

Q. Dastlabki ro‘yxatga olish asosidagi garov belgilanganidan keyin keyingi navbatdagi huquq egasi paydo bo‘ldi. Talab summasini keyinroq oshirsam, imtiyozli qondirishni ololamanmi?

Keyingi navbatdagi huquq egasi yoki uchinchi shaxs mol-mulkni qo‘lga kiritganidan so‘ng tuzilgan yangi kelishuv bilan mavjud dastlabki ro‘yxatga olish asosidagi garov huquqining ta’minlanayotgan talabi qo‘shilgan yoki ko‘paytirilgan bo‘lsa, ushbu qo‘shilgan yoki ko‘paytirilgan qism uchinchi shaxsga nisbatan imtiyozli qondirish huquqi doirasiga kirmasligi mumkin. Biroq ta’minot belgilangan paytda kelajakdagi talablarni ham qamrab olish haqida kelishuv bo‘lgan-bo‘lmagani kabi muayyan holatlar muhimdir (22-holat).

Holat 22

Q. Hisob-kitob davri tugagach, qarzdor ko‘chmas mulkdan foydalanishda davom etib, ijara haqini olishi mumkinmi?

Agar hisob-kitob summasi bo‘lmasa va hisob-kitob tartibi qonunda belgilangan tartibga muvofiq yakunlangan bo‘lsa, asosiy ro‘yxatga olish hali tugallanmagan taqdirda ham ta’minotga qo‘yilgan mol-mulkdan foydalanish va undan daromad olish huquqi kreditorga tegishli bo‘lishi mumkin. Shu sababli qarzdor ro‘yxatga olish huquqi o‘tkazilguniga qadar undan foydalanib, daromad olaveradi, deb qat’iy aytib bo‘lmaydi (25-holat).

Holat 25

Tegishli qonunlar

Fuqarolik kodeksi, 189-modda (민법 제189조)
Fuqarolik kodeksi, 275-moddaning 1-qismi (민법 제275조 제1항)
Fuqarolik kodeksi, 276-moddaning 1-qismi (민법 제276조 제1항)
Fuqarolik kodeksi, 278-modda (민법 제278조)
Fuqarolik kodeksi, 342-modda (민법 제342조)
Fuqarolik kodeksi, 355-modda (민법 제355조)
Fuqarolik kodeksi, 360-modda (민법 제360조)
Fuqarolik kodeksi, 370-modda (민법 제370조)
Fuqarolik kodeksi, 567-modda (민법 제567조)
Fuqarolik kodeksi, 578-modda (민법 제578조)
Fuqarolik kodeksi, 607-modda (민법 제607조)
Fuqarolik kodeksi, 608-modda (민법 제608조)
Fuqarolik kodeksi, 741-modda (민법 제741조)
Dastlabki ro‘yxatga olish asosidagi garov va boshqalar to‘g‘risidagi qonun, 1-modda (가등기담보 등에 관한 법률 제1조)
Dastlabki ro‘yxatga olish asosidagi garov va boshqalar to‘g‘risidagi qonun, 2-modda (가등기담보 등에 관한 법률 제2조)

E’tibor bering

Ro‘yxatga olish reyestridagi asos yoki shartnoma nomining o‘ziga qarab, bu garov maqsadidagi dastlabki ro‘yxatga olishmi yoki navbatni saqlash uchun dastlabki ro‘yxatga olishmi, deb xulosa qilmaslik kerak. Bitimning haqiqiy mazmuni va taraflarning xohish-irodasi muhim.
Hisob-kitob davri hisob-kitob to‘g‘risidagi xabarnoma qarzdor va boshqa tegishli shaxslarga yetib borgan kundan boshlanadi. Xabarnoma kimga yuborilgani yoki uning mazmunida nuqson bo‘lsa, asosiy ro‘yxatga olish orqali mulk huquqini qo‘lga kiritish masalasi muammoli bo‘lishi mumkin.
Ko‘chmas mulkka nisbatan navbati oldingi ta’minot huquqi mavjud bo‘lsa, hisob-kitob summasini belgilashda shu huquq bilan ta’minlangan talab summasini hisobga olish kerak. Ta’minotga qo‘yilgan ko‘chmas mulkning bahosi va ta’minlanayotgan talab summasi o‘rtasidagi nisbatga qarab, qonunning qo‘llanishi ham farq qilishi mumkin.
Ko‘char mulkni mulk huquqini o‘tkazish orqali ta’minotga berish va bir butun mol-mulkka ta’minot belgilashda natija mol-mulkning aniqlanganligi, egalik usuli va uchinchi shaxsga tegishli yoki tegishli emasligiga qarab o‘zgarishi mumkin. Shu bois shartnoma mazmuni va huquqlarning haqiqiy holatini tekshirish kerak.

Manba holatlar

Ushbu qo‘llanma quyidagi Koreya yuridik yordam korporatsiyasi holatlari (koreys tilida) asosida AI tomonidan tuzilgan.

Bu Koreya huquqi haqida umumiy ma’lumot, sizning holatingiz uchun yuridik maslahat emas. Advokat yoki Koreya yuridik yordam korporatsiyasiga murojaat qiling (Koreyada 132).