Shartnoma zakalatini qaytarish va shartnomani bekor qilish bo‘yicha qo‘llanma
11 ta maslahat holatiga asoslangan · Yangilangan · Koreyscha asl matndan tarjima qilingan.
Shartnoma zakalati, odatda, shartnomani bekor qilish imkonini beruvchi bekor qilish pulidir; u o‘z-o‘zidan shartnomani buzganlik uchun jarima sifatida boshqa tarafga o‘tmaydi. Dastlabki zakalat yoki qisman to‘langan zakalatni qaytarish va shartnomani bekor qilish natijasi tomonlarning kelishuvi hamda shartnomaning bajarilishiga qarab farq qiladi.
Bir qarashda
Asosiy qoidalar
- Agar shartnoma tuzilganida zakalat berilgan bo‘lsa, alohida kelishuv bo‘lmagan taqdirda, taraflardan biri shartnomani bajarishga kirishishidan oldin zakalat bergan taraf undan voz kechib, zakalatni olgan taraf esa uning ikki baravarini qaytarib, shartnomani bekor qilishi mumkin (Fuqarolik kodeksi, 565-modda 1-qism (민법 제565조 제1항)).
- Zakalatning faqat bir qismi to‘langan bo‘lsa ham, sotuvchi shartnomani bekor qilganda mezon amalda olingan qism emas, kelishilgan zakalatning to‘liq miqdori bo‘ladi (Janubiy Koreya Oliy sudining 2015-yil 23-apreldagi 2014다231378-sonli qarori).
- Zakalat shartnomani buzganlik uchun jarimaga aylanishi uchun bu haqda alohida kelishuv bo‘lishi kerak. Bunday kelishuv bo‘lmasa, shartnoma majburiyatni bajarmaslik sababli bekor qilingan taqdirda ham zakalat avtomatik ravishda boshqa tarafga o‘tmaydi; haqiqiy zarar aniqlangan bo‘lsa, uni qoplash masalasi alohida yuzaga kelishi mumkin (Fuqarolik kodeksi, 398-modda 4-qism (민법 제398조 제4항)).
- Dastlabki zakalat qonunda alohida belgilangan institut emas. Shu sababli tomonlarning niyati va shartnoma mazmuni, jumladan, asosiy shartnomaning muhim shartlari bo‘yicha kelishuvga erishilgan-erishilmagani va dastlabki zakalatni jarima sifatida belgilashga kelishilgan-kelishilmagani tekshiriladi.
- Kelishilgan zakalat haqiqatda to‘lanishidan yoki unga teng manfaat boshqa tarafga berilishidan oldin zakalat to‘g‘risidagi bitim tuzilmagan deb qaralishi mumkin. Shu sababli zakalat to‘lanishidan oldin shartnomani bekor qilish uchun zakalatdan voz kechish yoki uning ikki baravarini to‘lash talab qilinmasligi mumkin.
- Agar xaridor oraliq to‘lovni to‘lash kabi harakatlar bilan shartnomani bajarishga kirishgan bo‘lsa, boshqa taraf hali shartnomani bajarmagan taqdirda ham zakalatdan voz kechish yo‘li bilan shartnomani bekor qilib bo‘lmaydi. Boshqa tarafning roziligi bilan zakalat yoki oraliq to‘lovni to‘lash uchun veksel topshirilgan holat ham shartnomani bajarishga kirishish deb qaralishi mumkin.
- Zararni qoplash uchun oldindan belgilangan summa haddan tashqari yuqoriligi aniq shartnoma holatlarini birgalikda hisobga olib aniqlanadi. Summa katta ekani yoki shartnoma tuzilganidan keyin uni bekor qilishgacha bo‘lgan muddat qisqaligi o‘z-o‘zidan summaning kamaytirilishiga olib kelmaydi (Fuqarolik kodeksi, 398-modda 2-qism (민법 제398조 제2항)).
- Agar tomonlar zakalat miqdoriga teng pulni saqlash to‘g‘risida tilxat berib, zakalat to‘langan deb hisoblashga kelishgan bo‘lsa, naqd pul amalda berilmagan taqdirda ham shartnomani buzganlik uchun kelishilgan jarimani to‘lash talab etilishi mumkin.
Ko‘p beriladigan savollar
Q. Dastlabki zakalat bo‘yicha fikrimdan qaytsam, uni qaytarib olsam bo‘ladimi?
Pulning “dastlabki zakalat” deb atalishining o‘zi uni qaytarish-qaytarmaslikni belgilamaydi. Oldi-sotdi narxi kabi muhim shartlar bo‘yicha aniq kelishuvga erishilganmi, dastlabki zakalatni shartnomani buzganlik uchun jarima sifatida belgilash haqida kelishilganmi — shularni tekshirish kerak. Aniq kelishuv yoki jarima to‘lash haqidagi shart bo‘lmagan bo‘lsa, pulni qaytarishni talab qilish mumkin bo‘lgan holatlar mavjud.
Q. Dastlabki zakalat jarima bo‘lishi haqida gap bo‘lmagan, uni qaytarmasam bo‘ladimi?
Dastlabki zakalat o‘z-o‘zidan shartnomani buzganlik uchun jarimaga aylanmaydi. Uni jarima sifatida belgilash haqida alohida kelishuv bo‘lmasa, pulni qaytarishni talab qilish mumkin; boshqa tarafning alohida zarari bor-yo‘qligi esa mustaqil ravishda baholanishi mumkin.
Q. Zakalatning faqat bir qismini olgan sotuvchi shu qismning ikki baravarini berib, shartnomani bekor qila oladimi?
Misolda keltirilgan sud amaliyotiga ko‘ra, sotuvchi shartnomani bekor qilish puli sifatida shartnomani bekor qilganda mezon tomonlar kelishgan shartnoma zakalatining to‘liq miqdori bo‘ladi, amalda olingan qismi emas. Shu sababli zakalatning bir qismini olgan sotuvchi shu qismning ikki baravarini qaytarish bilangina shartnomani bekor qila olmaydi.
Q. Shartnoma zakalatini hali to‘lamagan bo‘lsam, shartnomani erkin bekor qila olamanmi?
Agar kelishilgan shartnoma zakalati to‘lanmagan va unga teng manfaat ham boshqa tarafga berilmagan bo‘lsa, zakalat to‘g‘risidagi bitim tuzilmagan deb qaralishi mumkin; bunday hollarda zakalat to‘lanishidan oldin shartnomadan voz kechish mumkin. Biroq muhim shartlar bo‘yicha kelishuvga erishilgan bo‘lsa, og‘zaki shartnoma yoki dastlabki kelishuv ham tuzilgan hisoblanishi mumkin. Shu bois shartnoma mazmuni va amalda to‘lov qilingan-qilinmaganini birgalikda ko‘rib chiqish kerak.
Q. Oraliq to‘lovni to‘laganimdan keyin ham zakalatdan voz kechib, shartnomani bekor qila olamanmi?
Agar xaridor oraliq to‘lovni to‘lash kabi harakatlar bilan shartnomani bajarishga kirishgan bo‘lsa, Fuqarolik kodeksining 565-moddasiga binoan shartnomani bekor qila olmaydi. Boshqa taraf hali shartnomani bajarishga kirishmagan bo‘lsa ham, natija o‘zgarmasligi mumkin.
Q. Shartnomada zakalat jarima ekanligi yozilmagan bo‘lsa, zakalatni qaytarib olamanmi?
Shartnomada jarima to‘lash haqida kelishuv bo‘lmasa, shartnoma buzilganining o‘zi bilan zakalat o‘z-o‘zidan boshqa tarafga o‘tmaydi. Biroq shartnomani bekor qilish uchun asos va haqiqiy zarar mavjudligiga qarab, alohida zararlarni qoplash masalasi yuzaga kelishi mumkin.
Q. Faqat zakalat miqdoriga teng pulni saqlash to‘g‘risida tilxat tuzgan bo‘lsam ham jarima to‘lashim kerakmi?
Agar tomonlar zakalat to‘langan deb hisoblashga kelishib, zakalat miqdoriga teng pulni saqlash to‘g‘risida tilxat tuzib topshirgan bo‘lsa, naqd pul amalda berilmagan taqdirda ham jarima to‘lash haqidagi kelishuv tan olinishi mumkin. Shartnomani buzgan taqdirda, kelishilgan jarimani to‘lash talab etilishi mumkin.
Q. Kelishilgan zarar qoplamasi katta bo‘lsa yoki shartnomani tuzganimdan ko‘p o‘tmay bekor qilsam, summani kamaytirish mumkinmi?
Zararni qoplash uchun oldindan belgilangan summa katta ekani yoki shartnoma tuzilganidan keyin uni bekor qilishgacha bo‘lgan muddat qisqaligi o‘z-o‘zidan bu summaning kamaytirilishiga olib kelmaydi. Summa asossiz darajada ortiqcha yoki yo‘qligi tomonlarning iqtisodiy ahvoli, shartnoma mazmuni, kelishuvga kelish holatlari, kutilgan zarar va boshqa aniq vaziyatlarni birgalikda hisobga olib baholanadi.
Q. Golf maydonining operatori o‘zgarsa, shartnomasi bekor qilingan a’zoga zakalatni qaytarish majburiyati ham yangi operatorga o‘tadimi?
Misolda keltirilgan sud qaroriga ko‘ra, sport inshootidan foydalanish biznesi boshqa shaxsga o‘tkazilishidan oldin a’zolik shartnomasi bekor qilingan bo‘lsa ham, zakalatni qaytarish kabi bajarilmay qolgan dastlabki holatni tiklash majburiyatlari huquqiy vorislik doirasiga kirishi mumkin. Shu sababli ayrim hollarda pulni qaytarishni biznesni qabul qilib olgan korxonadan talab qilish mumkin.
Tegishli qonunlar
- Fuqarolik kodeksi, 565-modda 1-qism (민법 제565조 제1항)
- Fuqarolik kodeksi, 398-modda 1-qism (민법 제398조 제1항)
- Fuqarolik kodeksi, 398-modda 2-qism (민법 제398조 제2항)
- Fuqarolik kodeksi, 398-modda 4-qism (민법 제398조 제4항)
- Sport inshootlarini tashkil etish va ulardan foydalanish to‘g‘risidagi qonun, 2-modda 4-band (체육시설의 설치·이용에 관한 법률 제2조 제4호)
- Sport inshootlarini tashkil etish va ulardan foydalanish to‘g‘risidagi qonun, 27-modda (체육시설의 설치·이용에 관한 법률 제27조)
E’tibor bering
- Shartnomani “dastlabki” deb atashning o‘zi shartnoma tuzilgan-tuzilmaganini yoki dastlabki zakalat qaytarilishini belgilamaydi. Kelishilgan shartlar, jarima to‘lash haqidagi kelishuv va pulni kim olganini tekshirish kerak.
- Oraliq to‘lovni to‘lash yoki veksel topshirish kabi harakatlar bilan shartnomani bajarishga kirishilgan-kirishilmagani shartnomani bekor qilish puli asosida shartnomani bekor qilish imkonini cheklashi mumkin. Shu sababli to‘lov yoki topshirish vaqti va boshqa tarafning roziligini tekshirish kerak.
- Shartnomani bekor qilishga oid jarima bilan haqiqiy zararlarni qoplashni farqlash lozim. Shartnomadagi bekor qilish shartining o‘zi zakalatni avtomatik ravishda jarimaga aylantirmaydi.
Manba holatlar
Ushbu qo‘llanma quyidagi Koreya yuridik yordam korporatsiyasi holatlari (koreys tilida) asosida AI tomonidan tuzilgan.
- 가계약금
- 계약금 중 일부만 지급된 경우 지급받은 금원의 배액을 상환하고 매매계약을 해제할 수 있는지 여부
- 계약금 지급 전 계약해지의 의사표시와 그 효력
- 손해배상액의 예정액 자체가 크다든가 계약 체결 시부터 계약 해제 시까지의 시간적 간격 짧다든가 하는 사유만으로 손해배상액의 감...
- 부동산 계약시 가계약금의 지급과 반환
- 가계약에서 “매도인은 가계약일로부터 10일 이내에 본계약을 체결하기로 하고 만약 불이행시는 본계약을 무효로 하고, 매도인은 어...
- 중도금을 지급하여 이행에 착수한 매수인이 계약금을 포기하고 매매계약을 해제할 수 있는지
- 골프장 인수 업체가 입회 계약을 해지한 회원들에 대한 계약금 반환 등 원상회복 의무까지 승계하는지 여부
- 매수인이 매도인의 동의하에 매매계약의 계약금 및 중도금 지급을 위하여 은행도어음을 교부한 경우 매수인은 계약의 이행에 착수하였...
- 계약금 상당액의 위약금 약정을 하였으나 매수인이 계약금을 지급하지 못하여 계약금 상당액의 현금보관증을 작성하여 매도인에게 교부...
- 계약금은 특약이 없는 경우에도 위약금의 성질을 가지는지
Bu Koreya huquqi haqida umumiy ma’lumot, sizning holatingiz uchun yuridik maslahat emas. Advokat yoki Koreya yuridik yordam korporatsiyasiga murojaat qiling (Koreyada 132).