LegalPost

Sha’n va qadr-qimmatga qarshi jinoyatlar: sha’n va obro‘ga putur yetkazish hamda haqorat bo‘yicha qo‘llanma

28 ta maslahat holatiga asoslangan · Yangilangan · Koreyscha asl matndan tarjima qilingan.

Sha’n va obro‘ga putur yetkazish jinoyatida muayyan shaxsning ijtimoiy bahosini pasaytirishi mumkin bo‘lgan aniq fakt oshkora bildirilganmi, haqorat qilish jinoyatida esa fakt bildirmasdan kamsituvchi ifoda ishlatilganmi — asosiy masalalar shulardir. Ifodaning mazmuni va konteksti, kimlarga qaratilgani, tarqalish ehtimoli va jamoat manfaati kabi holatlarni birgalikda ko‘rib chiqish kerak. Shu sababli faqat aytilgan gap yoki joylashtirilgan yozuvga qarab bir xil xulosa chiqarish qiyin.

Bir qarashda

Ishtirokchilar → Gapni aytgan yoki yozgan shaxs → Ifodasi haqida gap ketayotgan shaxs → Biror kishi haqida gap yoki internet sharhi → Aniq fakt oshkor qilindimi? → ha — JK 307-modda → Shaxs aniqlanib, oshkoralik sharti bormi? → yo‘q → Kamsituvchi mavhum fikr yoki munosabat bormi? → ha → Sha’n va obro‘ga putur yetkazish jinoyati bo‘lishi mumkin → Haqorat masalasi ham ifoda va kontekstga bog‘liq → ha — JK 311-modda → Faktmi yoki bahomi, aniqlang → Kim nazarda tutilgani va ifoda nimani anglatishini tekshiring → Tarqalish xavfini baholang → Kimlar ko‘rishi mumkinligi va tarqalish ehtimolini tekshiring → Maqsad va vaziyatni ko‘rib chiqing → Kontekst, jamoat manfaati va badnom qilish maqsadini tekshiring

Asosiy qoidalar

  • Sha’n va obro‘ga putur yetkazish jinoyatida faktni oshkor qilish deganda o‘tmish yoki hozirgi holatga oid aniq faktlar haqidagi bayonot tushuniladi. Bilvosita ifoda ham muayyan faktga ishora qilsa va ijtimoiy bahoni pasaytiradigan darajada aniq bo‘lsa, shu toifaga kirishi mumkin (Jinoyat kodeksi 307-modda (형법 제307조), sud ishlari 3, 5 va 12).
  • Jabrlanuvchi aniqlangan bo‘lishi kerak, biroq uning to‘liq ismini oshkor etish shart emas. Foydalanuvchi nomi yoki guruhga oid ifodaning o‘zidan emas, balki atrofdagi holatlardan kim nazarda tutilganini bilish mumkin bo‘lsa, jabrlanuvchi aniqlanishi mumkin (sud ishlari 4 va 14).
  • Oshkoralik sharti noma’lum doiradagi yoki ko‘p sonli kishilar bilishi mumkin bo‘lgan holatni anglatadi. Gap faqat bir kishiga aytilgan bo‘lsa ham, uning tarqalish ehtimoli anglanganmi va bu xavf qabul qilinganmi kabi masalalar ko‘rib chiqilishi mumkin (sud ishlari 5, 10, 15, 21 va 25).
  • Haqiqatga to‘g‘ri keladigan faktni oshkor qilish holatida ham sha’n va obro‘ga putur yetkazish masalasi yuzaga kelishi mumkin. Biroq Jinoyat kodeksi 307-moddasi 1-qismidagi qilmish haqiqatga to‘g‘ri keladigan faktga oid bo‘lib, faqat jamoat manfaatini ko‘zlagan bo‘lsa, jazo qo‘llanmaydi (Jinoyat kodeksi 310-modda (형법 제310조), sud ishlari 7 va 13).
  • Bosma nashr va shu kabilar orqali sha’n va obro‘ga putur yetkazish jinoyati uchun birovni badnom qilish maqsadi bo‘lishi kerak. Jamoat manfaatiga oid ifodada alohida holatlar bo‘lmasa, bunday maqsad mavjud emas deb topilishi mumkin. Jinoyat kodeksining 310-moddasi ushbu jinoyatga tatbiq etilmaydi (Jinoyat kodeksi 309–310-moddalar (형법 제309조·제310조), sud ishlari 2 va 6).
  • Haqorat qilish jinoyatida muayyan faktni oshkor qilmasdan, shaxsning ijtimoiy bahosini pasaytirishi mumkin bo‘lgan mavhum fikr yoki kamsituvchi munosabat ifodalanganmi, degan masala ko‘riladi. Qo‘pol yoki odobsiz gap ham kontekstga qarab shaxsning qadriga beriladigan bahoni pasaytiruvchi haqorat hisoblanmasligi mumkin (Jinoyat kodeksi 311-modda (형법 제311조), sud ishlari 5, 8, 20 va 23).
  • Internetdagi yozuv bo‘yicha uni ko‘p foydalanuvchi ko‘ra oladimi, unda fakt oshkor qilinganmi va birovni badnom qilish maqsadi bo‘lganmi kabi holatlar tekshirilishi kerak. Iste’molchi sharhlari yoki jamoat e’tiboridagi masalalarga oid tanqidda jamoat manfaati va ifoda maqsadi ham hisobga olinadi (Axborot-kommunikatsiya tarmoqlaridan foydalanishni rag‘batlantirish va axborotni himoya qilish to‘g‘risidagi qonun 70-modda (정보통신망 이용촉진 및 정보보호 등에 관한 법률 제70조), sud ishlari 1, 3 va 11).
  • Sha’n va obro‘ga putur yetkazish yoki haqorat qilish bo‘yicha ishlarda shikoyatni qaytarib olish kabi harakatlarning vaqti va hujjat kimga topshirilishi muhim. Shikoyatni birinchi instansiya sudining hukmi e’lon qilinishidan oldin qaytarib olish mumkin; ayblov sudga kiritilgandan keyin esa hujjat ishni ko‘rayotgan sudga topshirilishi lozim (Jinoyat-protsessual kodeksi 232- va 327-moddalar (형사소송법 제232조·제327조), sud ishi 22).

Ko‘p beriladigan savollar

Q. Internetda salbiy foydalanuvchi sharhini joylashtirsam, sha’n va obro‘ga putur yetkazish jinoyatini sodir etgan bo‘lamanmi?

Foydalanuvchi sharhini joylashtirishning o‘zi darhol sha’n va obro‘ga putur yetkazish jinoyatini tashkil etmaydi. Sharh bevosita o‘zingiz boshdan kechirgan xizmatga oidmi, jamoat manfaatini ko‘zlab bildirilganmi, birovni badnom qilish maqsadi bo‘lganmi, shuningdek, u qanchalik keng tarqalishi va qanday ifodalanganini birgalikda ko‘rib chiqish kerak. Axborot-kommunikatsiya tarmog‘i orqali sha’n va obro‘ga putur yetkazish jinoyatida birovni badnom qilish maqsadi ham muhim masala hisoblanadi.

Q. Haqiqatga to‘g‘ri kelmaydigan gapni aylanma yo‘l bilan aytsam yoki unga ishora qilsam ham, bu sha’n va obro‘ga putur yetkazish hisoblanadimi?

Haqiqatni bevosita yozmagan bo‘lsangiz ham, butun ifoda mazmunidan muayyan fakt mavjudligiga ishora qilinsa va bu ma’lum bir shaxsning ijtimoiy bahosini pasaytirishi mumkin bo‘lsa, bu faktni oshkor qilish deb baholanishi mumkin. Biroq ifoda faqat fikr yoki bahodan iboratmi yoki muayyan faktni yetkazadimi, degan masala ishlatilgan so‘zlar va matn mazmuni kabi holatlarni ko‘rib chiqib aniqlanadi.

Q. Gapni faqat bir kishiga aytgan bo‘lsam ham, oshkoralik sharti bajarilgan deb topilishi mumkinmi?

Bir kishiga aytilgan gap ham noma’lum doiradagi yoki ko‘p sonli kishilarga tarqalishi mumkin bo‘lsa, oshkoralik sharti bajarilgan deb topilishi mumkin. Biroq faqat tarqalish ehtimolining o‘zi har doim yetarli emas: bu ehtimolni anglagan va uning xavfini qabul qilgan-qilmaganingiz kabi aniq holatlar ham ko‘rib chiqilishi kerak. Masalan, gapning suhbatdoshga qulog‘iga pichirlab aytilgani kabi holatlar uning tarqalish ehtimoli bo‘lmaganini ko‘rsatishi mumkin.

Q. To‘liq ism o‘rniga internetdagi foydalanuvchi nomi yoki guruh nomini ishlatsam ham, jabrlanuvchi aniqlangan hisoblanadimi?

Haqorat qilingan shaxsning to‘liq ismini albatta yozish shart emas; ifoda va unga aloqador holatlarni birgalikda ko‘rib, muayyan shaxsni aniqlash mumkin bo‘lsa, jabrlanuvchi aniqlangan deb topilishi mumkin. Aksincha, faqat foydalanuvchi nomi orqali uning kimligini bilish qiyin bo‘lsa va boshqa ishoralar ham bo‘lmasa, jabrlanuvchi aniqlanmagan deb topilishi mumkin. Guruhga nisbatan aytilgan ifodalarda ham masala shu ifoda doirasiga kiruvchi muayyan shaxsni aniq ajratish mumkinligiga qarab hal qilinadi.

Q. Jamoat manfaati uchun haqiqatga to‘g‘ri keladigan faktni oshkor qilsam, jazolanmaymanmi?

Jinoyat kodeksining 310-moddasida Jinoyat kodeksi 307-moddasi 1-qismidagi qilmish haqiqatga to‘g‘ri keladigan faktga oid bo‘lib, faqat jamoat manfaatini ko‘zlagan bo‘lsa, jazolanmasligi belgilangan. Jamoat manfaati doirasiga muayyan ijtimoiy guruh yoki uning barcha a’zolarining manfaatlari va e’tibori ham kirishi mumkin. Ifodaning mazmuni va kimlarga qaratilgani, maqsadi, usuli, sha’n va obro‘ga yetkazilgan zarar darajasi kabi omillar birgalikda hisobga olinadi. Ushbu modda bosma nashr va shu kabilar orqali sha’n va obro‘ga putur yetkazish jinoyatiga tatbiq etilmaydi.

Q. So‘kinish yoki tashqi ko‘rinishni kamsituvchi gaplarning barchasi haqorat qilish jinoyatini tashkil etadimi?

Haqorat qilish jinoyati uchun faktni oshkor qilmasdan, shaxsning ijtimoiy bahosini pasaytirishi mumkin bo‘lgan mavhum fikr yoki kamsituvchi munosabatni ifodalash mezon bo‘ladi. Ifoda qo‘pol yoki odobsiz bo‘lsa ham, gap aytilgan vaziyat va umumiy mazmunga ko‘ra u shaxsning insoniy qadriga beriladigan ijtimoiy bahoni pasaytiruvchi ifoda bo‘lmasa, haqorat qilish jinoyati tarkibi mavjud bo‘lmasligi mumkin.

Q. Davlat mansabdor shaxsi yoki mahalliy o‘zini o‘zi boshqarish organini tanqid qilgan yozuv ham sha’n va obro‘ga putur yetkazish hisoblanishi mumkinmi?

Davlat mansabdor shaxsining xizmat faoliyati yoki jamoatchilik e’tiboridagi masalaga oid tanqid so‘z erkinligi va jamoat manfaati hisobga olingan holda baholanadi. Biroq jamoat masalasiga oid bo‘lsa ham, maqbul mubolag‘a chegarasidan chiqadigan ochiq yolg‘on faktlar bilan g‘arazli yoki yaqqol me’yoridan oshib ketgan hujumlar cheklanishi mumkin. Davlat yoki mahalliy o‘zini o‘zi boshqarish organining o‘zi Jinoyat kodeksi bo‘yicha sha’n va obro‘ga putur yetkazish yoki haqorat qilish jinoyatining jabrlanuvchisi bo‘la olmasligi haqida ham sud ishlari mavjud.

Q. Kelishuv hujjatini tuzsam, sha’n va obro‘ga putur yetkazish yoki haqorat qilish bo‘yicha sud ishi avtomatik ravishda tugaydimi?

Kelishuv tuzilgach, ish avtomatik ravishda tugamaydi. Sud ishlaridan ko‘rinishicha, shikoyatni qaytarib olish yoki jazolashni istamaslik haqidagi bayonotni bekor qilish birinchi instansiya sudining hukmi e’lon qilinishidan oldin amalga oshirilishi kerak. Ayblov sudga kiritilgandan keyin bu hujjat ishni ko‘rayotgan sudga topshirilishi lozim. Agar hujjat birinchi instansiya sudining hukmi e’lon qilinishidan oldin sudga topshirilmagan bo‘lsa, ishni tugatish haqida qaror chiqarilmasligi mumkin.

Tegishli qonunlar

  • Jinoyat kodeksi 20-modda (형법 제20조)
  • Jinoyat kodeksi 307-modda 1–2-qismlar (형법 제307조 제1항·제2항)
  • Jinoyat kodeksi 309-modda 1–2-qismlar (형법 제309조 제1항·제2항)
  • Jinoyat kodeksi 310-modda (형법 제310조)
  • Jinoyat kodeksi 311-modda (형법 제311조)
  • Axborot-kommunikatsiya tarmoqlaridan foydalanishni rag‘batlantirish va axborotni himoya qilish to‘g‘risidagi qonun 70-modda 1–2-qismlar (정보통신망 이용촉진 및 정보보호 등에 관한 법률 제70조 제1항·제2항)
  • Konstitutsiya 124-modda (헌법 제124조)
  • Iste’molchilarning asosiy huquqlari to‘g‘risidagi qonun 4-modda (소비자기본법 제4조)
  • Jinoyat-protsessual kodeksi 232-modda 1- va 3-qismlar (형사소송법 제232조 제1항·제3항)
  • Jinoyat-protsessual kodeksi 327-modda 5–6-bandlar (형사소송법 제327조 제5호·제6호)

E’tibor bering

  • Oshkoralik sharti haqiqatan ham bir necha kishi gapni eshitgan-eshtmaganiga qarabgina aniqlanmaydi. Bir kishiga aytilgan gapda ham uning tarqalish ehtimoli, bu ehtimol anglangan-anglanmagani va xavfi qabul qilingan-qilinmagani masala bo‘lishi mumkin.
  • Ifoda faktmi yoki fikrmi, jabrlanuvchini aniqlash mumkinmi, u ijtimoiy bahoni pasaytiradigan darajada aniqmi — bular faqat jumlalarga emas, balki butun kontekst va atrofdagi holatlarga qarab aniqlanadi.
  • Jinoyat kodeksining 310-moddasidagi jamoat manfaati asosida jazodan ozod qilish Jinoyat kodeksining 307-moddasi 1-qismidagi holatga tegishli. Sud ishlari sharhlarida bu qoida bosma nashr va shu kabilar orqali sha’n va obro‘ga putur yetkazish jinoyatiga tatbiq etilmasligi tushuntiriladi.
  • Shikoyatni qaytarib olish yoki jazolashni istamaslik haqidagi bayonotni bekor qilish birinchi instansiya sudining hukmi e’lon qilinishidan oldin amalga oshirilishi kerak. Ayblov sudga kiritilgandan keyin bu hujjat tergov organiga emas, ishni ko‘rayotgan sudga topshiriladi.

Manba holatlar

Ushbu qo‘llanma quyidagi Koreya yuridik yordam korporatsiyasi holatlari (koreys tilida) asosida AI tomonidan tuzilgan.

  1. 소비자가 인터넷에 이용 후기를 게시한 경우 명예훼손죄의 성립 여부
  2. 공공의 이익을 위한 경우 출판물 등에 의한 명예훼손죄 여부
  3. 인터넷에 악성댓글을 게재한 경우 명예훼손죄의 성립 여부
  4. 인터넷에 허위사실을 게시한 경우 명예훼손죄 성립 여부
  5. 말다툼 중 사기꾼이라고 한 경우 명예훼손죄 성립 여부
  6. 인쇄물 몇 장을 배포한 경우 출판물 등에 의한 명예훼손 성립 여부
  7. 형법 제310조의 위법성조각사유인 ‘오로지 공공의 이익에 관한 때’의 의미와 판단 기준
  8. 신고를 받고 출동한 경찰에게 욕설을 한 경우 모욕죄의 성립 여부
  9. 인터넷에 타인에 대한 의견을 게시한 경우 명예훼손죄의 성립 여부
  10. 남편친구에게 남편명예를 훼손할 서신을 보낸 경우 처벌 여부
  11. 대통령에 대한 정책비판 등에 관한 동영상 게재가 명예훼손에 해당하는지
  12. 명예훼손죄 성립에 필요한 ‘사실의 적시’ 정도
  13. 형법 제310조의 위법성조각사유인 ‘공공의 이익’의 의미
  14. 피해자를 집합적 명사로 표현한 경우 명예훼손죄 성립 여부
  15. 명예훼손죄에서 ‘공연성’의 의미
  16. 기자회견이 허위사실 적시에 의한 명예훼손이 되기 위한 요건
  17. 다른 종교의 신앙 대상을 우스꽝스럽게 묘사하는 것 등이 허용되는지
  18. 국가나 지방자치단체가 명예훼손죄의 피해자가 될 수 있는지
  19. 명예훼손죄가 성립하기 위한 '사실의 적시'와 그 정도
  20. 모욕죄에서 말하는 ‘모욕’의 의미 및 위법성조각사유
  21. 명예훼손죄에 있어서 ‘공연성’의 의미
  22. 친고죄에서 고소취소 시기 및 그 상대방
  23. 모욕죄에서 말하는 ‘모욕’의 의미
  24. 인터넷 게임 채팅창에 외모 비하 발언을 한 경우 명예훼손죄의 성립 여부
  25. 명예훼손죄에 있어서 ‘공연성’의 의미

Bu Koreya huquqi haqida umumiy ma’lumot, sizning holatingiz uchun yuridik maslahat emas. Advokat yoki Koreya yuridik yordam korporatsiyasiga murojaat qiling (Koreyada 132).