Merosdagi majburiy ulushni talab qilish mezonlari va hisoblash usuli
14 ta maslahat holatiga asoslangan · Yangilangan · Koreyscha asl matndan tarjima qilingan.
Majburiy meros ulushi — qonuniy merosxo‘r vasiyat yoki hadya sababli meros mol-mulkining deyarli hech bir qismini olmaganida, qonunda belgilangan eng kam ulushini qaytarib olishiga imkon beradigan tartib. Talab qo‘yish mumkinligi va uning miqdorini aniqlashda merosxo‘rlar o‘rtasidagi munosabat, hadya berilgan vaqt va uni olgan shaxs, avval olingan mol-mulk hamda meros qarzlari birgalikda hisobga olinishi kerak.
Bir qarashda
Asosiy qoidalar
- Majburiy meros ulushiga merosxo‘rlar navbati bo‘yicha meros olish huquqiga ega bo‘lgan to‘g‘ri avlodlar, turmush o‘rtoq, to‘g‘ri ajdodlar va aka-uka yoki opa-singillar ega bo‘lishi mumkin. Ulush miqdori qonuniy meros ulushining yarmi yoki uchdan biriga teng (Fuqarolik kodeksi, 1112-modda (민법 제1112조)).
- Majburiy meros ulushi meros ochilgan paytdagi mol-mulkka hisobga olinadigan hadyalarni qo‘shish va meros qarzlarini chegirish orqali aniqlanadi (Fuqarolik kodeksi, 1113-modda (민법 제1113조), 1114-modda (민법 제1114조)).
- Birgalikdagi merosxo‘rga alohida manfaat sifatida berilgan hadya meros ochilishidan bir yildan ko‘proq vaqt oldin berilgan bo‘lsa ham, majburiy meros ulushini hisoblash uchun asos bo‘ladigan mol-mulkka qo‘shilishi mumkin.
- Majburiy meros ulushidagi yetishmovchilik hisob-kitob uchun asos bo‘ladigan mol-mulkni majburiy ulush miqdoriga ko‘paytirish, so‘ng huquq egasi olgan hadya yoki vasiyat bo‘yicha mol-mulkni va meros mol-mulkidan tegadigan ulushini hisobga olish orqali aniqlanadi.
- Vasiyat bo‘yicha berilgan mol-mulk va hadya birgalikda majburiy meros ulushiga tajovuz qilsa, avval vasiyat bo‘yicha mol-mulk olgan shaxsdan qaytarish talab qilinadi (Fuqarolik kodeksi, 1116-modda (민법 제1116조)).
- Hadya qilingan mol-mulk uchinchi shaxsga o‘tkazilgan bo‘lsa ham, agar oluvchi mol-mulkni olayotgan paytda bu holat majburiy meros ulushi huquqiga ega shaxsga zarar yetkazishini bilgan bo‘lsa, mol-mulkni qaytarishni talab qilish mumkin.
- Majburiy meros ulushini qaytarish talabi bo‘yicha, qaytarilishi lozim bo‘lgan hadya yoki vasiyat bo‘yicha berilgan mol-mulk haqida bilgan paytdan boshlab bir yillik, meros ochilgan paytdan boshlab esa 10 yillik muddat masalasi yuzaga keladi (Fuqarolik kodeksi, 1117-modda (민법 제1117조)).
Ko‘p beriladigan savollar
Q. Vasiyat bilan barcha mol-mulk boshqa shaxs yoki tashkilotga berilsa, merosxo‘rlar hech narsa ololmaydimi?
Agar vasiyat bo‘yicha mol-mulk berilishi natijasida majburiy meros ulushi kamayib qolsa, bu ulushga huquqi bo‘lgan shaxs yetishmayotgan qism doirasida mol-mulkni qaytarishni talab qilishi mumkin. Biroq avval merosxo‘rlar navbati bo‘yicha meros olish huquqi bor-yo‘qligini va har bir shaxsning majburiy meros ulushi miqdorini aniqlash kerak.
Q. Merosxo‘r hayotligida olgan mol-mulki ham majburiy meros ulushini hisoblashga qo‘shiladimi?
Agar birgalikdagi merosxo‘r meros qoldiruvchidan alohida manfaat ko‘rinishida mol-mulk olgan bo‘lsa, meros ochilishidan bir yildan ko‘proq vaqt oldin berilgan hadya ham hisob-kitob uchun asos bo‘ladigan mol-mulkka qo‘shilishi mumkin. Boshqa shaxsga berilgan hadya esa, qoida tariqasida, meros ochilishidan oldingi bir yil ichida berilgan bo‘lsa hisobga olinadi; har ikki taraf ham bu hadya majburiy meros ulushi huquqiga ega shaxsga zarar yetkazishini bilgan holda bergan bo‘lsa, bir yildan oldingi hadya ham hisobga olinishi mumkin.
Q. Majburiy meros ulushidagi yetishmovchilik qanday hisoblanadi?
Misolda keltirilgan hisoblash usulida hisob-kitob uchun asos bo‘ladigan mol-mulk majburiy meros ulushi miqdoriga ko‘paytiriladi, so‘ng huquq egasining alohida manfaat sifatida olgan mol-mulki va sof meros ulushi hisobga olinadi. Hisob-kitob uchun asos bo‘ladigan mol-mulk meros ochilgan paytdagi mol-mulkka qo‘shilishi lozim bo‘lgan hadyalar qiymatini qo‘shib, meros qarzlarini chegirish orqali aniqlanadi. Shu sababli mol-mulk, hadyalar va qarzlarni to‘liq tekshirish kerak.
Q. Vasiyat bo‘yicha berilgan mol-mulk va hadya birgalikda majburiy meros ulushiga tajovuz qilsa, avval kimdan qaytarishni talab qilish kerak?
Agar vasiyat bo‘yicha berilgan mol-mulk ham, hadya ham majburiy meros ulushiga tajovuz qilsa, avval vasiyat bo‘yicha mol-mulk olgan shaxsdan uni qaytarish talab qilinadi. Qaytarilganidan keyin ham yetishmovchilik qolishi-qolmasligi va har bir hadya oluvchining qaytarish majburiyati doirasi aniq mol-mulk munosabatlariga qarab baholanishi kerak.
Q. Hadya qilingan mol-mulk boshqa shaxsga o‘tkazilganidan keyin ham o‘sha shaxsdan qaytarishni talab qilish mumkinmi?
Agar mol-mulkni oluvchi uni qabul qilib olayotgan paytda bu harakat majburiy meros ulushi huquqiga ega shaxsga zarar yetkazishini bilgan bo‘lsa, undan ham mol-mulkni qaytarishni talab qilish mumkin. Bunday holatlar bo‘lmasa, uchinchi shaxsdan qaytarishni talab qilish mumkin deb qat’iy aytish qiyin.
Q. Majburiy meros ulushini qaytarish talabi qaysi muddatgacha qo‘yilishi kerak?
Misolda keltirilgan mezonga ko‘ra, qaytarilishi lozim bo‘lgan hadya yoki vasiyat bo‘yicha berilgan mol-mulk borligini bilgan kundan boshlab bir yil ichida talab qo‘yish kerak; meros ochilgan kundan boshlab 10 yil o‘tgan bo‘lsa ham muammo yuzaga keladi. Hadya kuchini nizolashga qaratilgan boshqa da’vo kiritilganining o‘zi majburiy meros ulushini qaytarish talabi muddati saqlanganini anglatmaydi. Qaytarishni talab qilish niyati aynan shu hadya yoki vasiyat bo‘yicha berilgan mol-mulkka nisbatan bildirilgan-bildirilmaganini tekshirish lozim.
Q. Dafn marosimi xarajatlari va meros solig‘i ham majburiy meros ulushini hisoblashda meros qarzlari kabi chegiriladimi?
Misoldagi xulosaga ko‘ra, dafn marosimi xarajatlari va meros solig‘i meros qoldiruvchi vafot etganidan keyin sarflanganligi sababli, ularni meros ochilgan paytdagi mol-mulkdan chegiriladigan meros qarzlariga tenglashtirib bo‘lmaydi. Shu bois ularni hisob-kitob uchun asos bo‘ladigan mol-mulkdan o‘z-o‘zidan chegirish mumkin deb bo‘lmaydi.
Q. Majburiy meros ulushi huquqiga ega shaxsning kreditori uning o‘rniga mol-mulkni qaytarishni talab qila oladimi?
Majburiy meros ulushini qaytarishni talab qilish huquqidan foydalanish yoki foydalanmaslik huquq egasining erkin qaroriga bog‘liq. Shu sababli huquq egasi bu huquqdan foydalanish haqida qat’iy qarorga kelgani tan olinmasa, kreditor bu huquqni uning o‘rniga amalga oshirishi qiyin. Qarzdorning mol-mulki yetarli emasligi bilangina uning o‘rniga talab qo‘yish mumkin bo‘lib qolmaydi.
Tegishli qonunlar
- Fuqarolik kodeksi, 1001-modda (민법 제1001조)
- Fuqarolik kodeksi, 1008-modda (민법 제1008조)
- Fuqarolik kodeksi, 1009-modda (민법 제1009조)
- Fuqarolik kodeksi, 1010-modda (민법 제1010조)
- Fuqarolik kodeksi, 1112-modda (민법 제1112조)
- Fuqarolik kodeksi, 1113-modda (민법 제1113조)
- Fuqarolik kodeksi, 1114-modda (민법 제1114조)
- Fuqarolik kodeksi, 1115-modda (민법 제1115조)
- Fuqarolik kodeksi, 1116-modda (민법 제1116조)
- Fuqarolik kodeksi, 1117-modda (민법 제1117조)
- Fuqarolik kodeksi, 1118-modda (민법 제1118조)
E’tibor bering
- Bir yillik muddat nafaqat meros ochilganini, balki qaytarilishi lozim bo‘lgan hadya yoki vasiyat bo‘yicha berilgan mol-mulk borligini bilgan vaqt bilan ham bog‘liq. Shu sababli bu holat qachon va qanday ma’lum bo‘lganini aniqlash kerak.
- Meros ochilganidan keyin 10 yil o‘tsa, hadyaga oid mulk huquqini o‘tkazish hali ro‘yxatdan o‘tkazilmagan bo‘lsa ham, talab qilish huquqi tugashi mumkin.
- Hadya berilganining o‘zi uni hisob-kitob uchun asos bo‘ladigan mol-mulkka qo‘shish uchun yetarli emas. Hadya oluvchi birgalikdagi merosxo‘r ekanini, hadya alohida manfaat sifatida berilgan-berilmaganini, hadya berilgan vaqtni va majburiy meros ulushiga tajovuz haqida xabardor bo‘lgan-bo‘lmaganini tekshirish lozim.
- Hisob-kitob uchun asos bo‘ladigan mol-mulk va yetishmayotgan ulush miqdori meros mol-mulkining qiymati, hadya yoki vasiyat bo‘yicha berilgan mol-mulk, qarzlar hamda huquq egasining avval olgan mol-mulkiga qarab o‘zgaradi. Shu bois misoldagi hisob natijasini boshqa meros munosabatlariga aynan qo‘llamaslik kerak.
Manba holatlar
Ushbu qo‘llanma quyidagi Koreya yuridik yordam korporatsiyasi holatlari (koreys tilida) asosida AI tomonidan tuzilgan.
Bu Koreya huquqi haqida umumiy ma’lumot, sizning holatingiz uchun yuridik maslahat emas. Advokat yoki Koreya yuridik yordam korporatsiyasiga murojaat qiling (Koreyada 132).