Davlatdan kompensatsiya talab qilish shartlari va javobgar tomonlar bo‘yicha qo‘llanma

83 ta maslahat holatiga asoslangan · Yangilangan 4-oktabr, 2026 · Koreyscha asl matndan tarjima qilingan.

Davlat xizmatchisining xizmat vazifasini bajarish chog‘idagi qonunga xilof xatti-harakati yoki jamoat inshootini o‘rnatish yoxud boshqarishdagi nuqson tufayli zarar ko‘rgan bo‘lsangiz, davlat yoki mahalliy o‘zini o‘zi boshqarish organidan kompensatsiya talab qilishingiz mumkin. Biroq xizmat vazifasining buzilgani, jamoat inshootida xavfsizlik yetishmagani va zarar bilan sababiy bog‘liqlik borligi kabi holatlar aniqlanishi kerak. Muayyan javobgarlik masalasi o‘sha paytdagi vaziyat va ko‘rilgan choralarning o‘rinliligiga qarab hal qilinadi.

Kimlar ishtirok etadi → Zarar ko‘rgan shaxs → Davlat xizmatchisi → Davlat yoki mahalliy organ inshootni boshqaruvchi tomon → ① Xizmat vazifasi yoki jamoat inshooti bilan bog‘liq zarar yuz berdi → Xizmatchi xizmat vazifasida qonunni buzib zarar yetkazdimi? → Ha — 2-modda 1-qism → Yo‘q → Inshoot odatda talab qilinadigan xavfsizlikka ega bo‘lmadimi? → Ha — 5-modda 1-qism → Vazifa yoki inshootdagi nuqson bilan zarar orasida sababiy bog‘liqlik bormi? → Ha → Kompensatsiya talab qilish mumkin javobgar tomon holatga qarab belgilanadi → Keltirilgan asoslar bo‘yicha kompensatsiya talabi tasdiqlanmaydi → Javobgar organni aniqlang → Xavf va ko‘rilgan choralarni tekshiring → Faqat sababiy bog‘liq zararni hisoblang → Vazifa kimga tegishli va xarajatni kim ko‘tarishini aniqlang → Xavf oldindan ko‘rilishi mumkinligi va vaqtinchalik choralarni tekshiring → Zarar bilan sababiy bog‘liqligi aniqlangan qism…

Asosiy qoidalar

Davlat xizmatchisi xizmat vazifasini bajarayotib, qasddan yoki ehtiyotsizlik bilan qonunni buzib zarar yetkazsa, davlat yoki mahalliy o‘zini o‘zi boshqarish organi kompensatsiya uchun javobgar bo‘lishi mumkin (Davlat kompensatsiyasi to‘g‘risidagi qonun, 2-modda, 1-qism (국가배상법 제2조 제1항)).
Kompensatsiya uchun javobgarlik tan olinishi uchun davlat xizmatchisining xizmat vazifasi shaxsiy xavfsizlik va manfaatlarni himoya qilishga qaratilgan bo‘lishi, shuningdek, vazifaning buzilishi bilan zarar o‘rtasida yetarli sababiy bog‘liqlik bo‘lishi kerak (4- va 12-misollar).
Yo‘l va lyuk kabi jamoat inshootlarida nuqson bor-yo‘qligi ularning maqsadiga ko‘ra odatda talab qilinadigan xavfsizlikka ega bo‘lmagan-bo‘lmagani hamda mas’ul shaxs xavfga mutanosib himoya choralarini ko‘rgan-ko‘rmagani kabi holatlarni birgalikda hisobga olib baholanadi (Davlat kompensatsiyasi to‘g‘risidagi qonun, 5-modda, 1-qism (국가배상법 제5조 제1항), 7-, 11- va 18-misollar).
Xavf haqida xabar olinganidan keyin ogohlantiruvchi belgilar kabi vaqtinchalik choralar ko‘rilgan bo‘lsa yoki hodisani oldindan ko‘rish yoxud uning oldini olish qiyin bo‘lgan bo‘lsa, inshootda nuqson borligining o‘zi uni boshqarishdagi nuqsonni tan olish uchun yetarli emas (18-misol).
Davlat xizmatchisi ixtiyoriy vakolatga ega bo‘lsa ham, muayyan vaziyatda bu vakolatni amalga oshirmaslik yaqqol darajada asossiz bo‘lsa, xizmat vazifasini buzish deb topilishi mumkin (4- va 9-misollar).
Kompensatsiya uchun javobgar tomon vazifaning kimga tegishliligi va qonunlarda belgilangan javobgarlik munosabatlariga qarab — vazifani topshirgan organ, inshootni boshqaruvchi tomon yoki xarajatlarni ko‘taruvchi tomon va boshqalar bo‘lishi mumkin (Davlat kompensatsiyasi to‘g‘risidagi qonun, 6-modda, 1-qism (국가배상법 제6조 제1항), 5- va 7-misollar).
Harbiy xizmatchilar va boshqalar xizmat vazifasi bilan bog‘liq holda jarohat olgan taqdirda ham, boshqa qonunlarga ko‘ra kompensatsiya olish imkoni bo‘lmasa, davlatdan kompensatsiya talab qilish cheklanmasligi mumkin. Ijtimoiy xizmatni o‘tayotgan shaxslar esa faqat shu holatning o‘zi bilan Davlat kompensatsiyasi to‘g‘risidagi qonundagi harbiy xizmatchilar jumlasiga kirmaydi (Davlat kompensatsiyasi to‘g‘risidagi qonun, 2-modda, 1-qism, shart qismi (국가배상법 제2조 제1항 단서), 8- va 23-misollar).
Kompensatsiya komissiyasiga murojaat qilmasdan ham sudga davlatdan kompensatsiya undirish haqida da’vo kiritish mumkin. Kompensatsiya faqat sababiy bog‘liqligi aniqlangan zarar doirasida to‘lanadi (Davlat kompensatsiyasi to‘g‘risidagi qonun, 9-modda (국가배상법 제9조), 11- va 25-misollar).

Ko‘p beriladigan savollar

Q. Yo‘ldagi lyuk qopqog‘i yo‘qligi sabab jarohat olsam, davlatdan kompensatsiya olishim mumkinmi?

Lyuklar jamoat inshootlari jumlasiga kirishi mumkin. Qopqoq yo‘qligi, yoritish yoki ogohlantiruvchi belgilarning bor-yo‘qligi, mas’ul shaxs xavf haqida bilgan yoki bilishi mumkin bo‘lgan-bo‘lmagani hamda jarohat aynan shu nuqson tufayli yuz bergan-yuz bermaganini tekshirish lozim. Agar inshootni boshqarishdagi nuqson va u bilan zarar o‘rtasidagi sababiy bog‘liqlik aniqlansa, kompensatsiya talab qilish mumkin.

Holat 11, Holat 18

Q. Kuchli yomg‘ir sabab tog‘ yonbag‘ri qulab, yo‘lda baxtsiz hodisa yuz bersa, davlat kompensatsiya to‘laydimi?

Kuchli yomg‘ir yog‘gani bilangina yo‘lni boshqarishdagi nuqson darhol tan olinmaydi. Yo‘lning tuzilishi va joylashuv xususiyatlari, undan foydalanish sharoitlari kabi omillarni hisobga olib, drenaj tizimi yoki himoya inshootlarini o‘rnatish orqali nuqsonni bartaraf etish mumkin bo‘lganiga qaramay, uni bartaraf etmay qoldirishgan-qoldirishmaganini muayyan holatga qarab baholash lozim.

Holat 7

Q. Nosoz svetofor sababli yuz bergan hodisa uchun qaysi organga da’vo qilish kerak?

Kompensatsiya uchun mas’ul tomon svetoforni o‘rnatish va boshqarish vazifasi qaysi organga tegishli ekaniga qarab farq qilishi mumkin. Bir ishda boshqaruv vakolati boshqa organga berilgani vazifaning tegishli organini o‘zgartirmasligi haqidagi huquqiy qoida bayon etilgan. Shu bois o‘rnatish va boshqarish vakolatlari qanday topshirilgani hamda xarajatlarni kim qoplashi kabi holatlarni tekshirish kerak.

Holat 5

Q. Yong‘in xavfsizligi tekshiruvi lozim darajada o‘tkazilmagani sabab yong‘indan ko‘rilgan zarar kattalashsa, kompensatsiya olish mumkinmi?

Yong‘in xavfsizligi xodimlarining xizmat vazifalari fuqarolarning hayoti, sog‘lig‘i va mol-mulkini himoya qilishga qaratilgan-qilinmaganini, vazifani buzish xatti-harakati obyektiv jihatdan o‘zini oqlab bo‘lmaydigan darajaga yetgan-yetmaganini va bu buzilish bilan zarar o‘rtasida yetarli sababiy bog‘liqlik bor-yo‘qligini tekshirish lozim. O‘z ixtiyoriga ko‘ra amalga oshiriladigan vakolat ham muayyan vaziyatda qo‘llanmagani yaqqol darajada asossiz bo‘lsa, bu qonunga xilof bo‘lishi mumkin.

Holat 4

Q. Politsiyaning ta’qib qilishi yoki o‘qotar qurol ishlatishi oqibatida uchinchi shaxs jarohatlansa, davlatdan kompensatsiya talab qilish mumkinmi?

Politsiyaning ta’qib qilishi xizmat vazifasini bajarish uchun zarur bo‘lmagan yoki kutilayotgan aniq xavfga nisbatan ta’qibni boshlash, davom ettirish yoxud uning usuli o‘rinli bo‘lmagan alohida holatlar mavjud bo‘lsagina qonunga xilof deb topilishi mumkin. O‘qotar quroldan foydalanishda jinoyat turi, zarar yetkazish xavfining shoshilinchligi, qarshilik darajasi va quroldan foydalanish usuli hisobga olinadi. Odamlarga zarar yetkazish xavfi yuqori bo‘lgan to‘pponchadan foydalanish shartlari esa yanada qat’iy baholanadi.

Holat 3, Holat 20

Q. Politsiya xavfli shaxsni ajratib qo‘ymagan yoki muassasadagi mahkumning o‘z joniga qasd qilishiga to‘sqinlik qila olmagan bo‘lsa, kompensatsiya uchun javobgarlik yuzaga keladimi?

Politsiyaning himoya choralarini ko‘rish yoki jazoni ijro etish muassasasining nazorat va davolash majburiyatlarini buzgan-buzmagani hamda xavfga nisbatan tegishli choralar ko‘rilmagani yaqqol darajada asossiz bo‘lgan-bo‘lmaganini tekshirish lozim. O‘z joniga qasd qilish yoki jinoyat sodir etilgani natijasining o‘zi javobgarlikni tan olish uchun yetarli emas. O‘sha paytda xavfni oldindan ko‘rish mumkin bo‘lgan-bo‘lmagani va amalda qanday choralar ko‘rilgani ham muhim.

Holat 9, Holat 22

Q. Harbiy xizmat vaqtida jarohat olgan shaxs davlatdan kompensatsiya talab qila olmaydimi?

Harbiy xizmatchilar xizmat vazifasi bilan bog‘liq holda jarohat olib, boshqa qonunlarga ko‘ra baxtsiz hodisa uchun kompensatsiya yoki pensiya kabi to‘lovlarni olish huquqiga ega bo‘lsa, davlatdan kompensatsiya talab qilish cheklanishi mumkin. Biroq jarohat darajasi bo‘yicha belgilangan toifaga kirmagan yoki baxtsiz hodisa uchun kompensatsiya olish huquqiga ega bo‘lmagan shaxs da’vo qilishi mumkin. Bir ishda ijtimoiy xizmatni o‘tayotgan shaxslar harbiy xizmatda bo‘lmasalar, ushbu cheklov qo‘llanadigan “harbiy xizmatchilar” jumlasiga kirmasligi qayd etilgan.

Holat 8, Holat 23

Q. Sudga da’vo kiritishdan oldin kompensatsiya komissiyasiga murojaat qilish shartmi?

Yo‘q. Ishlardan biriga ko‘ra, kompensatsiya komissiyasiga murojaat qilmasdan ham sudga davlatdan kompensatsiya undirish to‘g‘risida da’vo kiritish mumkin. Kompensatsiya komissiyasiga murojaat qilingan taqdirda esa uning qaroriga rozi bo‘lmaganda yoki kompensatsiya miqdori yuzasidan kelishmovchilik bo‘lganda, qayta ko‘rib chiqishni so‘rash yoki sudga da’vo kiritish mumkin.

Holat 11, Holat 16

Q. Davlat xizmatchisining qonunga xilof chorasi sabab biznesimni yopgan bo‘lsam, biznesni yopishdan ko‘rilgan zarar uchun ham kompensatsiya olsam bo‘ladimi?

Faqat qonunga xilof xizmat faoliyati bilan sababiy bog‘liqligi aniqlangan zarar uchungina kompensatsiya to‘lanadi. Masalan, qarzdorlik haqidagi ma’lumot noto‘g‘ri taqdim etilib, shaxsning obro‘si yoki qadr-qimmatiga putur yetgan ishda ma’naviy zarar tan olinishi mumkin bo‘lgan. Biroq shu sababli biznesni yopish va olinmay qolgan daromad o‘rtasidagi sababiy bog‘liqlikni tan olish qiyin, deb topilgan.

Holat 25

Tegishli qonunlar

Davlat kompensatsiyasi to‘g‘risidagi qonun, 2-modda, 1–2-qismlar (국가배상법 제2조 제1항·제2항)
Davlat kompensatsiyasi to‘g‘risidagi qonun, 5-modda, 1-qism (국가배상법 제5조 제1항)
Davlat kompensatsiyasi to‘g‘risidagi qonun, 6-modda, 1-qism (국가배상법 제6조 제1항)
Davlat kompensatsiyasi to‘g‘risidagi qonun, 8-modda (국가배상법 제8조)
Davlat kompensatsiyasi to‘g‘risidagi qonun, 9-modda (국가배상법 제9조)
Davlat kompensatsiyasi to‘g‘risidagi qonun, 10-modda (국가배상법 제10조)
Koreya Respublikasi Konstitutsiyasi, 29-modda, 1–2-qismlar (대한민국헌법 제29조 제1항·제2항)
Fuqarolik kodeksi, 750-modda (민법 제750조)
Fuqarolik kodeksi, 765-modda (민법 제765조)
Politsiya xodimlari tomonidan xizmat vazifalarini bajarish to‘g‘risidagi qonun, 4-modda, 1-qism (경찰관직무집행법 제4조 제1항)
Politsiya xodimlari tomonidan xizmat vazifalarini bajarish to‘g‘risidagi qonun, 10-4-modda, 1-qism (경찰관직무집행법 제10조의4 제1항)
Ehtiyotsizlik oqibatida yuz bergan yong‘in uchun javobgarlik to‘g‘risidagi qonun, 1–3-moddalar (실화책임에 관한 법률 제1조·제2조·제3조)
Yo‘l harakati to‘g‘risidagi qonun, 3-modda, 1-qism (도로교통법 제3조 제1항)
Yo‘l harakati to‘g‘risidagi qonunni ijro etish to‘g‘risidagi farmon, 86-modda, 1-qism, 1-band (도로교통법 시행령 제86조 제1항 제1호)
Muhr izi to‘g‘risidagi guvohnomalar haqidagi qonunni ijro etish to‘g‘risidagi farmon, 7 va 13-moddalar (인감증명법 시행령 제7조·제13조)

E’tibor bering

Davlat xizmatchisining xatosi yoki jamoat inshootidagi nuqsonning o‘zi kompensatsiya uchun javobgarlikni avtomatik ravishda keltirib chiqarmaydi. Qonunga xiloflik, ayb yoki boshqaruvdagi nuqson bilan zarar o‘rtasidagi sababiy bog‘liqlikni ham tekshirish kerak.
Jamoat inshootlari mutlaqo nuqsonsiz bo‘lishi shart emas, ammo ular jamiyatda umumiy qabul qilingan mezonlar bo‘yicha talab qilinadigan xavfsizlikka ega bo‘lishi lozim. Xavf ma’lum bo‘lgan vaqt va vaqtinchalik choralar o‘rinli bo‘lgan-bo‘lmagani ham baholashga ta’sir qilishi mumkin.
Davlat xizmatchisining xizmat vazifasi faqat jamoat manfaatini ko‘zlaganmi yoki alohida shaxslarning xavfsizligi va manfaatlarini ham himoya qilishga qaratilganmi — davlatning kompensatsiya uchun javobgarligi shunga qarab farq qilishi mumkin.
Harbiy xizmatchilar va boshqalarga nisbatan kompensatsiya talab qilish cheklovi qo‘llanadimi-yo‘qmi, nafaqat xizmat bilan bog‘liqligiga, balki boshqa qonunlarga ko‘ra kompensatsiya olish mumkinligiga ham bog‘liq. Shu sababli har bir holatning xususiyatlarini tekshirish lozim.

Tegishli maqolalar

Sud Zalidagi Xavfsizlik Kamchiligi: Guvoh Davlatni Sudga Bera Oladimi?

Manba holatlar

Ushbu qo‘llanma quyidagi Koreya yuridik yordam korporatsiyasi holatlari (koreys tilida) asosida AI tomonidan tuzilgan.

Bu Koreya huquqi haqida umumiy ma’lumot, sizning holatingiz uchun yuridik maslahat emas. Advokat yoki Koreya yuridik yordam korporatsiyasiga murojaat qiling (Koreyada 132).