1. Câu chuyện của Mai

Khi cuộc hôn nhân của Mai Nguyễn và Park Ji-hoon đi đến hồi kết, Mai nộp đơn xin ly hôn. Trong quá trình xét xử, cô cho rằng luật dân sự Hàn Quốc đã có những quy định hướng đến việc giải quyết hôn nhân tan vỡ, nhưng các Tòa án lại áp dụng chúng theo hướng người bị xác định là có lỗi trong việc đổ vỡ hôn nhân thường không được quyền yêu cầu ly hôn.

Mai tin rằng cách hiểu ấy không phù hợp với Hiến pháp. Cô không chỉ phản đối kết quả vụ án; cô đề nghị Tòa án chuyển vấn đề lên Tòa án Hiến pháp, với lập luận rằng điều luật liên quan là vi hiến nếu được hiểu theo cách ngăn người có lỗi yêu cầu ly hôn. Câu hỏi quan trọng là: một yêu cầu nhắm vào cách Tòa án giải thích luật có thể được xem xét theo thủ tục thẩm tra tính hợp hiến của luật hay không?

2. Vấn đề pháp lý

Tòa án Hàn Quốc có thể đề nghị Tòa án Hiến pháp xem xét một điều luật vì cho rằng cách điều luật được giải thích và áp dụng là vi hiến, hay thủ tục này chỉ dành cho việc xem xét bản thân điều luật?

3. Pháp luật Hàn Quốc quy định gì?

Hiến pháp Hàn Quốc và Luật Tòa án Hiến pháp cho phép Tòa án yêu cầu xem xét tính hợp hiến của một đạo luật khi vấn đề đó là tiền đề cần thiết để giải quyết vụ án đang xét xử.

Theo Điều 107(1) Hiến pháp Hàn Quốc và Điều 41(1) Luật Tòa án Hiến pháp, khi việc một đạo luật có phù hợp với Hiến pháp hay không là vấn đề tiền đề trong vụ án, Tòa án có thể ra quyết định đề nghị Tòa án Hiến pháp xem xét.

Điểm mấu chốt nằm ở đối tượng được đề nghị xem xét. Thẩm quyền giải thích và áp dụng pháp luật trong một vụ tranh chấp cụ thể thuộc về hệ thống Tòa án, với Tòa án Tối cao là cơ quan xét xử cao nhất. Vì vậy, thủ tục đề nghị thẩm tra vi hiến không phải là con đường để yêu cầu Tòa án Hiến pháp đánh giá xem Tòa án đã giải thích một điều luật đúng hay sai.

Đối tượng của thủ tục đề nghị thẩm tra theo Điều 41(1) là tính hợp hiến của chính điều luật. Việc cho rằng một điều luật vi hiến “nếu được giải thích theo một cách nhất định” thực chất là phản đối cách Tòa án giải thích điều luật đó.

Có thể phân biệt hai dạng lập luận như sau:

  • Thách thức điều luật: Người yêu cầu chỉ ra một điều khoản cụ thể và cho rằng chính nội dung của điều khoản đó trái với Hiến pháp; đồng thời, điều khoản ấy phải có liên quan đến việc giải quyết vụ án.
  • Thách thức cách giải thích: Người yêu cầu chấp nhận điều luật nhưng phản đối cách Tòa án hiểu hoặc áp dụng nó trong vụ án. Đây là vấn đề thuộc hoạt động xét xử thông thường, không phải đối tượng của thủ tục đề nghị thẩm tra vi hiến nói trên.

Do đó, việc sử dụng cụm từ “vi hiến nếu được hiểu là…” không tự biến tranh chấp về cách giải thích thành một yêu cầu xem xét tính hợp hiến của chính điều luật.

4. Cách Tòa án Hàn Quốc tiếp cận vấn đề

Tòa án Hàn Quốc phân định rõ hai việc: xem xét tính hợp hiến của luật và giải thích, áp dụng luật trong vụ án. Tòa án Hiến pháp có thể xem xét việc một điều khoản có trái Hiến pháp hay không theo thủ tục luật định; còn việc xác định điều khoản ấy có ý nghĩa gì khi áp dụng vào một tranh chấp cụ thể thuộc về các Tòa án.

Nếu yêu cầu đề nghị thẩm tra vi hiến chỉ nhằm phản đối cách Tòa án hiểu một điều luật, yêu cầu đó không thuộc đối tượng của thủ tục này và có thể bị bác bỏ vì không đủ điều kiện xem xét.

Cách tiếp cận này không có nghĩa rằng mọi cách giải thích của Tòa án đều không thể bị phản đối. Nó có nghĩa là phải dùng đúng con đường tố tụng: bất đồng về cách áp dụng luật cần được nêu trong vụ án và theo các thủ tục xem xét, kháng cáo thích hợp; thủ tục đề nghị thẩm tra vi hiến không phải là một cấp kháng cáo về cách giải thích pháp luật.

5. Áp dụng vào trường hợp của Mai

Thứ nhất, cần xác định Mai đang phản đối điều gì. Cô cho rằng quy định trong luật dân sự nên được hiểu theo hướng cho phép người có lỗi yêu cầu ly hôn, nhưng Tòa án lại áp dụng nguyên tắc hạn chế quyền đó. Trọng tâm lập luận của cô là cách Tòa án diễn giải và vận dụng quy định.

Thứ hai, yêu cầu của Mai không nhắm trực tiếp vào nội dung của một điều luật. Cô không chỉ ra rằng chính câu chữ hoặc nội dung pháp lý của điều khoản, xét độc lập với cách Tòa án áp dụng, đã vi phạm Hiến pháp. Thay vào đó, cô yêu cầu xem xét điều luật trong tình huống nó được giải thích theo một hướng cụ thể.

Thứ ba, thủ tục được sử dụng không cho phép Tòa án Hiến pháp quyết định Tòa án đã giải thích luật đúng hay chưa. Theo nguyên tắc phân định thẩm quyền của Hàn Quốc, vấn đề đó thuộc quá trình xét xử thông thường và được xử lý trong hệ thống Tòa án.

Vì vậy, yêu cầu của Mai không đáp ứng điều kiện về đối tượng của thủ tục đề nghị thẩm tra vi hiến. Tòa án có thể tuyên yêu cầu không được thụ lý về mặt thủ tục (bị bác vì không đủ điều kiện xem xét), mà không cần kết luận điều luật có hợp hiến hay không. Kết quả này cũng không tự quyết định Mai có được ly hôn hay không; đó vẫn là vấn đề phải được giải quyết trong vụ án ly hôn theo các quy định áp dụng.

6. Kết luận: chuyện của Mai và lời khuyên thực tế

Yêu cầu của Mai sẽ không thành công theo thủ tục đề nghị thẩm tra vi hiến, bởi cô đang nhắm vào cách Tòa án giải thích luật chứ không phải tính hợp hiến của chính điều luật. Việc yêu cầu bị bác về thủ tục không đồng nghĩa với phán quyết rằng lập luận của cô về ly hôn là sai; nó chỉ cho biết cô đã chọn một thủ tục không phù hợp để đưa ra lập luận ấy.

Nếu gặp tình huống tương tự, hãy lưu ý:

  • Chỉ rõ điều khoản cụ thể mà bạn cho là vi hiến và giải thích vì sao chính nội dung của điều khoản ấy trái với Hiến pháp, thay vì chỉ nêu rằng Tòa án đã hiểu luật sai.
  • Tranh luận về cách áp dụng luật trong vụ án, thông qua các lập luận và thủ tục tố tụng thông thường; kiểm tra kỹ thời hạn kháng cáo hoặc các thời hạn tố tụng liên quan.
  • Xin tư vấn pháp lý sớm để phân biệt yêu cầu thẩm tra vi hiến với các biện pháp tố tụng khác, và để xác định điều luật bị phản đối có thực sự là tiền đề của vụ án hay không.