ดีไซน์สแกนดิเนเวียไม่ได้อธิบายได้ด้วยสีเบจเพียงอย่างเดียว

“สไตล์สแกนดิเนเวีย” ที่ประกอบด้วยไม้โอ๊กสีอ่อน ผ้าลินิน ผนังสีขาว และสีเทากับสีเบจ กำลังได้รับความนิยมในโชว์รูมเฟอร์นิเจอร์ในออสเตรเลีย อพาร์ตเมนต์ที่ตกแต่งใหม่ และนิตยสารไลฟ์สไตล์ อย่างไรก็ตาม การจับคู่สีที่คุ้นตานี้ห่างไกลจากแก่นของแนวคิดการออกแบบที่เริ่มต้นขึ้นในกลุ่มประเทศนอร์ดิก ดีไซน์สแกนดิเนเวียไม่ใช่การตกแต่งภายในด้วยสีใดสีหนึ่งโดยเฉพาะ แต่เป็นปรัชญาที่ตั้งคำถามว่าดีไซน์ที่ดีจะช่วยให้ชีวิตประจำวันดีขึ้นได้อย่างไร

ภูมิหลังและบริบท

กระแสดีไซน์นี้เกิดขึ้นในสวีเดน เดนมาร์ก และนอร์เวย์ ในฐานะโครงการทางสังคมและวัฒนธรรมช่วงปลายศตวรรษที่ 19 ถึงต้นศตวรรษที่ 20 คำถามที่นักออกแบบ สถาปนิก และนักปฏิรูปในยุคนั้นตั้งขึ้นคือ ดีไซน์จะช่วยชีวิตประจำวันของคนทั่วไปได้อย่างไร

องค์กรด้านดีไซน์ของสวีเดน สเวนสก์ ฟอร์ม (Svensk Form) ก่อตั้งขึ้นในปี 1845 โดยใช้ชื่อว่า สเวนสกา สลอยด์เฟอเรนิงเงิน (Svenska Slöjdföreningen) ในช่วงต้นศตวรรษที่ 20 องค์กรสนับสนุนผลิตภัณฑ์ที่ออกแบบมาอย่างดีและใช้งานได้จริง ซึ่งคนทั่วไปสามารถเข้าถึงได้ ไม่ใช่มีไว้สำหรับคนร่ำรวยเท่านั้น กล่าวอีกนัยหนึ่งคือ คุณค่าของดีไซน์ไม่ได้อยู่ที่รูปลักษณ์เพียงอย่างเดียว แต่ยังรวมถึงคำถามที่ว่าใครสามารถใช้งานสิ่งนั้นได้บ้าง

นิทรรศการสตอกโฮล์มปี 1930 ได้รับการกล่าวถึงว่าเป็นจุดเปลี่ยนที่ทำให้ผู้ชมในระดับนานาชาติรู้จักแนวคิดฟังก์ชันนิยมของสแกนดิเนเวีย แนวคิดฟังก์ชันนิยมนี้เรียกว่า “ฟังกิส” (Funkis) ในสวีเดน โดยผสานแนวคิดสมัยใหม่เข้ากับความต้องการในชีวิตประจำวันของผู้คน ความงามก็สำคัญเช่นกัน แต่ความงามนั้นต้องตอบโจทย์การใช้งานด้วย

ปรัชญาของกระแสนี้สรุปได้ด้วยคำว่า ความเรียบง่าย ประโยชน์ใช้สอย งานฝีมือ และการเข้าถึงได้ สีเบจไม่อาจใช้แทนทั้งสี่สิ่งนี้ได้

แต่ไม่ได้หมายความว่าการตกแต่งภายในด้วยสีโทนกลางจะไม่มีความหมายใด ๆ มาซ อาร์เลียนเชอบอร์ก นักพยากรณ์เทรนด์ชาวเดนมาร์ก บรรยายสีเบจว่าเป็น “สีประจำช่วงวิกฤต” ตามแบบฉบับ คำอธิบายคือ เมื่อโลกภายนอกให้ความรู้สึกไม่แน่นอน สีโทนกลางก็อาจให้ความรู้สึกสบายใจและมั่นคงได้ อย่างไรก็ตาม ควรแยกความรู้สึกทางจิตวิทยาที่สีสร้างขึ้นออกจากเป้าหมายทางประวัติศาสตร์และสังคมของขบวนการออกแบบ

กระแสความนิยม “ฮุกเกอ” ก็มีส่วนทำให้ภาพจำแคบลงเช่นกัน ฮุกเกอ ซึ่งเป็นแนวคิดของเดนมาร์ก มักถูกนำเสนอเป็นสุนทรียะแบบที่มองเห็นได้ของเทียน ผ้าห่มถัก หนังแกะ และการตกแต่งภายในโทนกลาง ผ่านกระแสหนังสือที่ได้รับความนิยมในช่วงกลางทศวรรษ 2010 อย่างไรก็ตาม ลาร์ส เอริก สตรันด์เบิร์ก ผู้จัดพิมพ์ อธิบายว่าฮุกเกอไม่ใช่สไตล์การตกแต่ง แต่เป็นประสบการณ์ทางสังคมที่หมายถึงความสบายใจ ความผูกพัน และความรู้สึกของการได้อยู่ร่วมกันระหว่างผู้คน หากเข้าใจฮุกเกอเพียงในฐานะของตกแต่งหรือสีสัน ก็อาจมองข้ามความหมายด้านความสัมพันธ์นี้ไป

ข่าวนี้หมายความว่าอย่างไร

การมองว่าการตกแต่งภายในสีเบจดูดีหรือให้ความรู้สึกสบายใจ เป็นคนละเรื่องกับการใช้สีเบจเป็นคำจำกัดความของดีไซน์นอร์ดิกทั้งหมด คำอธิบายแบบหลังอาจบดบังคำถามที่ว่าดีไซน์ถูกสร้างขึ้นเพื่อใคร และทำให้สิ่งใดเกิดขึ้นได้ หากต้องการเข้าใจดีไซน์นอร์ดิกให้แม่นยำยิ่งขึ้น ควรพิจารณาไม่เพียงแค่สี แต่รวมถึงฟังก์ชัน ผู้ใช้งาน และวิธีการผลิตด้วย

นอกจากนี้ การรวบหลายประเทศไว้ภายใต้ชื่อ “สแกนดิเนเวีย” แล้วมองว่ามีรสนิยมแบบเดียวกัน ก็เป็นการลบความแตกต่างออกไป ตามบทความ มรดกด้านดีไซน์ของเดนมาร์กเกี่ยวข้องอย่างใกล้ชิดกับงานฝีมือด้านเฟอร์นิเจอร์และยุคทองของการออกแบบไม้ โดยยกฮันส์ เวกเนอร์และอาร์เน ยาค็อบเซนเป็นตัวอย่าง ส่วนดีไซน์ฟินแลนด์มีจุดเด่นที่กราฟิกและสิ่งทอซึ่งโดดเด่นกว่าเดิม รวมถึงการใช้สีสันอย่างมีพลังในการแสดงออก ขณะที่ดีไซน์นอร์เวย์มักได้รับแรงบันดาลใจจากภูมิทัศน์และวัสดุธรรมชาติ

ตัวอย่างเช่น หากกำลังเลือกเฟอร์นิเจอร์ชิ้นใหม่สำหรับบ้าน แทนที่จะพิจารณาเพียงว่าสีนั้น “ดูเป็นสไตล์นอร์ดิก” หรือไม่ ก็อาจพิจารณาควบคู่กันไปว่าเฟอร์นิเจอร์ชิ้นนั้นออกแบบมาเพื่อการใช้งานแบบใด ผู้ที่ต้องการใช้สามารถใช้งานได้สะดวกหรือไม่ และงานประกอบมีคุณภาพเพียงใด นี่ไม่ใช่เกณฑ์แนะนำผลิตภัณฑ์เฉพาะชิ้น แต่เป็นการนำแนวคิดเรื่องประโยชน์ใช้สอย การเข้าถึงได้ และงานฝีมือที่บทความกล่าวถึง มาใช้ตั้งเป็นคำถามสำหรับผู้บริโภค

ยังมีตัวอย่างที่ท้าทายภาพจำเรื่องสีด้วย สถานีรถไฟใต้ดินในสตอกโฮล์มมากกว่า 90 แห่งจัดแสดงผลงานศิลปะหลากหลายรูปแบบ ทั้งประติมากรรม โมเสก ภาพวาด งานศิลปะจัดวาง ภาพพิมพ์ และภาพนูน ตัวอย่างนี้ไม่ได้หมายความว่าการตกแต่งภายในทุกแห่งในกลุ่มประเทศนอร์ดิกจะมีสีสันฉูดฉาด แต่ก็เป็นภาพที่ขัดแย้งกับความเชื่อที่ว่าดีไซน์สแกนดิเนเวียต้องเป็นสีเบจโดยเนื้อแท้

ข้อเท็จจริงที่ยืนยันแล้วและสิ่งที่ยังไม่ทราบ

ข้อเท็จจริงที่ยืนยันแล้ว

• ดีไซน์สแกนดิเนเวียเกิดขึ้นในสวีเดน เดนมาร์ก และนอร์เวย์ ช่วงปลายศตวรรษที่ 19 ถึงต้นศตวรรษที่ 20 ในฐานะกระแสที่มุ่งปรับปรุงชีวิตประจำวัน
• สเวนสก์ ฟอร์ม (Svensk Form) ก่อตั้งขึ้นในปี 1845 โดยใช้ชื่อว่า สเวนสกา สลอยด์เฟอเรนิงเงิน (Svenska Slöjdföreningen) และในช่วงต้นศตวรรษที่ 20 ก็สนับสนุนผลิตภัณฑ์ที่ใช้งานได้จริงและคนทั่วไปเข้าถึงได้
• แนวคิดฟังก์ชันนิยมของสแกนดิเนเวียเป็นที่รู้จักในหมู่ผู้ชมระดับนานาชาติผ่านนิทรรศการสตอกโฮล์มปี 1930
• ปรัชญาของดีไซน์สรุปได้ด้วยคำว่า ความเรียบง่าย ประโยชน์ใช้สอย งานฝีมือ และการเข้าถึงได้ ขณะที่ประเทศต่าง ๆ ในกลุ่มนอร์ดิกมีลักษณะและประวัติศาสตร์ด้านดีไซน์แตกต่างกัน
• มีการจัดแสดงผลงานศิลปะหลากหลายรูปแบบในสถานีรถไฟใต้ดินสตอกโฮล์มมากกว่า 90 แห่ง

สิ่งที่ยังไม่ทราบ

• บทความไม่ได้อธิบายอย่างเพียงพอว่าปรัชญาด้านดีไซน์นี้ถูกลดทอนจนกลายเป็นภาพจำระดับโลกที่เน้นสีเบจ ผ่านขั้นตอนหรือเส้นทางอย่างไร
• บทความไม่ได้ยกตัวอย่างผลงานหรือกรณีศึกษาอย่างละเอียดเพื่อแสดงให้เห็นความแตกต่างระหว่างเดนมาร์ก ฟินแลนด์ และนอร์เวย์

สิ่งที่ผู้อ่านควรตรวจสอบ

• เมื่อพบคำอธิบายว่า “สไตล์สแกนดิเนเวีย” ลองพิจารณาควบคู่กันไป ไม่ใช่แค่สี แต่รวมถึงฟังก์ชัน ผู้ใช้งาน และคุณภาพของงานผลิตด้วย
• ตรวจสอบว่าเนื้อหาที่แนะนำฮุกเกอเน้นเพียงการตกแต่งหรือของประดับหรือไม่ หรือกล่าวถึงความหมายเรื่องความสบายใจและความผูกพันระหว่างผู้คนด้วย
• ลองสังเกตว่ามีการอธิบายลักษณะเฉพาะของเดนมาร์ก ฟินแลนด์ และนอร์เวย์แยกจากกันหรือไม่ แทนที่จะรวมทั้งสามประเทศไว้เป็นรสนิยมด้านดีไซน์แบบเดียวกัน