Birgalikda yollangan oshpaz hikoyasi

Jasur va uning besh nafar hamkasbi Koreyadagi kichik bir ishlab chiqarish korxonasida mehnat qilishadi. Korxonada oshxona yo'qligi va atrofda ovqatlanish joylari uzoqligi sababli, ular har oy o'z maoshlaridan ma'lum miqdorda pul yig'ib, tushlik tayyorlab berish va idishlarni yuvish uchun Kim xonim ismli ayolni yollashdi. Kim xonim har kuni belgilangan vaqtda kelib, yigitlar uchun mazali taomlar tayyorlab berar edi.

Oradan vaqt o'tib, Kim xonim o'z kelajagidan xavotirlanib, Jasurdan uni 4 ta asosiy ijtimoiy sug'urtaga (koreys tilida '4-dae bohom') ro'yxatdan o'tkazishni so'radi. Jasur bu masalani hal qilmoqchi bo'lib kompaniya rahbariga murojaat qildi, ammo rahbar: "Bu ayolni kompaniya emas, sizlar o'zlaringiz yollagansizlar, shuning uchun biz uni sug'urta qila olmaymiz", degan javobni berdi. Jasur va uning do'stlari qiyin ahvolda qolishdi: Kim xonim haqiqatda mehnat qonuni himoyasida bo'lgan xodimmi?

Asosiy huquqiy savol

Agar bir guruh xodimlar o'z ehtiyojlari uchun shaxsiy mablag'lari hisobidan yordamchi (oshpaz, farrosh) yollasa, ushbu shaxs Mehnat standartlari to'g'risidagi qonun bilan himoyalangan xodim hisoblanadimi yoki u "uy xizmatchisi" (domestic worker) toifasiga kiradimi?

Koreya qonunchiligi nima deydi?

Koreya Respublikasining Mehnat standartlari to'g'risidagi qonuni barcha ishchilarga nisbatan qo'llanilsa-da, unda aniq bir istisno mavjud.

Mehnat standartlari to'g'risidagi qonun, 11-modda:Ushbu qonun barcha korxona yoki ish joylariga nisbatan qo'llaniladi... Biroq, uy xizmatchilariga (household employees) nisbatan qo'llanilmaydi.

"Uy xizmatchisi" deganda shaxsiy xonadonlarda ishlaydigan haydovchilar, enagalar, uy xizmatchilari va uy boshqaruvchilari tushuniladi. Ularning faoliyati shaxsiy hayot va uy xo'jaligi bilan chambarchas bog'liq bo'lgani uchun, davlatning bu munosabatlarga aralashishi yoki nazorat qilishi maqsadga muvofiq emas deb hisoblanadi.

Koreya sudlarining yondashuvi

Koreya sudlari va mehnat organlari ishchining maqomini aniqlashda "ish beruvchi kim?" va "ish qayerda bajarilmoqda?" degan savollarga e'tibor qaratadi.

Agar ish beruvchi yuridik shaxs yoki tadbirkor bo'lsa va ish uning biznes daromadini oshirishga xizmat qilsa, u xodim hisoblanadi. Ammo, agar ishchilar o'z shaxsiy ehtiyojlari (ovqatlanish, dam olish) uchun shaxsiy pullari evaziga kimnidir yollasa, u shaxs korxona xodimi emas, balki shaxsiy xizmat ko'rsatuvchi, ya'ni uy xizmatchisi deb topiladi.

Qonunni Jasurning holatiga tatbiq etish

Kim xonimning holatini tahlil qiladigan bo'lsak, quyidagi xulosalarga kelamiz:

  1. Ish beruvchining shaxsi: Uni kompaniya direktori emas, balki xodimlar jamoasi (Jasur va uning do'stlari) shaxsiy kelishuv asosida yollagan.
  2. To'lov manbasi: Ish haqi kompaniya budjetidan emas, ishchilarning o'z maoshidan ajratilgan mablag'dan to'lanmoqda.
  3. Ishning mazmuni: Uning vazifasi kompaniya mahsulotini ishlab chiqarish emas, balki ishchilarning shaxsiy hayotiy ehtiyojini (ovqatlanish) ta'minlashdir.

Shu sababli, Kim xonim Koreya Mehnat standartlari to'g'risidagi qonun ma'nosidagi "uy xizmatchisi" deb hisoblanadi. Natijada, unga nisbatan mehnat qonunining eng kam ish haqi, ishdan bo'shatish nafaqasi yoki majburiy sug'urta kabi qoidalari majburiy tartibda qo'llanilmaydi.

Xulosa: Kim xonimning taqdiri nima bo'ldi?

Huquqiy tahlildan so'ng, Jasur va uning jamoasi Kim xonimni kompaniya nomidan sug'urta qila olmasliklarini tushunib yetishdi. Ular vaziyatni Kim xonimga tushuntirishdi va uni xafa qilmaslik uchun o'zaro kelishuv asosida uning maoshini biroz oshirishdi. Shuningdek, unga shaxsiy tartibda ixtiyoriy sug'urta (individual health insurance) qildirishga yordam berishdi.

Shunga o'xshash vaziyatdagi o'quvchilar uchun maslahatlar:

  • Shartnoma turini aniqlang: Agar siz kimnidir shaxsiy ehtiyojingiz uchun yollasangiz, u umumiy mehnat qonunidan tashqarida ekanligini unutmang.
  • Uy xo'jaligi xodimlari to'g'risidagi yangi qonun: Koreyada 2022-yildan kuchga kirgan "Uy xizmatchilari to'g'risidagi qonun"ga ko'ra, hukumat tomonidan tan olingan agentliklar orqali yollangan xodimlar sug'urta va boshqa huquqlarga ega bo'lishi mumkin. Iloji bo'lsa, rasmiy agentliklar xizmatidan foydalaning.
  • O'zaro ishonch: Shaxsiy kelishuv asosida ishlayotganda, barcha shartlarni (ish vaqti, haq to'lash sanasi) yozma ravishda qayd etish kelajakdagi tushunmovchiliklarning oldini oladi.

--- Ushbu maqola umumiy ma'lumot berish uchun tayyorlangan va professional yuridik maslahat o'rnini bosmaydi.