1-bo‘lim — Insoniy voqea: bir kechada yo‘qotilgan kasb

Sardor yillar davomida yuk mashinasi haydab, oilasini shu kasb orqali boqardi. Bir kuni u boshqa birovga tegishli yuk mashinasini o‘g‘irladi. Jinoyat uchun javobgarlik masalasi ko‘rilayotgan paytda, vakolatli idora uning birinchi toifadagi katta va birinchi toifadagi oddiy haydovchilik huquqlarini ham bekor qildi.

Sardor uchun bu qaror shunchaki hujjat yo‘qotish emasdi: u tirikchilik manbaidan ayrildi. U mashinani o‘g‘irlaganini inkor etmasdi, biroq bu jinoyat sodir bo‘lgani bilan haydovchilik huquqini hech qanday istisnosiz bekor qilish to‘g‘rimi, deb so‘radi. Masalan, jinoyatning qanday sharoitda sodir etilgani, uning og‘irligi va boshqa holatlar umuman hisobga olinmasligi kerakmi?

2-bo‘lim — Huquqiy savol

Asosiy savol shuki: boshqa birovning avtomobilini o‘g‘irlagan haydovchining haydovchilik huquqini har qanday vaziyatda majburiy bekor qilish Konstitutsiyaga mos keladimi? Yoki davlat jazo chorasi va uning og‘irligini har bir ishning o‘ziga xos tomonlarini inobatga olib belgilashi kerakmi?

3-bo‘lim — Koreya qonunchiligi nimani nazarda tutadi?

Koreyaning avvalgi Yo‘l harakati to‘g‘risidagi qonunida boshqa birovning avtomobilini o‘g‘irlagan haydovchining haydovchilik huquqini majburiy bekor qilish nazarda tutilgan edi. Bunday choraning maqsadi avtomobil o‘g‘irligi bilan bog‘liq xavf va transport harakati tartibining buzilishiga qarshi kurashish, yo‘llarda xavfsizlikni ta’minlash edi.

Eski qonundagi qoida avtomobil o‘g‘irlangan har qanday holatda haydovchilik huquqini bekor qilishni talab qilgan. Biroq Konstitutsiyaviy sud barcha vaziyatlarda bir xil chorani majburiy qo‘llash insonning kasb tanlash erkinligi va umumiy harakat erkinligini haddan tashqari cheklashi mumkinligini ta’kidladi.

Bu yerda majburiy bekor qilish bilan holatga qarab chorani tanlash ўртасидаги фарқ муҳим:

  • Majburiy qoida qo‘llansa, ma’muriy organ vaziyatning tafsilotlarini baholamasdan huquqni bekor qilishi kerak bo‘ladi.
  • Moslashuvchan tartibda esa organ huquqni bekor qilish yoki boshqa yengilroq chorani ko‘rish masalasini ishning holatlariga qarab hal qiladi.
  • Konstitutsiyaviy sud fikricha, maqsadga haydovchilik huquqini har safar avtomatik bekor qilmasdan ham erishish mumkin: qonunbuzarlikning og‘irligiga mos chora tanlashning o‘zi yetarli bo‘lishi mumkin.

Sud ayniqsa quyidagi omillarni ko‘rib chiqish imkoniyati bo‘lishi kerakligini qayd etdi:

  1. O‘g‘irlik qanday sharoitda va qanday sabab bilan sodir etilgani.
  2. Harakatning usuli, jinoyatning og‘irligi va huquqbuzarlik darajasi.
  3. Haydovchiga nisbatan jinoiy jazo qo‘llangan-qo‘llanmagani.
  4. Boshqa tegishli holatlar va haydovchilik huquqini bekor qilish oqibatlarining og‘irligi.

4-bo‘lim — Koreya sudlari bunday masalaga qanday yondashadi?

Koreya Konstitutsiyaviy sudi jamoat xavfsizligini himoya qilish davlatning muhim vazifasi ekanini tan oldi. Avtomobilni noqonuniy egallash transport vositasidan foydalanish bilan bog‘liq xavflarni keltirib chiqarishi mumkin, shu sababli davlat bunga nisbatan jiddiy choralar belgilashga haqli.

Ammo jamoat manfaatining muhimligi har qanday jazo avtomatik ravishda oqlanadi, degani emas. Sudlar cheklov ko‘zlangan maqsadga mos va zarurmi, shuningdek, u insonning huquqlariga ortiqcha yuk solmayaptimi, degan savollarni ham tekshiradi. Barcha ishlarni bir xil deb hisoblaydigan qat’iy qoida jinoyatning tafsilotlarini baholash imkonini yo‘qotsa, u nomutanosib bo‘lishi mumkin.

Konstitutsiyaviy sud 2017-yil 25-maydagi qarorida avvalgi qonunning avtomobilni o‘g‘irlagan haydovchining huquqini majburiy bekor qilishga doir qismini konstitutsiyaga zid deb topdi. Sudning asosiy e’tirozi — qoidada har bir ishning o‘ziga xos holatlarini hisobga olish uchun hech qanday imkon qoldirilmaganidir.

Bu qaror avtomobil o‘g‘irligi haydovchilik huquqiga hech qachon ta’sir qilmaydi degani emas. U avtomatik, istisnosiz bekor qilishni oqlash uchun jamoat xavfsizligiga oid maqsadning o‘zi yetarli emasligini bildiradi. Muayyan ishda qo‘llanadigan qonun tahriri va amaldagi tartib alohida tekshirilishi kerak.

5-bo‘lim — Qoidani Sardorning ishiga tatbiq etish

Sardorning holatini huquqiy jihatdan bosqichma-bosqich ko‘rib chiqaylik.

  1. U boshqa birovning transport vositasini o‘g‘irlagan. Demak, bu ish yo‘l harakati va avtomobilni qonunga xilof egallash bilan bog‘liq. Davlat bunday qilmishga qarshi ma’muriy chora ko‘rishi mumkin.
  2. Biroq qilmish sodir etilgani avtomatik bekor qilishni o‘z-o‘zidan oqlamaydi. Eski qonun barcha holatlarda haydovchilik huquqini bekor qilishni buyurgan va ma’muriy organga jinoyatning og‘irligini yoki boshqa tafsilotlarini baholash imkonini bermagan.
  3. Bu cheklov Sardorning kasbi va erkinligiga jiddiy ta’sir qilgan. U yuk mashinasi haydovchisi bo‘lgani uchun ikki toifadagi huquqining bekor qilinishi ishidan ayrilishiga olib kelishi mumkin edi. Bunday oqibatni har bir ishda ko‘rib chiqmasdan qo‘llash shaxsga haddan tashqari og‘ir yuk yuklaydi.
  4. Jamoat xavfsizligini yengilroq, lekin mutanosib choralar bilan ham himoya qilish mumkin. Masalan, vakolatli organ aniq voqeaning og‘irligini, jinoyatning sodir etilish usulini va boshqa muhim holatlarni hisobga olib qaror chiqarishi kerak. Shu bois barcha o‘g‘irlik holatlari uchun bitta majburiy natijani belgilash zarur bo‘lmagan.
  5. Konstitutsiyaviy baho aynan majburiylikka qaratilgan. Muammo haydovchilik huquqiga hech qanday sharoitda chora ko‘rilmasligida emas, balki har qanday ishni bir xil deb qarab, huquqni albatta bekor qilish talabida edi.

6-bo‘lim — Xulosa: Sardorga nima bo‘лди ва сиз нима қилишингиз керак?

Сардорнинг ҳикоясидаги асосий ҳуқуқий хулоса шу: бошқа бировнинг машинасини ўғирлаганлик учун ҳайдовчилик ҳуқуқи ҳар қандай ҳолатда муқаррар равишда бекор қилинади, деб бўлмайди. Корея Конституциявий суди эски қонуннинг бундай автоматик бекор қилишни талаб қилган қисмини Конституцияга зид деб топган. Демак, Сардор унинг ҳуқуқлари фақат ўғирлик фактининг ўзига таяниб, барча тафсилотлар баҳоланмасдан бекор қилинганига эътироз билдириши мумкин эди. Бироқ бу унинг ҳайдовчилик ҳуқуқи албатта сақланиб қолади дегани эмас: ишга татбиқ этиладиган қонун ва ҳолатларга қараб тегишли чора барибир кўрилиши мумкин.

Шунга ўхшаш вазиятга тушсангиз, қуйидагиларни амалга оширинг:

  • Ҳуқуқингизни бекор қилиш қарорида қайси қонун қўлланганини ва қарор санасини текширинг; эски ва амалдаги қонун таҳрирлари фарқ қилиши мумкин.
  • Ҳодиса қандай кечгани, жиноятнинг оғирлиги ва маъмурий қарорга таъсир қилиши мумкин бўлган бошқа ҳолатларни тасдиқловчи ҳужжатларни сақланг.
  • Қарор устидан шикоят қилиш муддатини ўтказиб юбормаслик учун Корея маъмурий ҳуқуқи бўйича мутахассис билан тезда маслаҳатлашинг.