1-bo‘lim — Insoniy voqea

Dilshod Karimov qishning sovuq oqshomida hamkasbi Malika Rahimova bilan kompaniya bosh qarorgohi oldida turib, ish beruvchining adolatsiz deb hisoblagan yangi qaroriga qarshi ovoz chiqarishni rejalashtirdi. Ularning ikkalasi ham kun bo‘yi ishlaydi; quyosh botmasidan oldin ish joyidan chiqib, namoyishga yetib borish deyarli imkonsiz.

Ular tinch yig‘ilish, plakatlar va qisqa chiqishlar haqida o‘ylashdi. Ammo Dilshod namoyishlar to‘g‘risidagi qonunda quyosh botgandan keyin ochiq joydagi namoyish taqiqlangani, bu taqiqni buzganlarga esa jazo belgilanishi mumkinligini eshitgan edi. Hamkasblarining talabi muhim bo‘lsa-da, bir oqshomlik norozilik jinoiy ishga sabab bo‘lishidan qo‘rqdi.

2-bo‘lim — Huquqiy savol

Quyosh botganidan keyin, lekin yarim tungacha o‘tkaziladigan ochiq namoyish Janubiy Koreyada jinoyat hisoblanadimi? Qonun tun vaqtini umumiy tarzda taqiqlashi mumkinmi yoki bunday cheklov ishchilar va talabalar uchun yig‘ilish erkinligini amalda yo‘qqa chiqaradimi?

3-bo‘lim — Janubiy Koreya qonunchiligi nimani belgilaydi?

Janubiy Koreyaning Yig‘ilishlar va namoyishlar to‘g‘risidagi qonunining 10-moddasi, umumiy qoida sifatida, quyosh chiqishidan oldin yoki quyosh botganidan keyin ochiq yig‘ilish va namoyish o‘tkazishni taqiqlagan. Unda, zarurat bo‘lsa va tashkilotchi tartibni saqlash uchun mas’ul shaxslarni belgilab, oldindan xabar bergan taqdirda, vakolatli politsiya idorasi shartlar qo‘yib ruxsat berishi mumkinligi ham nazarda tutilgan. Qonunning 23-moddasi esa 10-moddaning asosiy taqiqini buzganlik uchun jazo belgilagan.

Muhim konstitutsiyaviy qoida: yig‘ilish erkinligini cheklash qonuniy maqsadni ko‘zlashi va shu maqsad uchun zarur bo‘lganidan ortiq bo‘lmasligi kerak. Umumiy, istisnosiz taqiq ham shu mezon asosida baholanadi.

2014-yil 27-martda Janubiy Koreya Konstitutsiyaviy sudi taqiqning muayyan qismini konstitutsiyaga zid deb topdi. Sud qarori aynan quyosh botganidan o‘sha kun soat 24:00 gacha bo‘lgan namoyishlarga tegishli edi. Shu vaqt oralig‘ida namoyish o‘tkazishni mutlaq taqiqlash va shu taqiqni buzganlik uchun jazo belgilash konstitutsiyaga mos emas, degan xulosaga kelindi.

Qarorning muhim jihatlari:

  • Quyosh botganidan yarim tungacha bo‘lgan namoyishlar uchun mutlaq taqiq qo‘llanmaydi.
  • Shu taqiq va unga bog‘liq jazo qoidasi ushbu vaqt oralig‘ida kuchini yo‘qotgan; sud qarori qonuniy kuchga ega bo‘lgan paytdan oldingi holatlarga ham ta’sir qilgan.
  • Qaror yarim tundan keyingi vaqt yoki quyosh chiqishidan oldingi vaqt uchun qo‘llanadigan tartibni bekor qilmagan.
  • Boshqa yig‘ilish talablari, jumladan oldindan xabar berish qoidalari va tinchlikni saqlash majburiyatlari ham o‘z-o‘zidan bekor bo‘lmagan.

4-bo‘lim — Janubiy Koreya sudlari bunday masalaga qanday yondashadi?

Konstitutsiyaviy sud cheklovni bir necha savol orqali baholadi: uning maqsadi qonuniymi, tanlangan vosita shu maqsadga xizmat qiladimi, ayni maqsadga kamroq cheklov bilan erishish mumkinmi va jamiyat oladigan foyda fuqarolarning huquqiga yetadigan zararga mutanosibmi?

Sudning asosiy muvozanati: tungi namoyishlar jamoat tartibiga, aholining osoyishtaligiga va turar joydagi shaxsiy hayotga ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Biroq quyosh botganidan keyingi barcha vaqtni, farqlamasdan va istisnosiz taqiqlash ham yig‘ilish erkinligini haddan tashqari cheklaydi.

Sud tungi namoyishlarni tartibga solish ortida jamoat osoyishtaligini saqlash va fuqarolarning uyidagi tinchligini himoya qilish kabi qonuniy maqsadlar borligini tan oldi. Shu bilan birga, qish kunlari yorug‘ vaqt qisqa bo‘lgani uchun ishchilar va talabalar kunduzgi namoyishda qatnasha olmasligi mumkinligini hisobga oldi. Shahar hayotida quyosh botishi bilan boshlangan vaqtni bir butun xavfli davr deb qarash ham har doim asosli emas.

Sud butun tungi cheklovni bekor qilish o‘rniga, konstitutsiyaga zidligi yaққol bo‘lgan хүрээг нь тодорхойлов: quyosh botganidan yarim tungacha bo‘lgan namoyishlar. Chunki taqiqning bu qismi bekor qilinmasa, ayrim fuqarolar uchun yig‘ilish erkinligi amalda mavjud bo‘lmay qolishi mumkin edi.

5-bo‘lim — Qoidalarni Dilshodning holatiga tatbiq etish

Dilshod va Malika vaziyatini bosqichma-bosqich ko‘rib chiqaylik.

  1. Namoyish vaqti aniqlanadi. Ular namoyishni quyosh botganidan keyin boshlab, soat 21:00 da yakunlashni rejalashtirgan. Bu — sud qarorida alohida ko‘rsatilgan, quyosh botganidan o‘sha kun yarim tungacha bo‘lgan vaqt oralig‘i.
  2. Mutlaq taqiq va jazo qoidasining qo‘llanishi tekshiriladi. Konstitutsiyaviy sud qaroridan so‘ng, aynan shu vaqt oralig‘ida namoyish o‘tkazganlikning o‘zi 10-moddaning mazkur taqiqini buzish deb qaralmaydi. Shu sababli, Dilshod va Malika bu vaqt oralig‘ida namoyish qilgani uchungina 23-modda bo‘yicha jazolanishi kerak emas.
  3. Qarorning chegarasi esda tutiladi. Bu xulosa “istalgan vaqtda, istalgan joyda va istalgan tarzda namoyish o‘tkazish mumkin” degani emas. Oldindan xabar berish kabi boshqa qonuniy tartiblar, vakolatli idora belgilagan qonuniy shartlar va tinchlikni saqlash majburiyatlari ahamiyatli bo‘lib qoladi. Yarim tundan keyingi yoki quyosh chiqishidan oldingi namoyishlarga esa sud qaroridagi ayni himoyani avtomatik ravishda tatbiq etib bo‘lmaydi.
  4. Xulosa boshqa huquqbuzarliklarga tatbiq etilmaydi. Namoyish paytida zo‘ravonlik, mol-mulkka zarar yetkazish yoki boshqa mustaqil qonunbuzarlik sodir etilsa, Konstitutsiyaviy sud qarori ularni oqlamaydi. Qaror faqat ko‘rsatilgan vaqt oralig‘idagi namoyishni mutlaq taqiqlash masalasini hal qiladi.

Demak, agar Dilshod va hamkasblari namoyishni tinch o‘tkazsa, zarur protsessual talablarni bajarsa va uni yarim tungacha yakunlasa, quyosh botganidan keyin namoyish qilganining o‘zi uchun ularga yuqoridagi tungi taqiq asosida jazo tayinlanmasligi kerak.

6-bo‘lim — Xulosa: nima bo‘ldi va siz nima qilishingiz kerak?

Dilshod Konstitutsiyaviy sud qarorini o‘rganib, hamkasblariga namoyishni quyosh botganidan keyin o‘tkazishning o‘zi mutlaq taqiqlanmaganini tushuntirdi. Ular vakolatli idoraga beriladigan xabarnoma va boshqa talablarni oldindan tekshirib, namoyishni tinch tarzda o‘tkazish hamda soat 24:00 dan oldin yakunlashga kelishib oldilar. Shunday shartlarda ularning quyosh botganidan keyin namoyish o‘tkazgani uchun 10-modda taqiqi va 23-modda jazosi qo‘llanmasligi kerak.

Shunga o‘xshash vaziyatda bo‘lsangiz:

  • Vaqt chegarasini aniq belgilang: sud qaroridagi konstitutsiyaviy himoya quyosh botganidan o‘sha kun yarim tungacha bo‘lgan davrga taalluqli.
  • Amaldagi tartiblarni oldindan tekshiring: xabar berish talablari, joy va vaqtga oid qonuniy shartlarni vakolatli idoradan yoki yuristdan aniqlashtiring.
  • Tinchlikni saqlash rejasini tuzing: tashkilotchilarni belgilang, qatnashchilarga xulq-atvor qoidalarini tushuntiring va mustaqil huquqbuzarliklardan saqlaning.