1-bo‘lim — Insoniy voqea

Dilshod Karimov uzoq davom etgan mulkiy nizoda ishning oxirgi bosqichiga yetdi. U kassatsiya shikoyatini tayyorlar ekan, qaror chiqarishda sud qo‘llagan qonun uning nazarida Konstitutsiyadagi tenglik kafolatiga zid edi. Shuning uchun shikoyatida bu qonun konstitutsiyaga mos emasligini va masala qayta ko‘rib chiqilishi lozimligini yozdi.

Ammo Dilshod alohida hujjat — qonunni konstitutsiyaviy nazoratga yuborish haqida rasmiy iltimosnoma bermadi. Sud ham bunday iltimosni rad etish haqida qaror chiqarmadi; u faqat kassatsiya shikoyatini qanoatlantirmadi. Qaror nusxasini olganidan keyin Dilshodda 30 kun ichida Konstitutsiyaviy sudga murojaat qilish mumkin, degan umid paydo bo‘ldi. Uning savoli shunday: shikoyatida konstitutsiyaga zidlikni aytganining o‘zi yetarlimi?

2-bo‘lim — Huquqiy savol

Agar taraf sudga qonun konstitutsiyaga zidligi haqida yozma ravishda rasmiy iltimos bermagan, faqat kassatsiya shikoyatida shu mazmundagi fikrni bildirgan bo‘lsa, kassatsiya rad etilganidan keyin Koreya Konstitutsiyaviy sudi to‘g‘risidagi qonunning 68-moddasi 2-qismi asosida Konstitutsiyaviy sudga murojaat qila oladimi?

3-bo‘lim — Koreya qonunchiligi nimani belgilaydi?

Koreya Konstitutsiyaviy sudi to‘g‘risidagi qonunning 41-moddasi 2-qismiga ko‘ra, tarafning ishni ko‘rayotgan suddan qonunni konstitutsiyaviy nazorat uchun yuborishni so‘rashi yozma shaklda amalga oshirilishi kerak. Qonunning 43-moddasi 2–4-bandlari esa bunday hujjatda quyidagilar bo‘lishini talab qiladi:

  • ish va taraflarning ko‘rsatilishi;
  • konstitutsiyaga zid deb hisoblanayotgan qonun yoki uning aniq moddasi;
  • nima sababdan u Konstitutsiyaga zid, deb hisoblanayotgani.
Qonunni konstitutsiyaviy nazoratga yuborishni so‘rash — shunchaki konstitutsiyaga zidlik haqida fikr bildirish emas. Qonunda nazarda tutilgan mazmundagi yozma iltimos sudga taqdim etilishi lozim.

68-moddaning 2-qismi bo‘yicha Konstitutsiyaviy sudga shikoyat qilish imkoniyati, odatda, taraf suddan konstitutsiyaviy nazoratni so‘raganidan keyin yuzaga keladi. Agar sud bunday iltimosni rad etsa, taraf rad etish qarorini olganidan so‘ng qonunda belgilangan 30 kunlik muddat ichida Konstitutsiyaviy sudga murojaat qilishi mumkin.

Demak, bu tartibdan foydalanish uchun muhim bo‘lgan bosqichlar quyidagilar:

  1. Sudga qonunni konstitutsiyaviy nazoratga yuborish haqida yozma iltimos berish.
  2. Hujjatda ish va taraflar, bahsli qonun qoidasi hamda konstitutsiyaga zidlik asoslarini ko‘rsatish.
  3. Sud iltimosni rad etsa, rad etish qarori va 30 kunlik muddatga oid hujjatlarni saqlab, muddatni kechiktirmay hisoblash.

4-bo‘lim — Koreya sudlari bunday masalaga qanday yondashadi?

Koreya sudlari konstitutsiyaviy nazoratning protsessual talablarini muhim deb biladi. Qonunning adolatsizligi yoki konstitutsiyaga zidligi haqida shikoyat matnida yozish bilan sudga qonuniy shaklda iltimos berish bir xil narsa emas. Birinchisi — tarafning huquqiy dalili; ikkinchisi esa qonunda belgilangan alohida protsessual harakatdir.

Konstitutsiyaviy sudga 68-moddaning 2-qismi bo‘yicha murojaat qilish uchun sudning aynan qonunni konstitutsiyaviy nazoratga yuborish haqidagi iltimosni rad etgani muhim. Oddiy kassatsiya shikoyatining rad etilishi bunday rad etish qarorining o‘rnini bosmaydi.

Shu sababli sud hujjatida konstitutsiyaga zidlik haqidagi so‘zlar bor-yo‘qligigina emas, balki alohida yozma iltimos berilganmi va sud aynan shu iltimos yuzasidan qanday qaror chiqarganmi, degan savollar ham tekshiriladi.

5-bo‘lim — Qoidalarni Dilshodning ishiga tatbiq etish

Dilshodning vaziyatini ketma-ket ko‘rib chiqaylik.

  1. U bahsli qonun haqida yozgan. Kassatsiya shikoyatida qonunni konstitutsiyaga zid deb atagani uning huquqiy e’tirozi borligini ko‘rsatadi. Ammo bu holatning o‘zi qonunni konstitutsiyaviy nazoratga yuborish haqidagi rasmiy iltimosni anglatmaydi.
  2. U alohida yozma iltimos bermagan. Qonun bunday iltimosni yozma shaklda taqdim etishni va muayyan ma’lumotlarni ko‘rsatishni talab qiladi. Dilshodning shikoyatida e’tiroz bayon qilingan bo‘lsa ham, u belgilangan mazmundagi rasmiy iltimos sifatida berilmagan.
  3. Sud iltimosni rad etmagan. Sud kassatsiya shikoyatini rad etdi, biroq qonunni konstitutsiyaviy nazoratga yuborish haqidagi iltimos yuzasidan rad etish qarori chiqarmadi. Bu ikki qarorni bir-biriga tenglashtirib bo‘lmaydi.
  4. Shuning uchun 68-moddaning 2-qismidagi yo‘l ochilmagan. 30 kunlik muddatning o‘zi alohida huquq yaratmaydi: avvalo qonuniy tartibda berilgan iltimos va shu iltimosni rad etish haqidagi qaror bo‘lishi zarur. Dilshodda bu shartlar yo‘q.

Demak, kassatsiya qarorini olganidan keyin 30 kun ichida ariza topshirishga urinish uning protsessual kamchiligini bartaraf etmaydi. Muammo muddatda emas, undan oldingi majburiy bosqich bajarilmaganidadir.

6-bo‘lim — Xulosa: nima bo‘ldi va siz nima qilishingiz kerak?

Dilshodning Konstitutsiyaviy sudga qonun konstitutsiyaviy nazoratiga oid shikoyat bilan murojaat qilishi mumkin emas: u sudga tegishli yozma iltimos bermagan va sud ham shunday iltimosni rad etmagan. Kassatsiya shikoyatida qonunni konstitutsiyaga zid deb ko‘rsatish bu talablarning o‘rnini bosmaydi.

Shunga o‘xshash vaziyatga tushsangiz, quyidagilarni yodda tuting:

  • Alohida yozma iltimos bering: unda ishni, taraflarni, bahsli qonun qoidasini va konstitutsiyaga zidlik sabablarini aniq ko‘rsating.
  • Sud hujjatining mazmunini tekshiring: oddiy shikoyatning rad etilishi bilan konstitutsiyaviy nazorat iltimosining rad etilishi bir xil emas.
  • 30 kunlik muddatni ehtiyot qiling: rad etish qarorini olgan sanani qayd eting va murojaat muddatini darhol tekshiring; zarur bo‘lsa, Koreya protsessual huquqini biladigan yuristdan maslahat oling.