Sud qarori: o‘lim ish bilan bog‘liq hodisa deb topildi

Janubiy Koreyaning Incheon tuman sudi tunda ishga qaytish uchun kemaga chiqayotib dengizga qulagan va halok bo‘lgan dengizchining o‘limini mehnat faoliyati bilan bog‘liq baxtsiz hodisa deb tan oldi. Sud marhumning oilasi kema egalari uyushmasiga qarshi kiritgan da’vosini qisman qanoatlantirdi.

Qarorga ko‘ra, uyushma oilaga 133 million vondan ortiq miqdorda boquvchisini yo‘qotganlik nafaqasi va dafn marosimi xarajatlarini to‘lashi lozim. Bunday to‘lovlar xodim ish vaqtida yoki xizmat vazifasini bajarish bilan bog‘liq sharoitda vafot etganda uning yaqinlariga beriladigan kompensatsiyani anglatadi.

Sud dengizchining kemaga qaytishi tungi ishni bajarish uchun zarur bo‘lganini va kemaga chiqish jarayonining o‘zi ham xavf tug‘dirganini hisobga oldi.

Hodisa qanday yuz bergan?

Voqea 2022-yil 30-oktabr kuni kechqurun Incheondagi kichik kema bandargohida yuz bergan. Remorkyor — boshqa kemalarni tortib yoki yo‘naltirib yuradigan yordamchi kema — bandargohda turgan, dengizchi esa unga chiqmoqchi bo‘lganida suvga qulab, halok bo‘lgan.

Marhum o‘sha paytda ketma-ket o‘n kun ishlagan edi. U kapitan bilan kemadan tushib, spirtli ichimlik ichgan, keyin esa soat 23:00 da rejalashtirilgan kemani tortish ishida qatnashish uchun qaytib kelayotgan bo‘lgan.

Kemaga chiqish uchun oddiy narvon yoki xavfsiz yo‘lak emas, kema yoniga o‘rnatilgan shinalardan bosib yuqoriga ko‘tarilish kerak edi. Sud aynan shu usul ham xavfli bo‘lganini qayd etdi: suv ustida turgan kema silkinsa, unga chiqayotgan odam muvozanatini yo‘qotishi mumkin.

Mastlik masalasi

O‘limdan keyin o‘tkazilgan tekshiruvda marhumning qondagi alkogol miqdori 0,22 foiz ekani aniqlangan. Uyushma uning ichimlik ichganini ishga aloqasi bo‘lmagan sabab sifatida ko‘rsatib, oilaga to‘lanadigan kompensatsiyani kamaytirish kerakligini ta’kidlagan.

Biroq sud ish holatlariga faqat mastlik nuqtayi nazaridan qaramadi. Dengizchi ichimlik ichgan bo‘lsa-da, u ishga qaytish va tungi vazifani bajarish uchun kemaga yo‘l olgan; demak, uning harakati xizmat vazifasidan butunlay ajralgan shaxsiy mashg‘ulot sifatida baholanmadi.

Nega sud buni xizmat vazifasiga aloqador deb hisobladi?

Sud dengizdagi ish tartibi quruqlikdagi odatiy ish joyidan farq qilishini ta’kidladi. Dengizchilar ovqatlanish yoki qisqa muddatga dam olish uchun kemadan tushishi, keyin yana kemaga qaytishi mumkin; bunday chiqib-kirishlar ish jarayonining bir qismi bo‘lishi ehtimoldan xoli emas.

Shuningdek, marhum kapitan bilan birga ichimlik ichgan va u kapitan nazorati ostida ishlagan. Sud bu holatni ham hisobga olib, dengizchining ishga qaytish harakati uning xizmat doirasidan tashqariga chiqmagan, degan xulosaga kelgan.

Sud marhum tunda ishga qaytishi kerakligini bilganini qayd etib, to‘lqinlar sabab kema silkinganida, ichimlik ichgan-ichmaganidan qat’i nazar, suvga qulash xavfi bo‘lishi mumkinligini bildirdi.

Bu mulohaza baxtsiz hodisa sababini baholashda birgina omil bilan cheklanib bo‘lmasligini ko‘rsatadi. Kema yonidan chiqish yo‘li, dengiz va ob-havo sharoiti, ish jadvali hamda xodimning xizmat vazifasiga qaytayotgani kabi holatlar birgalikda ko‘rib chiqilgan.

Dengizdagi ishning xavfli xususiyatlari

Kema bortiga chiqish yoki undan tushish kundalik, oddiy harakatdek ko‘rinishi mumkin. Ammo bandargohda turgan kema ham suv harakati, to‘lqin yoki boshqa kemalarning ta’sirida tebranadi; odam tor joydan o‘tishi yoki balandlikka ko‘tarilishi kerak bo‘lsa, yiqilish xavfi yanada ortadi.

Shu sababli dengiz transportida xavfsizlik faqat xodimning ehtiyotkorligiga bog‘liq emas. Kema va bandargoh o‘rtasida mustahkam narvon yoki xavfsiz yo‘lak bo‘lishi, tungi vaqtda yetarli yoritish ta’minlanishi, ishchilar esa xavfli joylarga qanday chiqish bo‘yicha yo‘riqnoma olishi muhim.

  • Kema qimirlaydigan sharoitda chiqish-tushish yo‘li xavfsiz va barqaror bo‘lishi kerak.
  • Tungi ish oldidan xodimning kemaga qaytishi va ishga tayyorlanishi xavfsizlik rejasida hisobga olinishi lozim.
  • Dam olish, ovqatlanish va ishga qaytish tartibi dengizchilarning uzoq muddatli navbatchiligi bilan birga ko‘rib chiqilishi kerak.

Ish beruvchilar uchun ahamiyati

Sudning qarori spirtli ichimlik iste’molini ma’qullaydi, degani emas. U muayyan hodisada o‘lim ish bilan qay darajada bog‘liq bo‘lganini aniqlash uchun vaziyatning barcha tomonlarini, jumladan, xodim nima sababdan kemaga qaytayotganini va kemaga chiqish sharoitini baholadi.

Bu ish dengizchilarning mehnat xavfsizligi faqat ishning o‘ziga emas, balki ish joyiga borish, kemaga chiqish va navbatchilikka qaytish kabi amaliy bosqichlarga ham taalluqli ekanini eslatadi. Kema atrofidagi xavfli yo‘laklar, uzoq davom etadigan ish jadvali va tungi sharoit birgalikda ko‘rilmasa, oldini olish mumkin bo‘lgan xavflar saqlanib qolishi mumkin.

Qarorning oilaga va mehnat xavfsizligiga ta’siri

Marhumning oilasi uchun sud qarori moddiy yordam olish imkonini beradi, biroq bu yo‘qotishning o‘rnini bosa olmaydi. 133 million vondan ortiq kompensatsiya oilaning da’vosi qisman qanoatlantirilgani va hodisaning xizmat bilan bog‘liqligi tan olinganini anglatadi.

Kengroq ma’noda, qaror mehnatdagi baxtsiz hodisalarni tekshirishda “xodim ish vaqtidami?” degan savolning o‘zi yetarli bo‘lmasligini ko‘rsatadi. Xodim ishga qaytayotganmi, xizmat topshirig‘i kutilayotganmidi va ish joyiga kirishning o‘zi xavfsiz edimi — bular ham javobgarlik va kompensatsiya masalasini aniqlashda ahamiyat kasb etishi mumkin.

Sud mazkur ishda aynan shu omillarni hisobga olib, dengizchining halok bo‘lishini xizmat vazifasi bilan bog‘liq baxtsiz hodisa deb baholadi. Qaror dengizda ishlaydigan xodimlar uchun xavfsiz chiqish yo‘llari va ishga qaytish tartibini ta’minlash muhimligini yana bir bor kun tartibiga olib chiqdi.