Tergov tizimida yangi davr boshlandi

Janubiy Koreyada 2-oktabr kuni yangi Jinoyat-protsessual qonun kuchga kirishi bilan mamlakatning tergov tartibi katta o‘zgarishga yuz tutdi. Bu qonun jinoyatni aniqlash va tergov qilish bilan ayblov qo‘yish vazifalarini bir-biridan ajratishga qaratilgan. O‘zgarishlar kuchga kirgan ilk kundanoq politsiya favqulodda ish tartibiga o‘tdi.

Islohotning asosiy maqsadi tergov va ayblov jarayonlarini alohida idoralar zimmasiga yuklashdir. Oddiy qilib aytganda, jinoyatni kim sodir etganini aniqlash bir tomonda, ishni sudga olib chiqish uchun ayblov masalasini hal qilish esa boshqa tomonda bo‘ladi. Bu ikki vazifa ilgari bir tizimda yaqinroq bog‘langan edi.

Yangi tartib politsiyaga nafaqat tergovni boshlash, balki uni to‘ldirish va yakunlash bo‘yicha ham kattaroq mas’uliyat yuklaydi.

Politsiya ishlarni kundalik nazoratga oldi

Yangi qonun kuchga kirgan kuni politsiya idoralari favqulodda nazorat tizimini yo‘lga qo‘ydi. Har bir politsiya bo‘limi rahbari muhim jinoyat ishlari, prokurorlarning qo‘shimcha tergov yoki qayta tergov talablari hamda xatolarni tuzatish bo‘yicha ko‘rsatmalar qanday bajarilayotganini har kuni tekshiradi. Viloyat va yirik shaharlar politsiya boshqarmalari, shuningdek Milliy tergov boshqarmasi ham bu jarayonni kuzatadi.

Agar ish yuritishda muammo aniqlansa, tegishli idoralar uni tezda tuzatishga kirishadi. Bunday nazorat tizimi yangi vakolatlar davrida ishlarning sustlashib qolishi yoki noto‘g‘ri yuritilishining oldini olish uchun mo‘ljallangan. Amalda bu tergovchilar zimmasiga kundalik vazifalardan tashqari qo‘shimcha hisobot va tekshiruv majburiyatlarini ham yuklaydi.

Viloyat politsiya boshqarmalari rahbarlari ham tergov bo‘limlari bilan yig‘ilishlar o‘tkazib, mas’uliyat oshganini ta’kidladi. Seul politsiyasi rahbari Ko Beom-seok yangi tizim tarixiy o‘zgarish ekanini aytib, jamoatchilikning umidi bilan birga xavotiri ham katta ekanini qayd etdi. Uning fikricha, politsiya bu шинэ даврда ishga alohida e’tibor va jiddiylik bilan yondashishi kerak.

Kengaygan vakolat — kattaroq javobgarlik

Tergov va ayblov vazifalarining to‘liq ajratilishi mamlakatda 78 yildan beri shakllangan tartibni o‘zgartiradi. Endi politsiya jinoyat ishi bo‘yicha tergovni boshlash, kerak bo‘lsa qo‘shimcha tekshiruv o‘tkazish va ishni yakunlash bosqichlari uchun ancha mustaqil javob beradi. Bu amalda tergov bo‘yicha qarorlarning katta qismi politsiya zimmasiga o‘tishini anglatadi.

Biroq yangi vakolat politsiya xodimlari orasida faqat ishonch va yengillik uyg‘otgani yo‘q. Aksincha, ko‘pchilik o‘z ishining sifati endi yanada sinchiklab baholanishini tushunib, bosimni his qilmoqda. Poytaxt atrofidagi politsiya bo‘limida ishlovchi tergov rahbarlaridan biri jamoatchilik politsiya bu vazifani qay darajada bajarayotganini diqqat bilan kuzatishini aytdi.

  • Tergov xodimlari yangi tartibning kundalik ishga ta’siri darhol sezilmasligi mumkinligini ta’kidlamoqda.
  • Shunga qaramay, politsiyaning xatolari va sustkashligi endi yanada ko‘proq e’tiborga tushishi kutilmoqda.
  • Xodimlar vakolat kengaygani bilan birga ularga tushadigan ish va javobgarlik ham ortayotganidan xavotirda.

Yana bir tergov rahbarining aytishicha, bu vakolatlarning kengayishini quyi bo‘g‘indagi politsiya xodimlari o‘zlari talab qilmagan, ammo mas’uliyat baribir ularning zimmasiga tushgan. Shu sababli islohot natijasi nafaqat qonun matniga, balki tergovchilar soni, tajribasi va ish sharoitlariga ham bog‘liq bo‘ladi.

Yangi idora to‘liq tayyor bo‘lmasdan ish boshladi

Tizimdagi yana bir muhim masala — Og‘ir jinoyatlarni tergov qilish boshqarmasining ishga tushish holati. Ushbu idora yangi tizimda og‘ir jinoyatlarni tekshirishi ko‘zda tutilgan, biroq u zarur xodimlar va ish jarayonlari bilan hali to‘liq ta’minlanmagan holda faoliyat boshladi. Shu sababli uning zimmasiga tushishi kerak bo‘lgan ayrim ishlar vaqtincha politsiyaga yo‘naltirilishi mumkin, degan xavotir bor.

Politsiya xodimlari yangi idoraning kadrlar yoki tashkiliy imkoniyatlar yetishmasligini sabab qilib, ko‘proq ishni politsiyaga topshirishidan cho‘chimoqda. Ammo politsiyaning o‘zida ham xodimlar soni yetarli emas. Tergov rahbarlaridan biri ishlar ko‘paygan taqdirda ularni qabul qilmaslikning iloji yo‘qligini bildirgan.

Yangi og‘ir jinoyatlar idorasidagi tayyorgarlik yetishmasligi tizimning boshqa qismiga — politsiyaga qo‘shimcha yuk bo‘lib tushishi mumkin.

Muammo faqat yangi keladigan ishlar bilan cheklanmaydi. Avgust oyi holatiga ko‘ra, prokuratura tizimida 160 mingta ko‘rib chiqilmagan ish bor edi va ularning anchagina qismi politsiyaga o‘tishi mumkin. Bunga prokurorlarning qo‘shimcha tergov talablarini bajarish ham qo‘shilsa, politsiya bo‘limlarida ish hajmi sezilarli ortishi ehtimoli bor.

Ishlar soni allaqachon ko‘payib bormoqda

Politsiya tergovchilari zimmasidagi ishlar yangi islohotdan avval ham oshib kelayotgan edi. Har bir tergovchi yiliga qabul qiladigan ishlar soni 2023-yildagi o‘rtacha 110,4 tadan keyingi yili 133,8 taga ko‘tarildi. Bu bir yil ichida qariyb 21 foizlik o‘sishni anglatadi.

Bunday raqamlar bir tergovchi bir yil ichida qancha ishni qabul qilayotganini ko‘rsatadi, ammo har bir ishning murakkabligi bir xil emas. Masalan, oddiy o‘g‘rilik haqidagi ariza bilan ko‘plab guvohlar, hujjatlar va bir necha gumondorni tekshirish talab qiladigan katta ish bir xil vaqt olmaydi. Shu sababli ishlar sonining ortishi tekshiruv sifati va fuqarolarga xizmat ko‘rsatish tezligiga ta’sir qilishi mumkin.

Politsiya bu bosimni kamaytirish uchun joriy yilda 4 ming nafar tergov xodimini ishga olishni rejalashtirgan. Shuningdek, yangi qonun qoidalarini talqin qilishda tushunmovchiliklar yuzaga kelmasligi uchun joylardagi xodimlarga maslahat va yordam beradigan maxsus guruh tuzilgan. Bu choralar tizimning o‘tish davrida yuzaga keladigan muammolarni kamaytirishga qaratilgan.

  • Qo‘shimcha xodimlar tergovchilarning kundalik ish yukini yengillashtirishi mumkin.
  • Maslahat guruhlari yangi qoidalarni bir xil tushunishga yordam berishi ko‘zda tutilgan.
  • Ammo bu choralar 160 mingta eski ish va yangi keladigan murojaatlarning hammasini qanchalik tez qoplay olishi ҳозирча аниқ эмас.

Islohotning амалдаги натижаси нимага боғлиқ?

Тергoв ва айбловни ажратиш ваколатларнинг қандай тақсимланишини ўзгартиради, аммо янги қоидаларнинг муваффақияти уларнинг кундалик ишда қандай бажарилишига боғлиқ. Агар полицияда етарли ходим, вақт ва аниқ йўриқномалар бўлмаса, каттароқ ваколатлар ишларнинг тезроқ ёки сифатлироқ кўриб чиқилишини ўз-ўзидан таъминламайди. Шу билан бирга, янги идоранинг салоҳиятини шакллантириш ҳам ишлар полицияга ортиқча юк бўлиб тушмаслиги учун муҳим.

Келгуси даврда учта масалага алоҳида эътибор қаратилади:

  • Ишларни тақсимлаш: эски ва янги жиноят ишлари полиция ҳамда оғир жиноятларни тергов қилиш бошқармаси ўртасида қандай бўлиниши.
  • Кадрлар ва иш шароити: режалаштирилган 4 минг ходим қачон ва қайси бўлимларга жалб қилиниши.
  • Тергов сифати ва назорат: полиция мустақил қарор қабул қилар экан, хатоларни аниқлаш ва тузатиш механизмлари қанчалик самарали ишлаши.

Бу ўзгаришлар фуқаролар учун ҳам аҳамиятли: жиноят ҳақида ариза берган одамнинг иши қайси идорада кўрилиши, текширув қанча давом этиши ва натижа қандай тушунтирилиши янги тизимнинг кундалик таъсирини белгилайди. Шунинг учун ислоҳот фақат идоралар ўртасидаги ваколат алмашинуви эмас; унинг натижаси одамлар адолат ва ҳимояни амалда қанчалик тез олиши билан ҳам ўлчанади. Ҳозирча полиция олдидаги асосий вазифа — янги тартибга мослашиш билан бир вақтда ишларнинг тўпланиб қолишига йўл қўймаслик.