1-bo‘lim — Insoniy voqea

Dilnoza Karimova ish joyidagi nizoni sudda hal qilishga urinayotgan edi. Uning fikricha, sud qo‘llashi mumkin bo‘lgan qonundagi qoida uning huquqlariga bevosita ta’sir qilardi. Shu sababli u ishni ko‘rayotgan suddan ushbu qoidaning konstitutsiyaga muvofiqligini tekshirtirish uchun masalani Koreya Konstitutsiyaviy sudiga yuborishni so‘radi.

Sud Dilnozaning iltimosini qabul qilib, masalani Konstitutsiyaviy sudga yubordi. Ammo Konstitutsiyaviy sud qonunning mazmunini konstitutsiyaga muvofiqligi nuqtayi nazaridan hal qilishga o‘tmadi: u tegishli qonun qoidasi asosiy sud ishining natijasi uchun zarur emas, degan xulosaga kelib, ishni ko‘rish uchun zarur shart mavjud emasligi sababli arizani rad etdi. Dilnoza bu natijani adolatsiz deb bildi va qarorni qayta ko‘rib chiqishni talab qilmoqchi bo‘ldi.

2-bo‘lim — Huquqiy savol

Asosiy savol shuki: qonunni konstitutsiyaga zid deb topish masalasini Konstitutsiyaviy sudga yuborishni so‘ragan shaxs ushbu sud masalani ko‘rib chiqish uchun zarur shart yo‘qligi sababli arizani rad etganidan keyin, qaror ustidan qayta ko‘rish talabini bera oladimi?

3-bo‘lim — Koreya qonunchiligi nimani anglatadi?

Bu yerda bir-biriga bog‘liq, ammo alohida ikki jarayon bor: asosiy nizoni ko‘rayotgan suddagi ish va qonunning konstitutsiyaga muvofiqligi yuzasidan Konstitutsiyaviy suddagi ish. Ularni farqlash muhim.

Koreyada qonunni konstitutsiyaga muvofiqligi yuzasidan tekshirishni Konstitutsiyaviy sudga sudning o‘zi yuboradi. Ish tarafı bo‘lgan shaxs esa suddan shunday yuborishni so‘rashi mumkin. Ya’ni shaxs Konstitutsiyaviy sudga masalani bevosita yubormaydi; u asosiy ishni ko‘rayotgan sudga murojaat qiladi.

Konstitutsiyaviy tekshiruvga yuborish haqida qaror chiqaruvchi — asosiy ishni ko‘rayotgan sud. Shu sababli yuborish haqidagi iltimosni bergan shaxsning o‘zi Konstitutsiyaviy suddagi ishning tarafi bo‘lib qolmaydi.

Qayta ko‘rish esa oddiy norozilik bildirish yoki qaror yoqmaganini aytish bilan bir xil emas. Bu — sud qarorini belgilangan asoslar bo‘yicha qayta ko‘rib chiqishni so‘rash imkonini beruvchi alohida tartib. Koreya Konstitutsiyaviy sudining yondashuvida, bunday talabni berish huquqi, odatda, qayta ko‘rib chiqilishi so‘ralayotgan ishda taraf bo‘lgan shaxsga tegishli.

Mazkur masalada muhim nuqtalar quyidagilar:

  1. Yuborish to‘g‘risidagi iltimosni asosiy ish tarafı beradi, lekin Konstitutsiyaviy sudga yuborish qarorini sud chiqaradi.
  2. Konstitutsiyaviy sud ishida taraf maqomi iltimosni bergan shaxsga emas, masalani yuborgan sudga tegishli bo‘ladi.
  3. Shuning uchun iltimosni bergan shaxs Konstitutsiyaviy sud qarori ustidan qayta ko‘rish talabini berish uchun zarur protsessual huquqqa ega bo‘lmasligi mumkin.
  4. Konstitutsiyaviy sud masalani ko‘rib chiqish uchun zarur shart, masalan, qonun qoidasi asosiy ishning hal etilishiga ta’sir qilishi kerakligi, mavjud emas deb topsa, ishni mazmunan hal qilmasdan rad etishi mumkin.

4-bo‘lim — Koreya sudlari bu masalaga qanday yondashadi?

Koreya Konstitutsiyaviy sudi avvalo kim qaror ustidan qayta ko‘rish so‘rayotganini va u shu ishda taraf bo‘lgan-bo‘lmaganini tekshiradi. Qarorning mazmuniga nisbatan norozilikning o‘zi qayta ko‘rish talabini berish huquqini yaratmaydi.

Sudning umumiy yondashуви shundan iboratki, qayta ko‘rish — tegishli sud ishining tarafi uchun nazarda tutilgan alohida protsessual vosita. Konstitutsiyaviy tekshiruvni yuborish haqidagi ishda esa uni yuborgan shaxs — asosiy nizoni ko‘rayotgan sud. Shu bois, asosiy ish tarafı bo‘lgan odam Konstitutsiyaviy sud qaroriga nisbatan avtomatik ravishda taraf maqomini olmaydi.

Koreya Konstitutsiyaviy sudi 2004-yil 23-sentabrdagi 2003Hun-A61 qarorida ham shu yondashuvni qo‘llagan: qonunni konstitutsiyaga zid deb topish masalasini yuborishni so‘ragan shaxs Konstitutsiyaviy sud ishining tarafi bo‘lmagani uchun, bu qaror ustidan qayta ko‘rish talabini berish huquqiga ega emas.

Qaror natijasidan manfaatdor bo‘lish bilan aynan o‘sha sud ishining protsessual tarafi bo‘lish bir narsa emas. Qayta ko‘rish uchun ikkinchi maqom zarur.

5-bo‘lim — Qoidalarni Dilnozaning holatiga tatbiq etish

Dilnozaning vaziyatini bosqichma-bosqich ko‘rib chiqaylik.

  1. Dilnoza asosiy ishda taraf edi. U qonun qoidasi o‘z ishiga ta’sir qiladi, deb hisoblab, ishni ko‘rayotgan suddan masalani Konstitutsiyaviy sudga yuborishni so‘radi.
  2. Yuborish haqidagi qarorni sud chiqardi. Dilnozaning iltimosi qabul qilingani uning Konstitutsiyaviy suddagi ishni o‘zi boshlaganini anglatmaydi. Masalani Konstitutsiyaviy sudga yuborgan tomon — sudning o‘zi edi.
  3. Konstitutsiyaviy sud ishni zarur shart yo‘qligi sababli rad etdi. Bu xulosa qonun qoidasi albatta konstitutsiyaga mos, degani emas. U faqat sud Konstitutsiyaviy tekshiruvni o‘tkazish uchun kerakli shart mavjud emas deb topganini anglatadi.
  4. Dilnoza Konstitutsiyaviy sud ishining tarafi emas edi. U natijadan ta’sirlangan bo‘lishi mumkin, ammo qayta ko‘rish huquqi uchun natijadan manfaatdorlikning o‘zi yetarli emas. Mazkur yondashuv bo‘yicha, Konstitutsiyaviy sud qarori ustidan qayta ko‘rish so‘rash vakolati unga tegishli emas.

Demak, masalaning hal qiluvchi nuqtasi Dilnozaning konstitutsiyaviy e’tirozi asosli yoki asossiz ekanida emas. Hal qiluvchi masala — u qayta ko‘rib chiqilishi so‘ralayotgan Konstitutsiyaviy sud ishining tarafi bo‘lganmi yoki yo‘qmi. Bu holatda u taraf bo‘lmagan.

6-bo‘lim — Xulosa: nima bo‘ldi va siz nima qilishingiz kerak?

Dilnoza Konstitutsiyaviy sud qaroriga nisbatan qayta ko‘rish talabini bera olmaydi. Uning asosiy ish tarafı ekani bu xulosani o‘zgartirmaydi, chunki konstitutsiyaviy tekshiruv ishida masalani yuborgan sud taraf bo‘ladi. Konstitutsiyaviy sudning ishni zarur shart yo‘qligi sababli rad etgani qonunning mazmuni bo‘yicha yakuniy konstitutsiyaviy baho berilganini ham anglatmaydi.

Shunga o‘xshash vaziyatga tushsangiz, quyidagilarni yodda tuting:

  • Qaror kimga va qaysi ish doirasida chiqarilganini aniqlang. Asosiy sud ishida taraf bo‘lish Konstitutsiyaviy sud ishida ham taraf bo‘lish degani emas.
  • Rad etish sababini diqqat bilan o‘qing. Masala mazmunan hal qilinmagan bo‘lsa, asosiy ishda qonun qoidasi natijaga qanday ta’sir qilishini ko‘rsatish muhim bo‘lishi mumkin.
  • Asosiy ish bo‘yicha mavjud protsessual imkoniyatlarni tekshiring. Shikoyat yoki boshqa harakatlarning muddati va shartlari alohida bo‘lishi mumkin; muddatni o‘tkazmaslik uchun Koreya huquqi bo‘yicha malakali yurist bilan tezda maslahat qiling.