Insoniy hikoya: Jasurbekning kutilmagan xotirasi

Jasurbek o'n yildan ortiq vaqt davomida Seuldagi yirik savdo kompaniyasida sodiq xodim bo'lib ishladi. Uning mehnatsevarligi va tajribasi kompaniya uchun juda qadrli edi. Biroq, oilaviy sabablarga ko'ra, u o'z ish joyidan ketishga qaror qildi. Jasurbek ketishidan oldin o'zining ishdan bo'shash nafaqati (severance pay) qancha bo'lishini hisoblab chiqdi va buni o'zining kelajakdagi rejalari uchun muhim deb bildi.

Kompaniyaning moliyaviy bo'limidan hisob-kitob varaqasi kelganida, Jasurbek hayron qoldi. Kompaniya unga beriladigan nafaqatni hisoblashda uning oylik maoshiga qo'shib beriladigan ovqat pullari (meal allowance) va oilaviy nafaqalarni hisobga olmagan edi. Kompaniya qoidalariga ko'ra, ushbu to'lovlar "nafaqat hisoblash uchun asos bo'lmaydi" deb belgilangan edi.

Jasurbek bu holatdan xafa bo'ldi. U o'yladi: "Men yillar davomida har oy ushbu pullarni oldim, nega endi ular mening nafaqatimni hisoblashda e'tiborga olinmayapti? Bu qonunbuzarlik emasmi?"

Huquqiy savol

Kompaniya ichki qoidalarida ayrim nafaqadalarni (masalan, ovqat pullarini) ishdan bo'shash nafaqatini hisoblash uchun ishlatiladigan o'rtacha ish haqi tarkibidan chiqarib tashlashi Janubiy Koreya mehnat qonunchiligiga zidmi?

Koreya qonunlari nima deydi?

Janubiy Koreya Mehnat standartlari to'g'risidagi qonun va Xodimlarning ishdan bo'shash nafaqatlarini kafolatlash to'g'risidagi qonunga ko'ra, qonuniy nafaqat o'rtacha ish haqi asosida hisoblanadi.

O'rtacha ish haqi — bu ishdan bo'shash sababi yuzaga kelgan kundan oldingi 3 oy davomida xodimga to'langan ish haqlarining umumiy summasini shu davrdagi jami kunlar soniga bo'lganda hosil bo'lgan miqdorga aytiladi.

Bu yerda "ish haqlarining umumiy summasi"ga quyidagilar kiradi:

  • Ish bilan bevosita bog'liq bo'lgan to'lovlar.
  • Muntazam va doimiy ravishda to'lanadigan nafaqadalar.
  • Xodimning shaxsiy holatiga qarab emas, balki ma'lum shartlar asosida hamma xodimlarga bir xil beriladigan to'lovlar.

Masalan, muntazam to'lanadigan ovqat pullari yoki oilaviy nafaqalar, agar ular kompaniya tomonidan majburiy ravishda va doimiy berilgan bo'lsa, ular o'rtacha ish haqiga kirishi kerak.

Koreya sudlari bunga qanday yondashadi?

Koreya sudlari odatda ovqat pullari va oilaviy nafaqalarni ish haqining bir qismi deb hisoblaydi. Biroq, sudlar yana bir muhim nuqtani ta'kidlaydi: qonuniy minimal chegara.

Ishdan bo'shash nafaqati bo'yicha qonunlar xodimga berilishi kerak bo'lgan eng pastki (minimal) miqdorni belgilaydi. Agar kompaniyaning o'z ichki qoidalarida (masalan, xizmat yillariga qarab koeffitsientni oshirish orqali) belgilangan nafaqat miqdori, qonuniy minimal nafaqatdan yuqori bo'lsa, u holda kompaniyaning ayrim nafaqadalarni hisobdan chiqarish qoidasi yashirilgan yoki noqonuniy deb topilmaydi.

Ya'ni, natijada xodim qonun talab qilganidan ko'p pul olayotgan bo'lsa, ichki qoidalar kuchga kiradi.

Qonunning Jasurbekning holatiga tatbiq etilishi

Endi Jasurbekning vaziyatini tahlil qilamiz:

  1. Nafaqadalar tabiati: Jasurbek olgan ovqat pullari muntazam va doimiy edi. Demak, ular aslida o'rtacha ish haqi tarkibiga kirishi lozim.
  2. Kompaniya qoidasi: Kompaniya ushbu pullarni chiqarib tashlagan. Bu qoida qonuniy minimal hisob-kitobga zid bo'lishi mumkin.
  3. Taqlisiy solishtirish: Jasurbek quyidagi ikki variantni solishtirishi kerak:
    • Variant A: Ovqat pullari kiritilgan holdagi qonuniy minimal nafaqat (har bir ish yili uchun 30 kunlik o'rtacha ish haqi).
    • Variant B: Ovqat pullari chiqarib tashlangan, lekin kompaniyaning o'z maxsus (nuprogressive) qoidalari asosida hisoblangan nafaqat.

Agar Variant B (kompaniya berayotgan summa) Variant Adan (qonuniy minimum) ko'proq bo'lsa, Jasurbek kompaniya qoidasini bekor qilolmaydi. Ammo, agar Variant B kamroq bo'lsa, u farqni talab qilish huquqiga ega.

Xulosa: Jasurbekka nima bo'ldi va siz nima qilishingiz kerak?

Jasurbek hisob-kitoblarni qayta tekshirdi. Ma'lum bo'ldiki, kompaniyaning yillar davomida qo'llagan maxsus nuprogressive koeffitsientlari tufayli, ovqat pullari hisobga olinmagan taqdirda ham, u olayotgan summa qonuniy minimal nafaqatdan ancha yuqori edi. Shuning uchun, sud yoki mehnat inspeksiyasi ushbu holatda kompaniyaning qoidasini to'g'ri deb topgan bo'lar edi. Jasurbek kompaniya taklif qilgan summani qabul qildi, chunki bu uning manfaati uchun foydaliroq edi.

Siz uchun amaliy maslahatlar:

  • Solishtiring: Ishdan bo'shashdan oldin, kompaniya hisoblagan summa bilan qonuniy minimal nafaqatni (ovqat pullari kiritilgan holda) solishtiring.
  • Hujjatlarni yig'ing: Oxirgi 3 oylik ish haqi varaqlarini (pay stubs) saqlang. Bu orqali qaysi nafaqadalar muntazam berilganini isbotlashingiz mumkin.
  • Mutaxassisga murojaat qiling: Agar kompaniya berayotgan summa qonuniy minimumdan past bo'lsa, mehnat huquqi bo'yicha advokatga yoki mehnat inspeksiyasiga murojaat qiling.