1-bo‘lim — Insoniy voqea

Azizbek Rahimov kichik ustaxonasi uchun olgan kreditini qaytara olmay qolgach, bank u bilan sudlashdi. Da’voda qarzga qo‘shimcha hisoblangan to‘lovlar ham talab qilinar, Azizbek esa aynan shu to‘lovlarni belgilaydigan qonun moddasi Konstitutsiyaga zid deb o‘ylardi. Agar modda qo‘llanmasa, ishning natijasi butunlay boshqacha bo‘lishi mumkin edi.

U advokati bilan maslahatlashib, ishni ko‘rayotgan suddan ushbu qonun konstitutsiyaviyligini tekshirtirish uchun Konstitutsiyaviy sudga so‘rov yuborishni iltimos qildi. Lekin bir xavotir tinchlik bermadi: Konstitutsiyaviy sud hali qaror chiqarmasidan bank bilan nizodagi asosiy ish yakunlanib qolishi mumkinmi?

2-bo‘lim — Huquqiy savol

Asosiy masala shuki: qonunning konstitutsiyaviyligini tekshirtirish haqidagi iltimos sud ishini o‘z-o‘zidan to‘xtatadimi? Agar sud Konstitutsiyaviy sudga rasmiy so‘rov yuborsa-yu, yoxud bunday so‘rov yuborishdan bosh tortsa, ishning taqdiri qanday bo‘ladi?

3-bo‘lim — Koreya qonunchiligi nimani belgilaydi?

Koreya huquqida bu yerda ikki alohida qadamni farqlash kerak: tarafning sudga iltimosnoma berishi va sudning masalani Konstitutsiyaviy sudga rasmiy ravishda yuborishi. Ishni to‘xtatish oqibati, odatda, ikkinchi qadam bilan bog‘liq.

Konstitutsiyaviy sud to‘g‘risidagi qonunning 42-moddasi 1-qismiga ko‘ra, sud Konstitutsiyaviy sudga qonunning konstitutsiyaviyligini tekshirish uchun so‘rov yuborsa, Konstitutsiyaviy sud qaror chiqarguniga qadar ayni ish bo‘yicha sud muhokamasi to‘xtatiladi. Biroq sud shoshilinch deb hisoblasa, yakuniy qaror chiqarishdan boshqa protsessual harakatlarni davom ettirishi mumkin.

Amaliy jihatdan, qoida quyidagicha ishlaydi:

  1. Iltimosnoma berish suddan qonun masalasini Konstitutsiyaviy sudga yuborishni so‘rashdir. Bu arizaning o‘zi asosiy ishni avtomatik to‘xtatmaydi.
  2. Sud so‘rov yuborsa, aynan shu sudda ko‘rilayotgan ish bo‘yicha yakuniy qaror Konstitutsiyaviy sud javob berguniga qadar chiqarilmaydi. Shoshilinch holatda yakuniy bo‘lmagan protsessual harakatlar davom etishi mumkin.
  3. Sud iltimosnomani rad etsa, taraf Koreya Konstitutsiyaviy sud to‘g‘risidagi qonunning 68-moddasi 2-qismi asosida konstitutsiyaviy shikoyat kiritishi mumkin. Ammo bunday shikoyat berilishi asosiy sud ishini to‘xtatmaydi; ish yakuniy qarorgacha yetib borishi mumkin.
  4. To‘xtatish faqat so‘rov yuborilgan ishga taalluqli. Xuddi shu qonun boshqa sud ko‘rayotgan ish uchun ham muhim bo‘lsa, u sud avtomatik ravishda kutib turmaydi. Ishni to‘xtatish uchun o‘sha sudning ham alohida so‘rov yuborishi kerak.

4-bo‘lim — Koreya sudlari bunday masalaga qanday yondashadi?

Sudlar avvalo qonunning konstitutsiyaviyligi ko‘rilayotgan ish natijasiga ta’sir qiladimi, degan savolga qaraydi. Ya’ni masala shunchaki qonun haqida umumiy e’tiroz bo‘lishi yetarli emas: ayni nizoni hal etishda sud shu qoidani qo‘llashi zarur bo‘lishi kerak.

Agar sud rasmiy so‘rov yuborsa, to‘xtatish shu ish bo‘yicha yakuniy qarorni kutishga qaratiladi. Bu suddagi barcha faoliyat mutlaqo to‘xtaydi degani emas: qonun shoshilinch deb topilgan vaziyatlarda yakuniy hukm yoki qarordan boshqa protsessual harakatlarga yo‘l qo‘yadi.

Sud so‘rov yuborish haqidagi iltimosni rad etganidan keyingi tartib esa boshqacha. Taraf Konstitutsiyaviy sudga shikoyat qilishi mumkin, lekin bu shikoyatning mavjudligi quyi suddagi ishni o‘z-o‘zidan muzlatmaydi. Shuningdek, bir ishdagi so‘rov boshqa ishlarni to‘xtatish uchun umumiy taqiq yoki avtomatik asos bo‘lib qolmaydi.

5-bo‘lim — Qoidalarni Azizbekning ishiga tatbiq etish

Azizbekning vaziyatini bosqichma-bosqich ko‘raylik.

  1. Uning e’tirozi ish uchun ahamiyatли бўлиши kerak. Агар банк талаб қилаётган тўлов айнан Azizbek эътироз билдирган қонун моддасига асосланган бўлса, қонуннинг конституциявийлиги низони ҳал этишга таъсир қилиши мумкин. Суд илтимосни кўриб чиққанда шу боғлиқликни баҳолайди.
  2. Илтимоснома берилгани билан иш ҳали тўхтамайди. Azizbek ариза топширганидан кейин суд уни қабул қиладими ёки рад этадими, деган қарорга келиши лозим. Аризани беришнинг ўзи якуний қарор чиқарилишини тўсмайди.
  3. Суд расмий сўров юборса, асосий иш бўйича якуний қарор кутилади. Бу ҳолда Azizbekнинг хавотири бартараф бўлади: банк билан низо бўйича якуний қарор Конституциявий суд қонун ҳақида қарор чиқаргунига қадар тўхтаб туради. Лекин суд шошилинч деб топса, ишни тайёрлашга оид айрим ҳаракатларни давом эттириши мумкин.
  4. Суд сўров юборишдан бош тортса, шикоятнинг ўзи тўхтатмайди. Azizbek 68-модданинг 2-қисми асосида Конституциявий судга мурожаат қилса ҳам, банк иши давом этиши ва якуний қарор билан тугаши мумкин. Шунинг учун у шикоят берганини иш автоматик равишда тўхтайди, деб қабул қилмаслиги керак.
  5. Бошқа ўхшаш ишларга тўхтатиш таъсири ўтмайди. Агар бошқа суд ҳам шу моддага таяниб бошқа қарз низосини кўраётган бўлса, Azizbek ишидаги сўров ўша низони тўхтатмайди. Бошқа суд алоҳида сўров юбориши зарур.

6-бўлим — Хулоса: нима бўлди ва сиз нима қилишингиз керак?

Azizbekнинг ишида суд унинг илтимосини қаноатлантириб, баҳсли қонун моддаси бўйича Конституциявий судга расмий сўров юборди, деб фараз қилайлик. Натижада банк билан асосий ишда якуний қарор чиқариш тўхтатилди; суд эса зарур деб топган, якуний бўлмаган процессуал ҳаракатларни давом эттириши мумкин бўлди. Демак, уни ҳимоя қилган нарса илтимосноманинг ўзи эмас, суднинг расмий сўрови бўлди.

Бундай вазиятга тушган ўқувчилар учун уч амалий қадам муҳим:

  • Суддан илтимосингиз бўйича расмий қарорни аниқланг. Фақат ариза нусхасига таянманг: суд Конституциявий судга ҳақиқатан сўров юборган-йўқлигини текширинг.
  • Рад жавоби бўлса, иш давом этиши мумкинлигини ҳисобга олинг. 68-модда 2-қисми бўйича шикоят ишни автоматик тўхтатмаслиги сабабли, асосий низо бўйича далил ва важларни тайёрлашни тўхтатманг.
  • Ҳар бир иш ва ҳар бир судни алоҳида кўринг. Бир суднинг сўрови бошқа суддаги ишни тўхтатмайди; сиз учун муҳим бошқа иш бўлса, ўша иш бўйича ҳам мустақил ҳуқуқий чорани муҳокама қилинг.