Từ món nợ khó bán thành nguồn vốn dài hạn: Vì sao các tập đoàn tài chính lại săn đón công ty bảo hiểm?

Thị trường bảo hiểm đổi chiều sau nhiều năm ảm đạm

Trong nhiều năm, các công ty bảo hiểm gặp khó khi tìm người mua. Dân số già đi, lãi suất thấp kéo dài và những hợp đồng cũ cam kết mức lãi cao khiến nhiều doanh nghiệp phải gánh chi phí lớn. Với nhà đầu tư, mua một công ty bảo hiểm không chỉ là mua văn phòng, thương hiệu hay danh mục tài sản, mà còn là tiếp nhận những nghĩa vụ có thể kéo dài hàng chục năm.

Tuy nhiên, thị trường gần đây bắt đầu có dấu hiệu ấm lên. KDB Life, doanh nghiệp từng nhiều lần không bán được, đã chọn Tập đoàn Tài chính Korea Investment làm bên đàm phán ưu tiên vào tháng 8-2026. Yebyeol General Insurance, sau khi bị xếp vào diện tổ chức tài chính yếu kém, cũng chuẩn bị về với Tập đoàn Tài chính OK. Những diễn biến này cho thấy một số nhà đầu tư đã nhìn thấy cơ hội trong các doanh nghiệp từng bị xem là gánh nặng.

Bảo hiểm không đột nhiên trở thành ngành ít rủi ro. Khả năng giao dịch tăng lên nhờ giá bán sát thực tế hơn, sự hỗ trợ của bên bán và nhu cầu tìm nguồn vốn dài hạn của các tập đoàn tài chính.

Vì sao bảo hiểm từng bị xem là món hàng khó nuốt?

Một trong những trở ngại lớn nhất là các hợp đồng bảo hiểm cũ có mức lãi suất cam kết cao. Khi lãi suất trên thị trường giảm, doanh nghiệp có thể phải trả cho khách hàng mức lợi tức cao hơn mức sinh lời từ khoản tiền mình đầu tư. Khoảng chênh lệch bất lợi này được gọi là lỗ do chênh lệch lãi suất; có thể hình dung như một người vay tiền với lãi suất cao nhưng chỉ tìm được nơi gửi tiền với lãi suất thấp hơn.

Tuổi thọ tăng cũng khiến bài toán phức tạp hơn. Khách hàng có thể nhận lương hưu hoặc quyền lợi bảo hiểm trong thời gian dài hơn dự kiến. Vì vậy, một công ty có vẻ sinh lời hôm nay vẫn có thể phải trả nhiều hơn trong tương lai nếu khách hàng sống lâu hơn, tỷ lệ bồi thường tăng hoặc các khoản đầu tư không đem lại kết quả như kỳ vọng.

Từ năm 2023, các quy định kế toán và an toàn vốn mới tại Hàn Quốc khiến biến động thị trường được phản ánh trực tiếp hơn vào báo cáo tài chính. IFRS 17 là chuẩn mực kế toán bảo hiểm mới, yêu cầu ghi nhận hợp đồng bảo hiểm theo cách phản ánh sát hơn giá trị và lợi nhuận của chúng. K-ICS là quy định về khả năng thanh toán của doanh nghiệp bảo hiểm, đo xem công ty có đủ vốn để chống chịu các cú sốc hay không.

Khi lãi suất, giá tài sản hoặc mức bồi thường thay đổi, giá trị các nghĩa vụ bảo hiểm và lượng vốn cần có cũng có thể thay đổi. Do đó, người mua không thể chỉ nhìn vào lợi nhuận hiện tại. Họ cần đánh giá chất lượng các hợp đồng còn hiệu lực, khả năng tài chính, cách đầu tư và mức độ phù hợp giữa thời điểm thu tiền với thời điểm phải chi trả.

Mua công ty cũng là nhận lấy những lời hứa trong tương lai

Ở một doanh nghiệp sản xuất, người mua có thể tập trung vào nhà máy, hàng tồn kho và doanh thu. Với bảo hiểm, phần quan trọng không kém là các lời hứa với khách hàng: chi trả khi xảy ra tai nạn, bệnh tật, tử vong hoặc khi hợp đồng hưu trí đến hạn. Những nghĩa vụ này có thể còn tồn tại rất lâu sau khi thương vụ hoàn tất.

Một chỉ số thường được xem xét là kỳ hạn bình quân của tài sản và nghĩa vụ (thời gian trung bình còn lại trước khi các khoản tiền được thu về hoặc phải chi ra). Nếu công ty phải chi trả sớm nhưng tài sản chỉ sinh tiền nhiều năm sau, doanh nghiệp có thể thiếu tiền đúng lúc cần dùng. Ngược lại, nếu các mốc thời gian được cân đối tốt, dòng tiền dài hạn sẽ dễ quản lý hơn.

Vì sao KDB Life mất hơn một thập niên để tìm chủ mới?

Nguồn gốc của KDB Life gắn với những đợt tái cơ cấu doanh nghiệp lớn ở Hàn Quốc. Khi Tập đoàn Kumho Asiana rơi vào khủng hoảng thanh khoản sau các thương vụ mua lại sử dụng nhiều nợ, Ngân hàng Phát triển Hàn Quốc đã tham gia hỗ trợ và lập quỹ đầu tư để tiếp quản một số tài sản, trong đó có Kumho Life. Công ty này sau đó đổi tên thành KDB Life.

KDB Life nhiều lần được đưa ra bán nhưng các nỗ lực trước đó không thành công, trong bối cảnh tình hình tài chính suy yếu và người mua phải tính đến nhu cầu bổ sung vốn sau khi tiếp quản. Theo thông tin được công bố về quá trình bán, các đợt đấu giá từ năm 2014 đã thất bại sáu lần. Lần tìm người mua thứ bảy mới đưa doanh nghiệp tới một bên đàm phán ưu tiên.

Trường hợp này cho thấy vấn đề của một thương vụ bảo hiểm không chỉ là thống nhất giá. Bên mua cần dự tính tổng số tiền phải bỏ ra sau khi hoàn tất, bao gồm cả khoản vốn cần bơm để cải thiện sức khỏe tài chính. Tập đoàn Tài chính Korea Investment được cho là đã đưa ra phương án có thể tăng vốn cho KDB Life tới khoảng 1.000 tỷ won. Bên bán, Ngân hàng Phát triển Hàn Quốc, cũng được cho là đang cân nhắc hỗ trợ khoảng 500 tỷ won.

Yebyeol General Insurance cũng được bán trong điều kiện có hỗ trợ để doanh nghiệp trở lại hoạt động ổn định. Khi bên bán hoặc một tổ chức công cùng chia sẻ một phần chi phí và rủi ro, người mua không còn phải tự mình gánh toàn bộ gánh nặng ban đầu. Cách phân chia này có thể giúp thu hẹp khoảng cách giữa mức giá người bán mong muốn và số tiền người mua sẵn sàng trả.

• Bên mua phải xem xét khoản vốn cần bổ sung và chi phí xử lý các hợp đồng cũ.
• Bên bán có thể chấp nhận mức giá thực tế hơn hoặc hỗ trợ một phần vốn.
• Tổ chức công có thể tham gia vào kế hoạch bình ổn, tùy theo điều kiện của thương vụ.

Nguồn vốn dài hạn hấp dẫn các tập đoàn tài chính

Một công ty bảo hiểm thu phí trước rồi mới trả tiền bảo hiểm sau. Khoảng thời gian giữa hai thời điểm này cho phép doanh nghiệp đầu tư số tiền đang nắm giữ, miễn là vẫn bảo đảm có đủ tiền để thực hiện nghĩa vụ với khách hàng. Đó là lý do bảo hiểm có thể trở thành nguồn vốn dài hạn cho các tập đoàn có năng lực đầu tư.

Có thể hình dung khoản tiền này như một hồ chứa: dòng tiền từ phí bảo hiểm được tích lũy, còn doanh nghiệp sử dụng một phần để đầu tư vào trái phiếu, khoản vay hoặc các tài sản khác. Nhưng đó không phải tiền miễn phí. Công ty vẫn phải trả quyền lợi theo hợp đồng, giống như một gia đình dùng khoản tiền dành dụm để đầu tư nhưng vẫn phải giữ đủ tiền cho các hóa đơn sắp đến hạn.

Mô hình này giúp giải thích sức hấp dẫn của bảo hiểm đối với các tập đoàn tài chính. Tập đoàn Tài chính Korea Investment có thế mạnh về đầu tư và quản lý tài sản, nên một doanh nghiệp bảo hiểm có thể bổ sung nguồn vốn ổn định, dài hạn. Tập đoàn Tài chính OK, vốn có kinh nghiệm trong hoạt động cho vay, có thể quan tâm tới việc đa dạng hóa nguồn huy động tiền.

Warren Buffett cũng thường được nhắc đến khi nói về mô hình này. Berkshire Hathaway phát triển hoạt động đầu tư gắn chặt với các công ty bảo hiểm: doanh nghiệp thu phí trước, đầu tư số tiền đó trong thời gian chờ chi trả quyền lợi. Khoản tiền tạm thời được nắm giữ và đầu tư này được gọi là “float” (nguồn tiền bảo hiểm thu trước nhưng chưa phải chi trả ngay). Cuối năm 2025, quy mô nguồn tiền này tại Berkshire Hathaway được nêu ở mức khoảng 176 tỷ USD.

Nếu hoạt động bảo hiểm tự tạo ra lợi nhuận, chi phí để có nguồn vốn đó có thể rất thấp. Nhưng nếu doanh nghiệp định phí sai, phải bồi thường nhiều hoặc đầu tư kém hiệu quả, “float” có thể trở thành gánh nặng. Khách hàng cuối cùng vẫn có quyền nhận khoản tiền đã được cam kết trong hợp đồng.

Các nhà đầu tư toàn cầu theo đuổi mô hình tương tự

Một số công ty đầu tư lớn trên thế giới đã đưa doanh nghiệp bảo hiểm vào hệ sinh thái của mình. Apollo Global Management mua Athene vào năm 2022, còn KKR đưa Global Atlantic trở thành công ty con hoàn toàn thuộc sở hữu của mình vào đầu năm 2024. Các thương vụ này cho thấy bảo hiểm có thể cung cấp một nền tảng huy động vốn dài hạn, song cũng đòi hỏi nhà đầu tư phải có khả năng quản lý nghĩa vụ bảo hiểm.

Các quỹ đầu tư thông thường có thời hạn hoạt động: sau một số năm, nhà đầu tư thường phải bán tài sản để hoàn vốn và chia lợi nhuận. Một công ty bảo hiểm có thể cung cấp dòng vốn liên tục hơn, bởi phí mới vẫn được thu khi các hợp đồng cũ chưa đến lúc chi trả. Dù vậy, dòng tiền ấy chỉ có giá trị khi doanh nghiệp kiểm soát được rủi ro và duy trì đủ vốn.

Giá rẻ không đồng nghĩa với thương vụ tốt

Người mua có thể bị hấp dẫn bởi mức giá thấp, nhưng giá mua chỉ là một phần của tổng chi phí. Sau khi tiếp quản, doanh nghiệp có thể cần tăng vốn, xử lý các hợp đồng kém hiệu quả, cải thiện hệ thống quản lý rủi ro và thay đổi cách đầu tư. Nếu những khoản này lớn hơn dự kiến, một thương vụ tưởng rẻ có thể trở nên đắt đỏ.

Các rủi ro chính gồm:

• Khách hàng hủy hợp đồng: doanh nghiệp có thể phải hoàn lại tiền hoặc đối mặt với dòng tiền thay đổi nhanh hơn dự kiến.
• Tỷ lệ bồi thường tăng: số tiền phải trả tăng lên, làm giảm lợi nhuận và sức khỏe tài chính.
• Lãi suất biến động: giá trị tài sản và nghĩa vụ có thể thay đổi theo những hướng khác nhau.
• Tài sản và nghĩa vụ không khớp thời hạn: doanh nghiệp có thể thiếu tiền mặt khi đến kỳ phải chi trả.
• Thiếu vốn dự phòng: công ty không đủ sức chống chịu nếu thị trường diễn biến bất lợi.

Năng lực quản lý tài sản và nghĩa vụ là yếu tố then chốt. Đây là cách doanh nghiệp điều chỉnh danh mục đầu tư và kế hoạch chi trả để chúng phù hợp với nhau. Ví dụ, nếu một hợp đồng dự kiến phải chi tiền sau 15 năm, công ty cần cân nhắc những khoản đầu tư có dòng tiền tương ứng, thay vì chỉ chạy theo tài sản có lợi nhuận cao trong ngắn hạn.

Năng lực cốt lõi của thương vụ là biết sử dụng thời gian

Việc chọn bên đàm phán ưu tiên cho KDB Life và tiến trình bán Yebyeol General Insurance chưa đồng nghĩa các giao dịch đã hoàn tất. Kết quả cuối cùng còn phụ thuộc vào việc hai bên thống nhất điều kiện, đánh giá chính xác tình hình tài chính và hoàn thành các thủ tục cần thiết. Lotte Insurance cũng được cho là đang chuẩn bị quy trình bán mới sau khi đàm phán về giá với Tập đoàn Tài chính Shinhan không đạt kết quả.

Điều quan trọng hơn cả là các thương vụ này không chứng minh rằng mọi công ty bảo hiểm đang gặp khó đều là cơ hội đầu tư hấp dẫn. Chúng phản ánh sự kết hợp của nhiều yếu tố: giá bán thực tế hơn, hỗ trợ tài chính từ bên bán hoặc tổ chức công, cùng nhu cầu mở rộng của các tập đoàn tài chính có năng lực quản lý vốn.

Câu hỏi cuối cùng không chỉ là “mua với giá bao nhiêu”, mà là “bên mua có thể quản lý tốt hơn khoảng thời gian giữa lúc thu phí hôm nay và lúc phải trả quyền lợi trong tương lai hay không”.

Nếu câu trả lời là có, một công ty bảo hiểm đang gặp khó có thể trở thành nguồn vốn dài hạn và nền tảng đầu tư giá trị. Nếu không, những nghĩa vụ kéo dài hàng chục năm sẽ biến mức giá thấp thành cái bẫy. Trong M&A bảo hiểm, lợi thế thực sự thuộc về bên có thể định giá đúng rủi ro, bổ sung vốn khi cần và cân bằng được tiền vào với tiền ra qua nhiều năm.