Cuộc chuyển đổi bắt đầu, cảnh sát lập chế độ ứng phó khẩn cấp

Ngày 2/10, luật tố tụng hình sự sửa đổi của Hàn Quốc chính thức có hiệu lực, mở đầu một thay đổi lớn trong cách tiến hành điều tra và truy tố. Cảnh sát lập tức chuyển sang chế độ ứng phó khẩn cấp, bởi họ vừa phải thích nghi với quy trình mới, vừa có thể phải xử lý phần việc mà Cơ quan Điều tra Tội phạm Nghiêm trọng chưa đảm đương được trong giai đoạn đầu.

Đây không chỉ là thay đổi trên giấy tờ. Khi quyền hạn và trách nhiệm được phân chia lại giữa các cơ quan, những việc như khởi động điều tra, bổ sung chứng cứ và kết thúc điều tra đều có thể ảnh hưởng trực tiếp đến thời gian giải quyết vụ án cũng như cách người dân tiếp cận công lý.

Từ ngày đầu tiên của cải tổ, cảnh sát phải đảm nhận trách nhiệm lớn hơn trong khi cơ quan điều tra mới vẫn đang hoàn thiện bộ máy.

Lãnh đạo cảnh sát sẽ kiểm tra vụ án mỗi ngày

Theo cơ chế ứng phó mới, lãnh đạo từng đồn cảnh sát sẽ theo dõi hằng ngày tiến độ xử lý các vụ án quan trọng. Việc kiểm tra cũng bao gồm những hồ sơ có yêu cầu bổ sung điều tra, điều tra lại hoặc khắc phục sai sót từ phía công tố viên.

Các sở cảnh sát cấp tỉnh và Cơ quan Điều tra Quốc gia cũng sẽ giám sát tình hình. Nếu phát hiện vấn đề, cấp trên phải yêu cầu chấn chỉnh ngay, thay vì chờ đến khi vụ việc kéo dài hoặc phát sinh khiếu nại mới xử lý.

  • Các đồn cảnh sát rà soát vụ án quan trọng và hồ sơ có yêu cầu điều tra bổ sung.
  • Sở cảnh sát cấp tỉnh và Cơ quan Điều tra Quốc gia theo dõi kết quả kiểm tra.
  • Sai sót được phát hiện sẽ được chuyển thành yêu cầu khắc phục kịp thời.

Cùng ngày, các sở cảnh sát cấp tỉnh tổ chức họp với lãnh đạo các đơn vị điều tra. Tại cuộc họp của Cảnh sát Seoul, Giám đốc Go Beom-seok gọi đây là ngày lịch sử khi hệ thống tư pháp hình sự mới chính thức vận hành, đồng thời nhấn mạnh rằng sự kỳ vọng và lo ngại của công chúng đều lớn.

Quyền điều tra rộng hơn cũng đồng nghĩa với trách nhiệm nặng hơn

Sau 78 năm, hoạt động điều tra và truy tố được tách biệt hoàn toàn theo khuôn khổ mới. Cảnh sát trên thực tế sẽ tự chịu trách nhiệm nhiều hơn đối với toàn bộ quy trình: từ lúc bắt đầu điều tra, thu thập và bổ sung chứng cứ, cho đến khi kết thúc hồ sơ.

Điều tra là quá trình xác minh sự việc và thu thập chứng cứ; còn truy tố là việc đưa ra quyết định có đề nghị tòa án xét xử một người hay không. Khi hai chức năng được phân tách, mỗi cơ quan có phạm vi công việc riêng, nhưng việc phối hợp và chuyển giao hồ sơ trở nên đặc biệt quan trọng để vụ án không bị đình trệ.

Các điều tra viên tuyến đầu không xem quyền hạn mới đơn thuần là một lợi thế. Một sĩ quan cấp trung tại một đồn cảnh sát ở khu vực thủ đô cho biết công chúng sẽ theo dõi sát việc cảnh sát thực hiện nhiệm vụ tốt hay không. Người này nói rằng ngay trong ngày đầu tiên, họ chưa cảm nhận được thay đổi rõ rệt tại hiện trường, nên cần tiếp tục quan sát cách hệ thống vận hành.

Một sĩ quan cấp trung khác nhận định rằng trách nhiệm tăng lên trong khi đây không phải là sự mở rộng quyền hạn mà lực lượng tuyến đầu chủ động yêu cầu. Điều đó phản ánh mối lo rằng nếu một vụ án được xử lý chậm hoặc thiếu sót, cảnh sát sẽ phải chịu sự giám sát và sức ép lớn hơn.

Vì sao người dân sẽ cảm nhận được thay đổi?

Với người dân, tác động có thể xuất hiện trong những việc rất cụ thể: thời gian chờ điều tra, số lần phải bổ sung tài liệu hoặc việc hồ sơ được chuyển giữa các cơ quan. Chẳng hạn, nếu một bên yêu cầu xác minh thêm nhưng bộ máy tiếp nhận chưa đủ nhân lực, người trình báo có thể phải chờ lâu hơn để biết vụ việc tiếp theo sẽ được xử lý ra sao.

Tuy nhiên, sự phân tách chức năng cũng đặt ra yêu cầu rõ ràng về trách nhiệm giải trình (nghĩa vụ giải thích quyết định và cách thực hiện công việc). Cơ quan nào phụ trách từng bước, thời hạn xử lý là bao lâu và ai chịu trách nhiệm khi có sai sót sẽ là những vấn đề cần được làm rõ trong quá trình triển khai.

Cơ quan điều tra mới chưa hoàn thiện, nguy cơ dồn hồ sơ về cảnh sát

Cơ quan Điều tra Tội phạm Nghiêm trọng bắt đầu hoạt động trong tình trạng chưa hoàn thiện đầy đủ nhân lực và hệ thống. Việc cơ quan này “khởi hành khi bộ máy chưa sẵn sàng” làm dấy lên lo ngại rằng cảnh sát sẽ phải lấp khoảng trống xử lý trong thời gian cơ quan mới củng cố tổ chức.

Một điều tra viên ở khu vực thủ đô lo rằng các vụ án có thể được chuyển sang cảnh sát với lý do thiếu nhân lực hoặc điều kiện làm việc tại cơ quan khác. Cảnh sát cũng đang thiếu người, nhưng vẫn khó từ chối tiếp nhận hồ sơ nếu vụ việc được chuyển theo quy trình.

Nỗi lo trước mắt không chỉ là số vụ án tăng, mà còn là việc hồ sơ được chuyển đến khi lực lượng tiếp nhận chưa có đủ nhân lực để xử lý.

Theo số liệu được nêu trong bài, tính đến tháng 8 có khoảng 160.000 vụ việc tồn đọng tại cơ quan công tố. Một phần đáng kể trong số này có thể được chuyển sang cảnh sát, bên cạnh các hồ sơ phát sinh yêu cầu bổ sung điều tra từ công tố viên.

Cảnh sát dự kiến bổ sung 4.000 nhân sự điều tra trong năm nay và đã lập các nhóm chuyên trách để tư vấn, hỗ trợ lực lượng tại hiện trường. Những nhóm này nhằm giúp điều tra viên xử lý vướng mắc trong cách hiểu quy định pháp luật và hạn chế tình trạng mỗi đơn vị áp dụng quy trình khác nhau.

Khối lượng hồ sơ đã tăng trước cả khi cải tổ

Áp lực mới xuất hiện khi số vụ án mà mỗi điều tra viên phải tiếp nhận vốn đã tăng. Bình quân mỗi điều tra viên cảnh sát tiếp nhận 110,4 vụ mỗi năm vào năm 2023, con số này tăng lên 133,8 vụ vào năm ngoái.

Nói cách khác, trước khi cơ chế mới chính thức vận hành, mỗi điều tra viên đã phải xử lý nhiều vụ hơn đáng kể so với hai năm trước đó. Nếu thêm hồ sơ tồn đọng được chuyển giao và các yêu cầu điều tra bổ sung, lượng việc thực tế có thể tăng thêm; tuy vậy, mức tăng cụ thể còn phụ thuộc vào cách phân công và tốc độ hoàn thiện của các cơ quan liên quan.

Việc bổ sung nhân sự có thể giúp giảm áp lực, nhưng số lượng nhân viên không phải yếu tố duy nhất. Điều tra viên cũng cần được đào tạo về quy trình mới, có hệ thống quản lý hồ sơ tương thích và có hướng dẫn thống nhất để tránh phải làm lại cùng một công việc nhiều lần.

Những điểm cần theo dõi trong giai đoạn đầu

  • Tốc độ chuyển giao hồ sơ: số vụ tồn đọng được chuyển sang cảnh sát sẽ quyết định mức áp lực trong ngắn hạn.
  • Năng lực của cơ quan mới: nhân lực, hệ thống tiếp nhận và quy trình phối hợp cần được hoàn thiện đồng bộ.
  • Chất lượng điều tra: trách nhiệm lớn hơn đòi hỏi việc thu thập chứng cứ và xử lý hồ sơ phải chặt chẽ, nhất quán.
  • Thời gian giải quyết: người dân cần được thông báo rõ vụ việc đang ở giai đoạn nào và cơ quan nào phụ trách.

Giai đoạn chuyển tiếp sẽ quyết định cải tổ có vận hành trơn tru hay không

Ngày đầu tiên cho thấy cải tổ đã bắt đầu, nhưng chưa thể kết luận hệ thống mới sẽ hoạt động hiệu quả chỉ dựa trên việc luật có hiệu lực. Kết quả còn phụ thuộc vào việc phân định nhiệm vụ giữa cảnh sát, cơ quan công tố và Cơ quan Điều tra Tội phạm Nghiêm trọng có rõ ràng hay không, cũng như khả năng chia sẻ thông tin giữa các bên.

Nếu hồ sơ được chuyển đúng cơ quan, trách nhiệm được xác định cụ thể và cảnh sát có đủ nguồn lực, việc tách điều tra khỏi truy tố có thể giúp mỗi cơ quan tập trung hơn vào nhiệm vụ của mình. Ngược lại, nếu nhân lực thiếu hụt hoặc hướng dẫn pháp lý không thống nhất, người dân có thể phải đối mặt với thời gian chờ dài hơn và nhiều lần bổ sung hồ sơ.

Trong những tuần và tháng tới, việc theo dõi số lượng vụ án chuyển giao, thời gian giải quyết và tình trạng tồn đọng sẽ giúp đánh giá tác động thực tế của thay đổi. Với cảnh sát, thách thức trước mắt là vừa thích nghi với quyền hạn và trách nhiệm mới, vừa bảo đảm các vụ án không bị mắc kẹt trong khoảng trống giữa những cơ quan đang chuyển đổi.