1. Câu chuyện của Lan Anh

Lan Anh điều hành một cửa hàng gia đình ở Busan. Trong một vụ tranh chấp hành chính, cơ quan chức năng áp dụng một điều luật theo cách khiến cô phải gánh một nghĩa vụ mà cô cho là không phù hợp với Hiến pháp. Sau khi đề nghị tòa án chuyển vấn đề lên Tòa án Hiến pháp nhưng bị từ chối, Lan Anh tự mình nộp đơn khiếu nại hiến pháp theo Điều 68 khoản 2 của Luật Tòa án Hiến pháp Hàn Quốc.

Tòa án Hiến pháp không xóa bỏ điều luật. Thay vào đó, tòa tuyên rằng điều luật ấy vi hiến nếu được hiểu theo cách đang gây bất lợi cho Lan Anh. Câu chữ trong văn bản vẫn nguyên vẹn; điều thay đổi là một cách hiểu nhất định bị đặt ngoài giới hạn hiến pháp. Lan Anh tưởng rằng từ nay mọi tòa án đều phải làm theo phán quyết đó. Nhưng phía đối diện lập luận rằng thẩm quyền giải thích và áp dụng luật trong một vụ án cụ thể thuộc về các tòa án, với Tòa án Tối cao là cấp cao nhất.

2. Câu hỏi pháp lý

Khi Tòa án Hiến pháp tuyên một điều luật “vi hiến có giới hạn”—tức là chỉ tuyên một cách giải thích cụ thể của điều luật là vi hiến, nhưng không làm mất hiệu lực toàn bộ hoặc một phần câu chữ của điều luật—các tòa án khác có bắt buộc phải tuân theo cách giải thích đó không?

3. Pháp luật Hàn Quốc quy định gì?

Để hiểu tranh luận, cần phân biệt quyết định tuyên một điều luật vi hiến với quyết định “vi hiến có giới hạn”. Ở loại thứ nhất, Tòa án Hiến pháp tuyên điều luật hoặc một phần điều luật không còn hiệu lực. Ở loại thứ hai, văn bản vẫn tồn tại, nhưng tòa xác định rằng một cách hiểu hoặc phạm vi áp dụng nhất định không phù hợp với Hiến pháp.

Với quyết định “vi hiến có giới hạn”, câu chữ của điều luật không bị xóa hay sửa. Tranh cãi phát sinh vì phán quyết tập trung vào ý nghĩa và cách áp dụng điều luật—những vấn đề mà các tòa án phải giải quyết khi xét xử vụ án.

Quyền khiếu nại theo Điều 68 khoản 2 thường được sử dụng khi một đương sự đã yêu cầu tòa án đang thụ lý vụ việc đề nghị Tòa án Hiến pháp xem xét tính hợp hiến của luật, nhưng yêu cầu đó bị bác. Người này có thể trực tiếp khiếu nại hiến pháp theo điều khoản nêu trên.

Luật Tòa án Hiến pháp quy định hiệu lực đối với quyết định tuyên luật vi hiến. Tuy nhiên, bất đồng nằm ở việc liệu quy tắc về hiệu lực ràng buộc đó có áp dụng theo cùng một cách cho quyết định “vi hiến có giới hạn” hay không.

  • Tòa án Tối cao Hàn Quốc từng lập luận rằng, nếu điều luật vẫn còn nguyên văn, quyết định “vi hiến có giới hạn” về thực chất đưa ra một quan điểm giải thích pháp luật. Việc giải thích và áp dụng luật trong vụ án thuộc thẩm quyền tư pháp của tòa án; vì vậy, quan điểm giải thích của Tòa án Hiến pháp không có hiệu lực ràng buộc đối với tòa án.
  • Tòa án Hiến pháp Hàn Quốc lại cho rằng các quyết định về tính hợp hiến của luật không chỉ gồm tuyên vi hiến đơn thuần. Quyết định chấp nhận luật với một cách hiểu nhất định, tuyên một cách hiểu là vi hiến, hoặc tuyên luật không phù hợp với Hiến pháp trong khi chờ sửa đổi đều có thể có hiệu lực ràng buộc.
Điểm mấu chốt: Hai cơ quan không bất đồng về việc phán quyết có ý nghĩa hiến pháp. Bất đồng nằm ở chỗ quyết định đó có buộc tòa án trong một vụ án cụ thể phải loại trừ cách hiểu bị tuyên vi hiến hay không.

4. Các tòa án Hàn Quốc tiếp cận vấn đề ra sao?

Trong quan điểm của Tòa án Tối cao, quyền giải thích và áp dụng pháp luật trong vụ án cụ thể thuộc về hệ thống tòa án. Nếu điều luật vẫn còn nguyên văn sau quyết định của Tòa án Hiến pháp, tòa án cho rằng mình phải tự xác định điều luật có ý nghĩa gì và được áp dụng đến đâu. Theo cách nhìn này, phán quyết “vi hiến có giới hạn” thể hiện một quan điểm hiến pháp quan trọng, nhưng không thể thay thế việc xét xử độc lập của tòa án.

Tòa án Tối cao nhấn mạnh rằng quyền tư pháp và tính độc lập của thẩm phán sẽ bị ảnh hưởng nếu một cơ quan khác có thể quyết định bắt buộc cách hiểu luật trong từng vụ án, trong khi văn bản luật chưa bị vô hiệu hóa.

Tòa án Hiến pháp nhìn nhận vấn đề từ phía bảo vệ Hiến pháp: nếu một cách hiểu cụ thể đã bị xác định là trái Hiến pháp, thì việc tiếp tục áp dụng cách hiểu đó sẽ làm giảm hiệu lực của phán quyết. Vì vậy, Tòa án Hiến pháp cho rằng các dạng quyết định hiến pháp kể trên đều có hiệu lực ràng buộc.

Do đó, không nên trình bày vấn đề như thể đã có một câu trả lời thống nhất giữa hai cơ quan. Trong thực tiễn, người tham gia tố tụng cần nhận biết cả hai lập trường: quan điểm của Tòa án Tối cao về thẩm quyền giải thích luật của tòa án và quan điểm của Tòa án Hiến pháp về hiệu lực ràng buộc của phán quyết hiến pháp.

5. Áp dụng vào vụ việc của Lan Anh

Có thể phân tích tình huống của Lan Anh qua từng bước:

  1. Xác định đúng loại phán quyết. Tòa án Hiến pháp không tuyên điều luật mất hiệu lực hoàn toàn. Tòa chỉ tuyên cách hiểu đang gây bất lợi cho Lan Anh là vi hiến. Vì vậy, điều luật vẫn hiện diện trong hệ thống pháp luật.
  2. Nhận diện tranh luận về hiệu lực. Theo cách tiếp cận của Tòa án Hiến pháp, phán quyết phải được tôn trọng và có hiệu lực ràng buộc. Lan Anh có cơ sở để yêu cầu tòa án đang xét xử không áp dụng cách hiểu đã bị tuyên vi hiến.
  3. Tính đến lập trường của Tòa án Tối cao. Tòa án Tối cao từng cho rằng một quyết định như vậy không thể ràng buộc tòa án về cách giải thích và áp dụng luật, bởi điều luật chưa bị loại khỏi hệ thống pháp luật. Điều đó khiến Lan Anh không thể mặc nhiên coi phán quyết là một lệnh tự động buộc tòa án xử cô thắng.
  4. Tiếp tục tranh luận trong vụ kiện chính. Lan Anh cần viện dẫn nội dung và lý do của phán quyết hiến pháp, đồng thời giải thích vì sao cách áp dụng của cơ quan chức năng trong vụ cô chính là cách hiểu bị phản đối. Cô cũng cần trình bày căn cứ pháp luật để tòa án có thể đi đến kết quả có lợi ngay cả khi tòa không chấp nhận lập luận về hiệu lực ràng buộc.

Vì thế, phán quyết đem lại cho Lan Anh một lập luận hiến pháp mạnh, nhưng không nhất thiết tự nó kết thúc vụ kiện. Kết quả còn phụ thuộc vào cách tòa án giải thích điều luật trong hồ sơ cụ thể và cách tòa xử lý sự bất đồng giữa hai cơ quan.

6. Kết luận: Lan Anh được gì, và bạn nên làm gì?

Lan Anh không thể chỉ cầm phán quyết “vi hiến có giới hạn” rồi cho rằng vụ kiện đã được định đoạt. Theo lập trường của Tòa án Hiến pháp, quyết định đó có hiệu lực ràng buộc; nhưng Tòa án Tối cao từng phủ nhận hiệu lực ràng buộc của nó đối với việc giải thích và áp dụng luật trong vụ án cụ thể. Vì vậy, kết luận thận trọng là: phán quyết có ý nghĩa pháp lý quan trọng, nhưng không bảo đảm rằng tòa án trong vụ việc của Lan Anh sẽ tự động áp dụng cách hiểu cô mong muốn. Cô phải tiếp tục bảo vệ lập luận ấy trong vụ kiện chính.

Nếu gặp tình huống tương tự, hãy nhớ:

  • Lấy toàn văn phán quyết và đối chiếu chính xác phạm vi của nó với điều khoản, cách hiểu và hành vi đang bị tranh chấp; không nhầm quyết định “vi hiến có giới hạn” với quyết định xóa bỏ điều luật.
  • Nêu lập luận bằng văn bản trong vụ kiện chính, giải thích cụ thể vì sao cách áp dụng bất lợi thuộc phạm vi cách hiểu đã bị tuyên vi hiến; cân nhắc nhờ luật sư Hàn Quốc đánh giá án lệ và thủ tục liên quan.
  • Theo dõi thời hạn kháng cáo và các biện pháp tố tụng khác. Đừng chờ cho đến khi vụ kiện kết thúc mới viện dẫn phán quyết hiến pháp hoặc tìm tư vấn pháp lý.