1 — Câu chuyện của Mai và mảnh đất ngoại ô

Mai Nguyễn, một người Việt Nam đã sinh sống nhiều năm tại Hàn Quốc, thừa kế một mảnh đất ở vùng ven Seoul từ người thân. Giá đất tăng mạnh qua thời gian, nhưng với Mai, đó vẫn là tài sản gia đình chứ chưa phải khoản tiền đã bỏ túi. Khi nhận thông báo thuế đánh vào phần giá trị đất tăng thêm, cô bất ngờ trước số tiền phải nộp và cách cơ quan thuế tính toán.

Mai không cho rằng mọi quy định trong luật đều sai. Cô chỉ tập trung phản đối một số điều khoản liên quan đến cách xác định giá đất và cách tính nghĩa vụ thuế của mình. Trong vụ kiện thuế đang diễn ra, cô đề nghị tòa án chuyển các điều khoản ấy để xem xét về tính hợp hiến. Nhưng luật sư của cô đặt ra một câu hỏi lớn hơn: nếu những điều khoản được nêu chỉ là một phần của luật, liệu Tòa án Hiến pháp có thể xem xét cả đạo luật hay không?

2 — Vấn đề pháp lý

Câu hỏi cốt lõi là: khi người khởi kiện chỉ yêu cầu xem xét một số điều khoản, Tòa án Hiến pháp Hàn Quốc có thể mở rộng phạm vi thẩm tra và ra quyết định đối với toàn bộ đạo luật hay không?

Câu trả lời là có, nhưng đó là ngoại lệ có điều kiện. Việc chỉ ra một điều khoản có vấn đề không tự động cho phép xem xét toàn bộ luật. Phạm vi chỉ được mở rộng khi điều khoản bị yêu cầu tuyên vi hiến khiến toàn bộ đạo luật không thể tiếp tục được thi hành.

3 — Pháp luật Hàn Quốc quy định gì?

Trong cơ chế khiếu kiện hiến pháp theo Điều 68 khoản 2 của Luật Tòa án Hiến pháp Hàn Quốc, một đương sự trong vụ án có thể đưa vấn đề hiến pháp ra trước Tòa án Hiến pháp khi một quy định pháp luật liên quan đến vụ án bị cho là trái Hiến pháp. Về nguyên tắc, việc xem xét gắn với điều khoản đã được chuyển hoặc được yêu cầu xem xét.

Luật cũng dự liệu một ngoại lệ đối với phạm vi đó:

Theo Điều 45, Tòa án Hiến pháp về nguyên tắc quyết định về điều khoản được yêu cầu xem xét; tuy nhiên, nếu việc tuyên điều khoản ấy vi hiến khiến toàn bộ đạo luật không thể được thi hành, Tòa có thể quyết định đối với toàn bộ đạo luật.

Quy tắc mở rộng phạm vi này cũng được áp dụng trong thủ tục khiếu kiện hiến pháp theo Điều 68 khoản 2 thông qua Điều 75 khoản 6. Nói cách khác, phạm vi không chỉ được xác định bởi danh sách điều khoản ban đầu; tác động thực tế của quyết định đối với toàn bộ cơ chế luật pháp cũng có thể quan trọng.

Các điểm cần lưu ý gồm:

  • Nguyên tắc: Tòa án xem xét điều khoản được yêu cầu hoặc được chuyển xem xét, không mặc nhiên rà soát toàn bộ đạo luật.
  • Ngoại lệ: Tòa có thể mở rộng phạm vi nếu điều khoản bị xem xét là bộ phận thiết yếu và việc tuyên điều khoản đó vi hiến làm cho toàn bộ đạo luật không thể vận hành.
  • Quyết định không phù hợp Hiến pháp: Đây là một dạng quyết định biến thể, trong đó Tòa có thể tạm hoãn việc làm mất hiệu lực để cơ quan lập pháp sửa luật. Lý do mở rộng phạm vi nói trên cũng có thể áp dụng cho loại quyết định này.
Việc mở rộng phạm vi không nhằm xem xét cả đạo luật chỉ vì các điều khoản có liên quan với nhau. Điểm quyết định là liệu phần còn lại của luật có thể tiếp tục được thi hành một cách khả thi hay không.

4 — Tòa án Hàn Quốc thường tiếp cận vấn đề này ra sao?

Tòa án Hiến pháp Hàn Quốc thường bắt đầu từ phạm vi hẹp: điều khoản nào đang bị yêu cầu xem xét, và điều khoản đó có liên quan thế nào đến vụ án chính. Cách tiếp cận này bảo đảm việc kiểm tra tính hợp hiến không biến thành một cuộc rà soát chung đối với mọi đạo luật.

Tuy nhiên, tòa cũng xem xét cấu trúc và khả năng vận hành của cả đạo luật. Nếu một quy định bị tuyên vi hiến mà phần còn lại không thể hoạt động hợp lý, việc chỉ tuyên về điều khoản được nêu có thể để lại một đạo luật không thể áp dụng trên thực tế. Khi đó, Tòa án Hiến pháp có thể mở rộng phạm vi theo ngoại lệ của Điều 45.

Nguyên tắc tư pháp là giữ phạm vi thẩm tra ở mức cần thiết, nhưng không tách rời điều khoản bị xem xét khỏi cấu trúc của đạo luật khi sự tách rời ấy khiến toàn bộ luật mất khả năng thi hành.

Cách tiếp cận này cũng áp dụng khi Tòa tuyên một quy định không phù hợp Hiến pháp thay vì tuyên vi hiến ngay lập tức. Dù hệ quả về thời điểm mất hiệu lực có thể khác nhau, quyết định ấy vẫn liên quan đến tính hợp hiến của quy định và có thể làm phát sinh câu hỏi liệu toàn bộ luật còn vận hành được hay không.

5 — Áp dụng vào trường hợp của Mai

Trường hợp của Mai cần được phân tích theo từng bước.

  1. Xác định điều khoản được yêu cầu xem xét. Mai chỉ nêu một số điều khoản của luật thuế. Theo nguyên tắc, Tòa án Hiến pháp trước hết sẽ tập trung vào đúng những điều khoản đó, thay vì mặc nhiên thẩm tra toàn bộ đạo luật.
  2. Xem xét vai trò của các điều khoản trong cơ chế thuế. Trong luật thuế đánh vào phần giá trị đất tăng thêm, quy định về giá đất dùng làm căn cứ tính thuế và quy định về thuế suất không phải chi tiết phụ. Chúng quyết định căn cứ tính thuế và số tiền phải nộp — những thành tố cốt lõi của hệ thống thuế.
  3. Đánh giá hậu quả nếu các quy định cốt lõi không còn hiệu lực. Nếu một quy định thiết yếu về căn cứ tính thuế hoặc thuế suất bị tuyên vi hiến, các quy định khác có thể không đủ để xác định nghĩa vụ thuế. Khi đó, phần còn lại của luật có thể không thể được thi hành như một hệ thống hoàn chỉnh.
  4. Quyết định có mở rộng phạm vi hay không. Nếu Tòa xác định rằng việc tuyên các điều khoản cốt lõi vi hiến hoặc không phù hợp Hiến pháp khiến toàn bộ luật không thể vận hành, Tòa có căn cứ để xem xét và ra quyết định đối với toàn bộ đạo luật. Đây không phải là sự mở rộng tùy ý, mà là hệ quả của mối liên hệ thiết yếu giữa các điều khoản.

Trong một vụ việc về thuế đánh vào phần giá trị đất tăng thêm, Tòa án Hiến pháp Hàn Quốc đã áp dụng cách lập luận này: những quy định về căn cứ tính thuế và thuế suất có ý nghĩa nền tảng đến mức nếu chúng không thể được áp dụng, toàn bộ hệ thống thuế theo đạo luật ấy không thể tiếp tục vận hành. Vì vậy, phạm vi xem xét có thể được mở rộng từ các điều khoản cụ thể sang toàn bộ luật.

6 — Kết luận: Điều gì xảy ra với Mai, và bạn nên làm gì?

Trong câu chuyện này, yêu cầu của Mai không buộc Tòa án Hiến pháp phải giới hạn quyết định ở vài điều khoản cô nêu. Nếu các quy định ấy là trụ cột của cơ chế tính thuế, và việc tuyên chúng vi hiến hoặc không phù hợp Hiến pháp khiến toàn bộ đạo luật không thể được thi hành, Tòa có thể xem xét cả đạo luật. Phạm vi mở rộng là ngoại lệ, nhưng được pháp luật cho phép khi tính toàn vẹn của cả hệ thống luật bị ảnh hưởng.

Điều đó không có nghĩa rằng cứ phản đối một phần luật thì toàn bộ luật sẽ bị vô hiệu. Tòa phải đánh giá vai trò của các điều khoản, hậu quả pháp lý của việc loại bỏ chúng và khả năng phần còn lại vẫn được áp dụng. Hơn nữa, quyết định tuyên vi hiến và quyết định tuyên không phù hợp Hiến pháp có thể dẫn đến cách xử lý hiệu lực khác nhau.

Nếu bạn đang ở trong tình huống tương tự:

  • Xác định chính xác điều khoản ảnh hưởng trực tiếp đến vụ việc của mình và giải thích vì sao điều khoản đó có liên quan đến kết quả xét xử.
  • Trình bày mối liên hệ giữa điều khoản bị phản đối với toàn bộ đạo luật; nếu muốn lập luận về việc mở rộng phạm vi, hãy chỉ ra vì sao luật không thể vận hành nếu thiếu quy định ấy.
  • Kiểm tra sớm thủ tục và thời hạn, đồng thời tìm tư vấn pháp lý tại Hàn Quốc, vì việc yêu cầu tòa án chuyển vấn đề hiến pháp và việc nộp khiếu kiện hiến pháp có các yêu cầu riêng.