Cục Khí tượng Úc (호주 기상청) dự báo hiện tượng El Niño đã được công bố sẽ ở mức mạnh hoặc rất mạnh, và đông nam Australia đang chuẩn bị đối phó với khả năng thời tiết nguy hiểm cho cháy rừng kéo dài. Tuy nhiên, một nghiên cứu mới cho rằng không thể chỉ dùng biến đổi khí hậu để lý giải mức độ dễ tổn thương trước cháy rừng của một số khu rừng trong khu vực này. Các nhà nghiên cứu lập luận rằng lượng vật liệu cháy hiện nay—tức thảm thực vật có thể bắt lửa—đã hình thành trong quá trình thuộc địa hóa, khoảng một thế kỷ trước khi biến đổi khí hậu do con người gây ra trở nên nghiêm trọng.

Địa điểm được nghiên cứu là Vườn quốc gia Croajingolong, nằm ở cực đông bang Victoria và được bảo vệ với tư cách là vườn quốc gia, khu vực hoang dã được chỉ định và khu dự trữ sinh quyển của UNESCO. Dù vậy, các vụ cháy rừng Mùa hè Đen 2019–2020 đã thiêu rụi 90% diện tích công viên. Theo bài viết, khoảng cách giữa các vụ cháy rừng ở đây đã rút ngắn từ khoảng 40 năm vào cuối những năm 1800 xuống còn khoảng 5 năm trong thập niên gần đây. Nghiên cứu bắt đầu từ việc xem xét đồng thời hai vấn đề: danh hiệu khu bảo tồn không tự nó xóa bỏ nguy cơ cháy rừng, và cần tìm hiểu những tiêu chí đã được dùng để quản lý rừng.

Bối cảnh và ngữ cảnh

Nghiên cứu được tiến hành tại vùng đất của người GunaiKurnai trong Vườn quốc gia Croajingolong, phối hợp với Tổ chức Thổ dân GunaiKurnai về Đất đai và Vùng nước (구나이쿠르나이 토지·수역 원주민 법인). Tháng 2 năm 2021, nhóm nghiên cứu lấy lõi trầm tích tại Purgagoola (Lake Illusive) và khảo sát hồ sơ của 1.000 năm qua. Lõi trầm tích là mẫu được lấy bằng cách rút lên một khối trầm tích hình trụ, gồm các lớp tích tụ dưới đáy hồ.

Phấn hoa trong trầm tích cho biết những loài thực vật nào mọc quanh khu vực, còn than củi cho thấy đặc điểm của các đám cháy. Nhóm nghiên cứu phân tích quang phổ hồng ngoại của than củi để tìm hiểu đám cháy nóng đến mức nào, qua đó phân biệt đốt văn hóa ở nhiệt độ thấp với cháy rừng ở nhiệt độ cao. Các nhà nghiên cứu giải thích rằng phấn hoa và than củi lưu lại trong trầm tích là những vật chất bay đến từ khu vực xung quanh rộng 10.000 km² rồi tích tụ lại.

Kết quả phân tích cho thấy việc đốt văn hóa ở nhiệt độ thấp thường xuyên, được người GunaiKurnai duy trì trong hơn 800 năm, đã giữ cho vùng đất này ổn định ở trạng thái rừng thưa. Theo các nhà nghiên cứu, trong giai đoạn đó, các đám cháy nhiệt độ cao hiếm khi xảy ra, lượng than củi và xói mòn đất cũng ở mức thấp. Dù trong quá khứ từng có thời tiết gây ra những vụ cháy rừng nghiêm trọng như Ash Wednesday, Black Saturday và Black Summer, các nhà nghiên cứu cho biết không xảy ra cháy rừng thảm khốc tại vùng đất được chăm sóc.

Nghiên cứu chỉ ra bạo lực và các vụ thảm sát trong quá trình thuộc địa hóa Gippsland vào những năm 1830–1860 là nguyên nhân dẫn đến thay đổi. Bài viết giải thích rằng trong quá trình này, người GunaiKurnai bị đuổi khỏi vùng đất của họ và mối quan hệ chăm sóc lâu đời bị cắt đứt. Hồ sơ trầm tích sau thời kỳ thuộc địa hóa cho thấy các đám cháy nhiệt độ cao trở nên phổ biến hơn và cây bụi mọc dày đặc. Các nhà nghiên cứu cho biết độ che phủ của bạch đàn tăng lên gần gấp bốn lần so với mức trước thời kỳ thuộc địa hóa, đồng thời xói mòn đất cũng gia tăng.

Lập luận của nghiên cứu không có nghĩa là biến đổi khí hậu không ảnh hưởng đến cháy rừng. Theo cách giải thích này, quá trình thuộc địa hóa đã làm thay đổi cấu trúc rừng và lượng vật liệu cháy trước tiên, tạo ra mức độ dễ tổn thương; biến đổi khí hậu lại làm mức độ đó tăng thêm. Sau một đám cháy nhiệt độ cao, thảm thực vật dễ bắt lửa có thể mọc lại dày đặc và trở thành vật liệu cháy cho đợt tiếp theo. Vì vậy, các nhà nghiên cứu nêu ra một vòng lặp trong đó cháy rừng tái diễn và thảm thực vật mọc lại khiến nguy cơ tăng lên.

Ý nghĩa của thông tin này

Nếu chỉ xây dựng biện pháp ứng phó cháy rừng dựa trên điều kiện thời tiết hoặc biến đổi khí hậu, chúng ta có thể bỏ qua tình trạng của khu rừng khiến lửa có thể lan rộng, cũng như những nguyên nhân lịch sử đã hình thành nên tình trạng đó. Nghiên cứu cũng đặt câu hỏi về cách quản lý chỉ xem rừng Croajingolong như một “trạng thái tự nhiên vốn có”. Nghiên cứu đáng chú ý ở chỗ việc chỉ định khu bảo tồn và chăm sóc các mối quan hệ sinh thái, văn hóa bên trong khu vực đó có thể là hai vấn đề khác nhau.

Tuy nhiên, không thể áp dụng kết quả nghiên cứu này giống nhau cho mọi khu rừng. Theo bài viết, có khoảng 3–4 triệu hecta rừng kéo dài từ vùng Central Highlands của bang Victoria đến bờ biển phía nam bang New South Wales. Trong số đó, khoảng 80% là rừng bạch đàn tái sinh, có thể hưởng lợi từ việc đốt văn hóa ở nhiệt độ thấp định kỳ. Bài gốc giải thích rằng khoảng 20% còn lại—các khu rừng tần bì trên núi và vùng núi cao—nhạy cảm với lửa; hệ sinh thái của những khu rừng này cần một đám cháy nhiệt độ cao sau một thời gian dài không có cháy để hạt mở ra và nảy mầm. Vì vậy, hướng đi mà nghiên cứu đề xuất không phải là đốt rừng một cách đồng loạt, mà gần với việc đưa loại rừng và hoạt động chăm sóc đất đai của người bản địa vào quá trình ra quyết định quản lý.

Chẳng hạn, khi xem xét phương án quản lý rừng ở một khu vực, có thể xác định khu rừng đó là rừng bạch đàn tái sinh hay rừng tần bì trên núi và vùng núi cao vốn nhạy cảm với lửa, đồng thời tìm hiểu tri thức chăm sóc đất đai và sự tham gia của cộng đồng bản địa như người GunaiKurnai được cân nhắc ra sao. Điều này không có nghĩa là chỉ dựa vào nghiên cứu này đã có thể quyết định chu kỳ hay phương thức đốt cụ thể. Bài gốc không nêu cách thức và chu kỳ áp dụng chi tiết.

Những điều đã được xác nhận và những điều chưa rõ

Những điều đã được xác nhận

  • Các nhà nghiên cứu đã tiến hành nghiên cứu tại vùng đất của người GunaiKurnai trong Vườn quốc gia Croajingolong, phối hợp với Tổ chức Thổ dân GunaiKurnai về Đất đai và Vùng nước.
  • Tháng 2 năm 2021, nhóm nghiên cứu lấy lõi trầm tích tại Purgagoola và khảo sát hồ sơ của 1.000 năm.
  • Kết quả nghiên cứu cho thấy việc đốt văn hóa ở nhiệt độ thấp thường xuyên, được duy trì trong hơn 800 năm dưới sự chăm sóc của người GunaiKurnai, đã giữ cho khu vực này ở trạng thái rừng thưa.
  • Các nhà nghiên cứu cho biết hồ sơ sau thời kỳ thuộc địa hóa ghi nhận các đám cháy nhiệt độ cao, cây bụi mọc dày, độ che phủ của bạch đàn tăng và xói mòn đất.
  • Bài viết cho biết khoảng 80% số rừng trong khu vực nghiên cứu là rừng bạch đàn tái sinh, có thể hưởng lợi từ việc đốt văn hóa ở nhiệt độ thấp định kỳ.

Những điều chưa rõ

  • Bài gốc không trả lời việc nên áp dụng đốt văn hóa theo phương thức và chu kỳ nào khi quản lý rừng.
  • Chỉ dựa vào bài viết này thì chưa thể biết những biến đổi trong quá khứ mà nghiên cứu nêu ra có thể áp dụng đến mức nào cho rừng ở các khu vực khác.

Những điều độc giả cần kiểm tra

  • Khi xem xét nguy cơ cháy rừng ở đông nam Australia, cần tìm hiểu không chỉ dự báo thời tiết mà cả loại thảm thực vật và khoảng cách giữa các vụ cháy của khu rừng đó.
  • Khi đánh giá kế hoạch quản lý rừng, có thể phân biệt rừng bạch đàn tái sinh với rừng tần bì trên núi và vùng núi cao, đồng thời xem xét liệu căn cứ quản lý cho từng loại rừng có được nêu rõ hay không.
  • Khi có thảo luận về đốt văn hóa, không nên cho rằng nghiên cứu này đã xác định phương thức và chu kỳ cụ thể; cần kiểm tra xem sự tham gia của cộng đồng bản địa và kế hoạch quản lý riêng phù hợp với khu vực đó có được đề xuất hay không.