Bank filiallarining ish vaqtini o‘zgartirish bo‘yicha moliya sohasi ish beruvchilari va kasaba uyushmalari dastlabki kelishuvga erishdi. Maqolaga ko‘ra, yopilish vaqti soat 16:00 da qoldirilib, ochilish vaqti 9:00 dan 9:30 ga — 30 daqiqaga kechiktiriladi; bu tartibni kelasi yil aprelidan qo‘llash rejalashtirilmoqda. O‘zgarishdan maqsad — filial xodimlarining ochilishga tayyorgarlik ko‘rish uchun ish vaqti deb tan olinmaydigan 8:30 gacha ishga kelish odatini o‘zgartirish. Biroq dastlabki kelishuv yakuniy tasdiqlangani yoki amalda joriy etish jadvali belgilanganini maqoladan aniqlab bo‘lmaydi.
Asos va kontekst
Shu paytgacha bank filiallari ish kunlari soat 9:00 dan 16:00 gacha faoliyat yuritib kelgan. Bu ish vaqti 2009-yil aprelida joriy etilgan. Maqsad kassalarni avvalgidan 30 daqiqa ertaroq ochib, ertaroq yopish orqali bank xodimlarining surunkali ish vaqtidan tashqari ishlashini kamaytirish va ularga ertaroq uyga ketish imkonini berish edi.
Biroq ish vaqti o‘zgargach, xodimlar qulayligi birinchi o‘ringa qo‘yilib, moliyaviy xizmatlardan foydalanuvchilarning qulayligi ortga surilayotgani haqida noroziliklar ham bildirildi. O‘zgarishdan uch yil o‘tib, Moliyaviy kasaba uyushmasi (금융노조) banklar ertaroq yopilsa-da, ish vaqti o‘zgarmagani, faqat ishga kelish 30 daqiqa oldinga surilganini muammo sifatida ko‘tardi. Ish vaqtini yana 30 daqiqaga kechiktirish borasida bahs avj oldi, biroq o‘sha paytdagi Moliyaviy xizmatlar komissiyasi raisi (금융위원장) Kim Sok-dong (김석동) mijozlar qulayligini e’tiborsiz qoldirish bo‘lishini aytib, bunga ochiq qarshi chiqdi va ish vaqti o‘zgarishsiz qoldi.
Bu safargi o‘zgarishning yo‘nalishi o‘shandagidan farq qiladi. Yopilish vaqtini yanada kechiktirish o‘rniga ochilish vaqtini surish orqali eshiklar ochilishidan oldin xodimlarning tayyorgarlik vaqti qanday hisobga olinishi masala qilib qo‘yilmoqda. Maqolada tilga olingan 8:30 gacha ishga kelish odati ish jadvalidangina bilinmaydigan mehnat sharoitlari o‘zgarish uchun turtki bo‘lganini anglatadi. Shu bilan birga, filiallarning ish vaqti 17 yildan beri saqlanib kelayotgani sababli, ochilish vaqtining o‘zgarishi mijozlar ko‘nikib qolgan kassalardan foydalanish vaqtiga ham ta’sir qiladi.
Bu xabar nimani anglatadi
Xodimlar uchun bu ochilishga tayyorgarlik ko‘rish maqsadida erta ishga kelish odatini o‘zgartirish chorasi bo‘lishi mumkin. Biroq filiallar 30 daqiqaga kamroq ishlashi sababli, kassalardan bevosita foydalanishi kerak bo‘lgan mijozlar bankka borish uchun kamroq vaqtga ega bo‘lishi mumkin. Maqolada noqulayligi ortishi mumkin bo‘lganlar sifatida internet-bankingdan foydalanishi qiyin keksalar, ta’til olib bankka boradigan ishchilar va o‘zini o‘zi band qilganlar tilga olingan.
Bu masala xodimlarning ish odatlari va iste’molchilarning moliyaviy xizmatlardan foydalanish imkoniyatini bir-biriga zid tanlovlardek ko‘rish mumkin emasligi jihatidan e’tiborga molik. Mehnat sharoitlarini yaxshilash ko‘zda tutilsa ham, kassadan foydalanishi zarur mijozlar xizmatni aynan qaysi vaqtlarda olishi mumkinligini ko‘rib chiqish kerak. Maqolada moliyaviy xizmatlardan foydalanuvchilarning noqulayligini kamaytirish uchun qo‘shimcha choralar ishlab chiqilgani aytilmagan. Shu bois ish vaqtining o‘zgarishi va iste’molchilarga ko‘maklashish choralari alohida tekshirilishi kerak.
Masalan, internet-bankingdan foydalanishi qiyin mijoz odatda bank kassasiga ertalab soat 9 dan keyin borib kelgan bo‘lsa, ochilish vaqti surilgach, tashrif rejasini o‘zgartirishiga yoki boshqa xizmatdan foydalanish yo‘lini izlashiga to‘g‘ri kelishi mumkin. Bu ehtimoliy vaziyatni tushuntiruvchi faraz bo‘lib, barcha banklarda noqulaylik bir xil yuz beradi degani emas. Amaldagi ta’sirni baholash uchun murojaat qilinadigan filialning ish vaqti, kassalarda ko‘rsatiladigan xizmatlar va ulardan foydalanishning muqobil yo‘li bor-yo‘qligini aniqlash lozim.
Tegishli tartib va yordam haqidagi ma’lumotlar
Ushbu maqolada bank xodimlarining filial ochilishiga tayyorgarlik ko‘rish vaqti va mehnat odatlari ko‘rib chiqilgan, biroq maqolaning o‘zidan bu tayyorgarlik vaqti qonuniy jihatdan qanday hisoblanishi yoki banklarda ish vaqti qanday qayd etilishi ma’lum emas. Ichki ish vaqti bo‘yicha yo‘riqnomada haqiqiy ishlangan vaqt bilan tanaffus vaqtini farqlash, ishga kelish va ketish qaydlarini hamda amalda dam olish imkoni bo‘lgan vaqtni tekshirish kerakligi tushuntiriladi. Bu bank xodimlarining aniq mehnat sharoitlari tasdiqlanganini anglatmaydi, balki ish vaqtini ko‘rib chiqishda qaysi ma’lumotlarni tekshirish kerakligiga doir umumiy mezondir.
Shu ma’lumotda haftasiga 40 soatdan ortiq ishlaganlik uchun qo‘shimcha ish haqi besh yoki undan ortiq xodimi bor ish joylarida qo‘shimcha ravishda tan olinishi mumkinligi aytiladi. Ma’lumotga ko‘ra, belgilangan ish vaqtidan ortiq ishlangan soatlar uchun haq to‘lashda ham ish joyida besh yoki undan ortiq xodim borligi shartini hisobga olish kerak. Shuning uchun maqolada tilga olingan erta ishga kelish odatining o‘zidan kelib chiqib, ish haqi to‘langan-to‘lanmagani yoki qonunbuzarlik bo‘lgan-bo‘lmaganini qat’iy xulosa qilib bo‘lmaydi. Haqiqiy ish vaqti, tanaffus vaqti, ish joyining xodimlar soni hamda qo‘llanadigan shartlarni birgalikda tekshirish kerak.
Moliyaviy kasaba uyushmasi (금융노조) 2002-yilda ish beruvchilar va kasaba uyushmalari kelishuvi asosida mamlakat sanoatida birinchi bo‘lib haftasiga besh kunlik ish tartibini (주 5일 근무제) to‘liq joriy etgani, bu tartibning jamiyat bo‘ylab kengayishiga va 2004-yilda qonuniy joriy etilishiga zamin yaratgani ham mazkur muhokamaning kontekstidir. Maqolada bu safargi o‘zgarishning mehnat vaqtini qisqartirish maqsadi bilan bog‘lanishiga sabab shu. Biroq avvalgi tartib o‘zgarishlari jamiyatda keng yoyilganining o‘zi bu safargi ish vaqti o‘zgarishi ham xuddi shunday natija berishini anglatmaydi. Mijozlarning noqulayligini qanday kamaytirish masalasi ham birgalikda muhokama qilinishi kerak.
Tasdiqlangan faktlar va hozircha noma’lum jihatlar
Tasdiqlangan faktlar
- Bank filiallarining amaldagi ish vaqti ish kunlari soat 9:00 dan 16:00 gacha bo‘lib, 2009-yil aprelida joriy etilgan.
- Moliya sohasi ish beruvchilari va kasaba uyushmalari filiallarning ochilish vaqtini 9:30 ga surish, yopilish vaqtini esa 16:00 da qoldirish bo‘yicha dastlabki kelishuvga erishgan.
- O‘zgarishdan maqsad — filial ochilishiga tayyorgarlik ko‘rish uchun xodimlarning ish vaqti deb tan olinmaydigan 8:30 gacha ishga kelish odatini o‘zgartirish.
- Maqolada keksalar, ta’til olib bankka boradigan ishchilar va o‘zini o‘zi band qilganlarning noqulayligi ortishi mumkinligi qayd etilgan.
Hozircha noma’lum jihatlar
- Ish beruvchilar va kasaba uyushmalari o‘rtasidagi dastlabki kelishuv yakuniy tasdiqlangani yoki amalda joriy etish jadvali belgilanganini aniqlab bo‘lmaydi.
- Ish vaqtining qisqarishi sabab kutilayotgan iste’molchilar noqulayligini kamaytirish uchun qo‘shimcha choralar ishlab chiqilganmi, noma’lum.
- Filiallar faoliyati yoki mijozlar foydalanishi mumkin bo‘lgan muqobil xizmatlar qanday o‘zgarishi maqolada ko‘rib chiqilmagan.
- Xodimlarning filial ochilishiga tayyorgarlik vaqti amalda qanday qayd etilishi va hisobga olinishi noma’lum.
O‘quvchi nimalarni tekshirishi kerak
- Joriy etish yokiqti va sanasi tasdiqlangach, tez-tez boradigan filialingizning haqiqiy ochilish va yopilish vaqtini tekshiring. Hozircha bu dastlabki kelishuv sifatida xabar qilingan, shu bois uni tasdiqlangan jadvaldan farqlash lozim.
- Kassaga borishni talab qiladigan ishingiz bo‘lsa, tashrifdan oldin tegishli filialning ish vaqti va foydalanish mumkin bo‘lgan usullarni aniqlang. Maqolaning o‘zidan muqobil xizmat yoki qo‘shimcha choralar bor degan xulosaga kelib bo‘lmaydi.
- Bank xodimlarining ish vaqti masalasini ko‘rib chiqayotganda ishga kelish va ketish qaydlari, amalda ishlangan vaqt va tanaffus vaqtini alohida tekshirish kerak. Qo‘shimcha ish uchun haq to‘lanishi masalasida ish joyining xodimlar soni va aniq mehnat sharoitlari kabi qo‘llanadigan talablarni ham hisobga olish lozim.
