1. Insoniy voqea: yillar o‘tib qaytgan savol

Dilnoza Rahimova 2004-yil avgustida nikohdan tashqari munosabatda bo‘lganlikda ayblanib, jinoiy javobgarlikka tortildi. 2008-yil fevralida birinchi instansiya sudi uni aybdor deb topdi. Dilnoza uchun bu hukm hayotining og‘ir bir bobini yopgandek tuyuldi, ammo ish hali huquqiy jihatdan yakunlanmagandi.

2008-yil 30-oktabrda Koreya Konstitutsiyaviy sudi bu jinoyatni belgilovchi qonun Konstitutsiyaga zid emas, deb qaror qildi. Keyinroq, 2009-yil 20-avgustda Dilnozaning aybdorlik hukmi kuchga kirdi. Oradan yillar o‘tib, 2015-yil 26-fevralda Konstitutsiyaviy sud ayni jinoiy taqiqni konstitutsiyaga zid deb topdi. Dilnoza oldida nozik savol paydo bo‘ldi: qilmish eski qonun amal qilgan davrda sodir etilgan bo‘lsa ham, hukmni qayta ko‘rib chiqishni talab qila oladimi?

2. Huquqiy savol

Asosiy savol shuki: jinoyat sodir etilgan paytda qonun mavjud bo‘lgan, lekin ayblov hukmi keyinchalik kuchga kirgan bo‘lsa, qonun konstitutsiyaga zid гэж topilgach, o‘sha hukm ustidan qayta ko‘rish so‘rash mumkinmi? Bu vaziyatda qilmish sanasi bilan hukmning kuchga kirgan sanasi turlicha huquqiy natijaga olib kelishi mumkin.

3. Koreya qonunchiligi nima deydi?

Koreya Konstitutsiyaviy sudi to‘g‘risidagi qonunning 47-moddasi konstitutsiyaga zid deb topilgan qonunning kuchini yo‘qotishi va shu qonun asosidagi yakuniy jinoiy hukmlarni qayta ko‘rish imkonini belgilaydi. Jazo tayinlashga doir qonunlar uchun, odatdagi qoidalardan farqli ravishda, kuchni orqaga qaytarib yo‘qotish masalasi ham nazarda tutilgan.

Konstitutsiyaga zid deb topilgan qonun yoki uning qoidasi, odatda, sud qarori chiqarilgan kundan boshlab kuchini yo‘qotadi. Biroq jinoiy jazo haqidagi qonun bo‘lsa, u orqaga qaytib kuchini yo‘qotadi. Agar shu qonun ilgari Konstitutsiyaga muvofiq deb topilgan bo‘lsa, kuchini yo‘qotish avvalgi muvofiqlik qarori chiqarilgan kunning ertasidan boshlanadi. >Bunday qonun asosida chiqarilgan va kuchga kirgan aybdorlik hukmi yuzasidan qayta ko‘rishni so‘rash mumkin.

Bu qoida amalda uch narsaga e’tibor berishni talab qiladi:

  1. Qonun jinoiy jazo belgilaganmi? Bunday qonunlar uchun kuchni orqaga qaytarib yo‘qotish qoidasi qo‘llanishi mumkin.
  2. Ilgari muvofiqlik haqida qaror bo‘lganmi? Bo‘lgan taqdirda, qonun odatda o‘sha qarordan keyingi kundan boshlab kuchini yo‘qotadi.
  3. Yakuniy hukm aynan shu qonunga asoslanganmi va u tegishli sanadan keyin kuchga kirganmi? Bu savollar qayta ko‘rish talabiга ҳуқуқий асос бор-йўқлигини аниқлашга ёрдам беради.

Dilnozaning ишида аввалги қарор 2008-yil 30-oktabrда чиқарилган. Шу боис қоида бўйича жиноий жазо тўғрисидаги норма 2008-yil 31-oktabrdan орқага қайтиб кучини йўқотган деб қаралади. Кейинчалик, 2015-yil 26-fevralда, ўша норма конституцияга зид деб топилди.

4. Koreya sudlari bunday vaziyatga qanday yondashadi?

Koreya Oliy sudi masalani faqat qilmish qaysi kuni sodir etilganiga qarab ҳал қилмайди. Суд, шунингдек, қонун қайси санадан бошлаб кучини йўқотгани ва айблов ҳукми қачон якуний бўлганини ҳам текширади.

Олий суднинг тушунтиришига кўра, қайта кўриш мумкин бўлган ҳукм — конституцияга зид деб топилган қоида орқага қайтиб кучини йўқотганидан кейин ҳам, шу қоида қўлланиб кучга кирган айблов ҳукмидир. Қилмиш бундан олдин содир этилгани ўз-ўзидан қайта кўриш имконини истисно қилмайди.

2016-yil 10-noyabrда Олий суд шундай ёндашувни тасдиқлади (2015-mo-1475 иш). Унга кўра, аввал конституцияга мувофиқ деб топилган жиноий жазо нормаси кейинроқ конституцияга зид деб эълон қилинса, аввалги қарордан кейинги кундан эътиборан кучини йўқотади. Шу сана ёки ундан кейин қўлланиб кучга кирган айблов ҳукми, ҳатто қilmish олдин содир бўлган бўлса ҳам, қайта кўриш учун асос бўлиши мумкин.

5. Қоидани Dilnozaning ishiga qo‘llaymiz

Бу ишда сана ва ҳуқуқий асосларни босқичма-босқич солиштириш керак:

  1. Қилмиш санаси: Dilnozaга қўйилган айб 2004-yil avgustiga tegishli. Bu sana 2008-yildagi muvofiqlik qaroridan oldin.
  2. Avvalgi konstitutsiyaviy qaror: 2008-yil 30-oktabrda Konstitutsiyaviy sud tegishli jinoyat qonunini Konstitutsiyaga muvofiq deb topgan.
  3. Kuch yo‘qotish sanasi: Keyinchalik qonun konstitutsiyaga zid deb topilgach, jinoiy jazo qoidasi avvalgi qarordan keyingi kun — 2008-yil 31-oktabrdan boshlab orqaga qaytib kuchini yo‘qotgan deb hisoblanadi.
  4. Yakuniy hukm sanasi: Dilnozaning aybdorlik hukmi 2009-yil 20-avgustda, ya’ni yuqoridagi sanadan keyin kuchga kirgan.
  5. Hukmning asosi: Agar yakuniy hukm konstitutsiyaga zid deb topilgan jinoyat normasiga tayangan bo‘lsa, Oliy sud belgilagan yondashuv bo‘yicha uni qayta ko‘rishni so‘rash mumkin. Qilmishning 2004-yilda sodir etilgani bu imkoniyatni o‘z-o‘zidan yo‘qqa chiqarmaydi.

Demak, bu holatda asosiy nuqta Dilnoza qachon ayblanganigina эмас, балки hukmning qachon kuchga kirgani va hukm aynan qaysi qonun qo‘llanib chiqarilganidir. Berilgan sanalar bo‘yicha u qayta ko‘rish talab qilish uchun huquqiy asosga ega.

6. Xulosa: Dilnoza bilan nima bo‘ldi va siz nima qilishingiz kerak?

Dilnoza sudga hukmni qayta ko‘rish haqida ariza berishi mumkin. Uning holatida qonun jinoiy jazo belgilagan, keyinchalik konstitutsiyaga zid deb topilgan va orqaga qaytib kuchini yo‘qotgan. Shu qonun asosidagi hukm esa kuchini yo‘qotish санасидан кейин — 2009-yilda yakuniy bo‘lgan. Oliy sud yondashuviga muvofiq, qayta ko‘rish jarayoni natijasida oqlov hukmi chiqarilishi kutiladi.

O‘xshash vaziyatда бўлсангиз, қуйидаги амалий қадамларни кўриб чиқинг:

  • Hukm va ish hujjatlarini oling: hukm qachon chiqarilgani va qachon kuchga kirganini tasdiqlovchi hujjatlarni, shuningdek, unda qo‘llangan qonun normasini tekshiring.
  • Sanalarni solishtiring: konstitutsiyaviy qarorlar sanasi, avvalgi muvofiqlik qarori bo‘lsa uning sanasi va kuchga kirgan hukm sanasini alohida yozib chiqing.
  • Yurist bilan qayta ko‘rish tartibini aniqlang: ariza beriladigan sud, talab qilinadigan hujjatlar va ishga xos muddatlarni tekshirtiring; qayta ko‘rish imkoniyati borligi natija avtomatik kafolatlanadi degani emas.