1-bo‘lim — Insoniy voqea

Sardor Karimov Koreyadagi bir siyosiy partiyaning viloyatdagi faol a’zosi edi. U mahalliy tarafdorlar yig‘ilishi, ko‘ngillilar bilan uchrashuv va saylovchilar bilan suhbatlar uchun doimiy joy kerak deb hisoblardi. Shu sababli u partiyaning a’zolar kengashi nomidan kichik ofis ijaraga oldi. Bu tuzilma partiyaning rasmiy hududiy bo‘limi emas, balki mahalliy a’zolarni birlashtiradigan quyi tashkilot edi.

Ofis ijarasi va kundalik xarajatlarni to‘lash oson bo‘lmadi. Sardor hududdan saylovda qatnashishni rejalashtirayotgan bir necha kishidan pul oldi. Uning aytishicha, bu mablag‘ ofisni yuritish va partiya ishlarini davom ettirish uchun kerak edi. Biroq keyinchalik Sardor 2011-yildagi faoliyati yuzasidan partiyalar to‘g‘risidagi va siyosiy mablag‘lar haqidagi qonunlarni buzganlikda ayblanib, sudga tortildi.

Sardor o‘zini himoya qilishning muhim yo‘lini topdi: agar partiya a’zolarining mahalliy tashkiloti siyosiy faoliyat yuritishi mumkin bo‘lsa, nega uning ofisiga qonun to‘sqinlik qiladi? U bu taqiq konstitutsiyada kafolatlangan partiya faoliyati erkinligini buzadi, deb da’vo qildi.

2-bo‘lim — Huquqiy savol

Asosiy savol shuki: Koreyada partiyaning quyi hududiy tuzilmasi yoki a’zolar kengashi faoliyati uchun alohida ofis ochishni taqiqlash partiya faoliyati erkinligiga zidmi? Va agar ofis xarajatlari saylovda qatnashmoqchi bo‘lgan shaxslardan olingan pul bilan qoplangan bo‘lsa, bu holatning huquqiy oqibatlari qanday baholanadi?

3-bo‘lim — Koreya qonunchiligi nimani belgilaydi?

Koreya qonunchiligi partiyaga mahalliy a’zolar kengashi kabi ixtiyoriy tuzilmalarni tashkil etishga yo‘l qo‘yadi. Ammo bunday quyi tuzilma o‘z faoliyati uchun alohida doimiy ofis ochishi mumkin emas. Taqiqning ortida avvalgi hududiy partiya idoralari tizimi bilan bog‘liq tajriba turadi: u yuqori xarajatlar, samarasiz tuzilma va siyosiy mablag‘lardan noto‘g‘ri foydalanish xavfini keltirib chiqargan deb qaralgan.

Qonun chiqaruvchining maqsadi faqat mahalliy siyosiy faoliyatni cheklash emas. Maqsad — avvalgi tizimdagi salbiy holatlarning takrorlanishiga to‘sqinlik qilish va partiyalar tuzilmasini ortiqcha xarajat talab qilmaydigan, samaraliroq shaklga keltirish.

Konstitutsiyaviy sud 2016-yil 31-martdagi qarorida taqiqni konstitutsiyaga zid emas deb topdi. Sudning yondashuvini quyidagicha umumlashtirish mumkin:

  • Ixtiyoriy mahalliy tuzilmaga ruxsat bor, ammo alohida ofisga emas. A’zolar kengashi yoki shunga o‘xshash guruh tashkil etilishi mumkin, lekin doimiy idora ochish mumkin emas.
  • Saylov davrida alohida qoida amal qiladi. Partiyalar saylov faoliyati uchun qonunda nazarda tutilgan saylov idoralarini ochib, yuritishi mumkin.
  • Ofis yo‘qligi siyosiy muloqotni imkonsiz qilmaydi. A’zolar mahalliy tarmoq, uchrashuvlar va internet orqali saylovchilar bilan muloqot qilishi mumkin.
  • Pul masalasi alohida baholanadi. Ofis ochish taqiqi va nomzodlardan olingan mablag‘ning qonuniyligi bir-biriga yaqin bo‘lsa-da, ular alohida huquqiy masalalardir. Mablag‘ kimdan, nima maqsadda, qanday tartibda olingani muhim.
Konstitutsiyaviy sudning xulosasi shuki, mahalliy partiya tuzilmasiga ofis ochishni taqiqlashning o‘zi partiya faoliyati erkinligini buzmaydi. Bu cheklov ko‘zlangan jamoat manfaatiga mutanosib deb topilgan.

4-bo‘lim — Koreya sudlari bunday ishga qanday yondashadi?

Koreya Konstitutsiyaviy sudi cheklov konstitutsiyaga mosligini baholaganda, odatda uning qonuniy maqsadi, bu maqsadga erishish uchun qo‘llangan vositaning mosligi va cheklovning og‘irligini solishtiradi. Mazkur masalada sud avvalgi hududiy partiya idoralari tizimining salbiy oqibatlari qaytalanmasligi va partiya tuzilmasining qimmat hamda samarasiz bo‘lib ketmasligi muhim jamoat manfaatlari ekanini tan oldi.

Sud, shuningdek, faqat ofis ochishga ruxsat berish bilan eski muammolar qaytmasligini kafolatlaydigan muqobil va birdek samarali usul bor, deb hisoblash qiyinligini ta’kidladi. Bunga sabab — a’zolar kengashi ixtiyoriy tuzilma bo‘lib, u rasmiy partiya bo‘linmasi kabi Markaziy saylov komissiyasining doimiy nazoratida emas. Shunday sharoitda unga ofis ochishga ruxsat berish nazoratdan chetda qoladigan xarajatlar va boshqa suiiste’mollarga sabab bo‘lishi mumkin.

Sud yana bir muhim farqni ko‘rsatdi: partiyalarning saylov vaqtida qonuniy saylov idoralaridan foydalanish imkoniyati saqlanib qoladi. Saylovdan tashqari vaqtda esa a’zolar ixtiyoriy mahalliy guruhlar va axborot texnologiyalari orqali siyosiy fikr almashishi mumkin. Demak, ofis taqiqi mahalliy partiyaviy faoliyatning barcha shakllarini man etmaydi.

5-bo‘lim — Qonunni Sardorning holatiga tatbiq etish

Sardorning vaziyatini bir necha bosqichda tahlil qilish kerak.

  1. Ofisning vazifasini aniqlash. Sardor ijaraga olgan joy oddiy shaxsiy uchрашuv жойи эмас, балки партиянинг маҳаллий аъзолар кенгаши фаолияти учун доимий ишлатиладиган идора бўлган. Агар идора айнан қуйи партия тузилмасини юритиш учун ташкил этилган бўлса, унга қўйилган тақиқ амал қилади.
  2. Taqiqning konstitutsiyaviyligini tekshirish. Sardor “mahalliy siyosiy faoliyat uchun joy kerak” deb asos keltirishi mumkin, ammo bu dalil taqiqni o‘z-o‘zidan bekor qilmaydi. Konstitutsiyaviy sud aynan shunday cheklovni ko‘rib chiqib, uni konstitutsiyaga mos deb topgan. Shuning uchun Sardorning ofis ochish huquqi bor degan da’vosi sudda muvaffaqiyat qozonishi ehtimoli past.
  3. Saylov idorasi istisnosini farqlash. Agar joy tegishli saylov davrida qonuniy tartibda ochilgan saylov idorasi bo‘lganida, huquqiy baho boshqacha bo‘lishi mumkin edi. Ammo Sardor tasvirlagan ofis doimiy mahalliy a’zolar kengashini yuritish uchun tashkil etilgan. Saylov davridagi istisno doimiy idorani qonuniy qilib qo‘ymaydi.
  4. Pul manbasini alohida ko‘rib chiqish. Saylovda qatnashmoqchi bo‘lgan shaxslardan olingan mablag‘ ofis xarajatlariga sarflangani siyosiy mablag‘lar to‘g‘risidagi qoidalar bo‘yicha alohida tekshiriladi. Pulning miqdori, berilish sababi, rasmiy ravishda qayd etilgani, uni olish va ishlatish uchun zarur tartibga rioya qilingani kabi tafsilotlar muhim. Faqат маблағ номзоддан олингани ҳақидаги фактнинг ўзи барча тафсилотларни ҳал қилмайди.

Шунинг учун икки хулосани аралаштирмаслик керак: идора очиш тақиқланган бўлиши мумкин, аммо пул олиш билан боғлиқ айбловнинг натижаси эса далиллар ва сиёсий маблағлар қоидаларининг бузилган-бузилмаганига қараб белгиланади.

6-bo‘lim — Xulosa: nima bo‘ldi va siz nima qilishingiz kerak?

Конституциявий суднинг 2016 йил 31 мартдаги 2013Hun-Ga-22 рақамли қарори Сардорга қўйилган конституциявий эътирозни қўллаб-қувватламади: партиянинг қуйи тузилмаси учун доимий офис очишни тақиқлаш кучда қолди. Шу маънода, Сардорнинг “тақиқ партия фаолияти эркинлигини бузади” деган важи муваффақиятсиз бўлади. Унинг номзодлардан олган маблағлари билан боғлиқ иш эса алоҳида далиллар асосида кўриб чиқилиши керак; мавжуд маълумотлардан унинг жиноий жавобгарликка тортилиши ёки оқланиши ҳақида қатъий хулоса чиқариб бўлмайди.

Шунга ўхшаш вазиятда бўлсангиз, қуйидагиларга эътибор беринг:

  • Идоранинг мақсадини олдиндан текширинг. Партиянинг қуйи маҳаллий тузилмаси номидан ижарага олинган доимий жой тақиққа тушиши мумкин. Сайлов даврида рухсат берилган идора қоидалари бундан алоҳида.
  • Маблағни қабул қилишдан олдин ҳуқуқий маслаҳат олинг. Номзод ёки номзодликни режалаштираётган шахсдан олинган пулни қабул қилиш ва ишлатишнинг мақсади, тартиби ҳамда ҳисоботини ҳужжатлаштиринг.
  • Ҳужжатларни сақланг ва фаолият шаклини тўғри танланг. Шартнома, тўлов қайдлари ва маблағдан фойдаланиш ҳисобини сақланг; доимий офис ўрнига қонун доирасидаги учрашувлар ва рақамли мулоқот усулларидан фойдаланиш имконини баҳоланг.