1. Một câu chuyện của con người

Mai Nguyễn gặp Huy Trần qua một người quen. Huy đưa tiền sau khi hai người quan hệ tình dục; theo lời Mai, cô đồng ý và không bị đe dọa. Nhưng sau đó, cảnh sát điều tra hoạt động mua bán dâm tại địa điểm ấy, và Mai bị truy tố theo pháp luật Hàn Quốc. Cô bối rối: nếu quyết định là của chính mình, tại sao Nhà nước lại có quyền can thiệp?

Mai cho rằng hình phạt không chỉ xâm phạm quyền tự quyết tình dục và đời tư, mà còn cản trở quyền lựa chọn cách kiếm sống. Cô không phủ nhận chuyện nhận tiền. Điều cô muốn tranh luận là liệu một giao dịch riêng tư, có vẻ tự nguyện giữa hai người trưởng thành, có thể bị xem là tội phạm hay không.

2. Câu hỏi pháp lý

Câu hỏi cốt lõi là: việc Hàn Quốc hình sự hóa người tham gia mua bán dâm có vi phạm các quyền hiến định như quyền tự quyết tình dục, quyền riêng tư và quyền lựa chọn nghề nghiệp hay không? Câu trả lời còn phụ thuộc vào một điểm quan trọng khác: người bị truy tố có thực sự tự nguyện, hay họ là nạn nhân của cưỡng ép, lừa gạt hoặc bóc lột?

3. Pháp luật Hàn Quốc quy định thế nào?

Điều 21 khoản 1 của Luật về xử phạt hành vi môi giới và các hành vi liên quan đến mua bán dâm, trong phiên bản được xem xét, quy định xử phạt người thực hiện hành vi mua bán dâm. Mức tối đa được nêu là một năm tù hoặc phạt tiền không quá 3 triệu won, ngoài ra có thể áp dụng hình phạt giam giữ ngắn hạn hoặc phạt tiền nhẹ.

“Người thực hiện hành vi mua bán dâm bị phạt tù đến một năm, phạt tiền đến 3 triệu won, giam giữ hoặc phạt tiền nhẹ.”

Quy định này có nghĩa là việc hai bên đồng ý không đương nhiên khiến hành vi nằm ngoài phạm vi xử phạt. Tuy nhiên, pháp luật cũng phân biệt người tham gia tự nguyện với người bị xem là nạn nhân. Nếu một người bị ép buộc, dụ dỗ, lừa gạt hoặc bị đặt vào tình trạng bóc lột thuộc diện được luật bảo vệ, họ có thể được công nhận là nạn nhân và không bị xử phạt như người tự nguyện tham gia. Tùy hoàn cảnh, vụ việc cũng có thể được giải quyết theo thủ tục bảo hộ thay vì chỉ theo hướng hình sự.

Khi xem xét tính hợp hiến của quy định, Tòa án Hiến pháp Hàn Quốc cân nhắc những quyền bị ảnh hưởng và mục tiêu xã hội mà luật hướng tới:

  • Quyền tự quyết tình dục và quyền riêng tư: quan hệ tình dục cá nhân thuộc phạm vi riêng tư, nhưng theo Tòa, hành vi được đưa ra ngoài đời sống riêng và gây ảnh hưởng đến trật tự xã hội có thể bị pháp luật điều chỉnh.
  • Quyền lựa chọn nghề nghiệp: việc xử phạt người bán dâm giới hạn khả năng kiếm sống bằng hoạt động này.
  • Mục tiêu công cộng: hạn chế việc thương mại hóa tình dục, ngăn thị trường mua bán dâm mở rộng và bảo vệ phẩm giá con người cũng như trật tự xã hội.
  • Cách đánh giá tính tương xứng: Tòa xem mục tiêu có chính đáng không, hình sự hóa có góp phần đạt mục tiêu ấy không, và lợi ích xã hội có tương xứng với mức hạn chế quyền cá nhân hay không.

4. Tòa án Hàn Quốc tiếp cận vấn đề ra sao?

Trong quyết định ngày 31 tháng 3 năm 2016, Tòa án Hiến pháp Hàn Quốc xem xét quy định xử phạt người mua bán dâm và kết luận quy định này phù hợp với Hiến pháp. Tòa thừa nhận rõ rằng hình sự hóa hạn chế quyền tự quyết tình dục, quyền riêng tư và quyền lựa chọn nghề nghiệp của người bán dâm. Nhưng việc thừa nhận có hạn chế quyền không đồng nghĩa hạn chế ấy tự động trái Hiến pháp.

Tòa cho rằng hành vi tình dục thuộc đời sống riêng tư có thể được pháp luật điều chỉnh khi biểu hiện ra bên ngoài và gây ảnh hưởng đến trật tự xã hội; đồng thời, hình thức giao dịch có vẻ tự nguyện vẫn có thể gắn với bóc lột và sự mất cân bằng quyền lực.

Lập luận của Tòa tập trung vào bản chất và hệ quả rộng hơn của thị trường mua bán dâm. Theo Tòa, tiền bạc có thể tạo ra sự lệ thuộc và biến cơ thể, nhân phẩm của người bán thành đối tượng giao dịch; nhu cầu mua dâm duy trì và mở rộng thị trường, trong đó người yếu thế, kể cả thanh thiếu niên và người di cư, có nguy cơ bị lôi kéo hoặc bóc lột. Tòa cũng cho rằng những biện pháp như giáo dục hay phòng ngừa chưa được chứng minh là có hiệu quả tương đương hình phạt hình sự.

Tòa không kết luận rằng mọi người bán dâm đều có hoàn cảnh giống nhau. Tòa lưu ý rằng người có hoàn cảnh khiến họ được công nhận là nạn nhân có thể được miễn xử phạt; hệ thống còn có các biện pháp bảo vệ, phục hồi và hỗ trợ tự lập. Trên cơ sở đó, Tòa không cho rằng việc đưa cả người bán dâm vào diện xử phạt là quá mức, cũng không thấy có vi phạm nguyên tắc bình đẳng.

5. Áp dụng vào trường hợp của Mai

Thứ nhất, hành vi của Mai thuộc phạm vi quy định. Mai nhận tiền để quan hệ tình dục. Nếu cơ quan công tố chứng minh được các yếu tố pháp lý của hành vi mua bán dâm, việc Mai nói rằng mình đồng ý không tự nó bác bỏ cáo buộc.

Thứ hai, lập luận về quyền hiến định của Mai đã được Tòa Hiến pháp xem xét. Mai có thể chỉ ra rằng luật can thiệp vào đời tư, quyền tự quyết tình dục và cách lựa chọn việc làm. Nhưng lập luận đó, đứng riêng, khó làm cho quy định bị tuyên vô hiệu: năm 2016, Tòa đã cân nhắc chính những quyền này và kết luận mục tiêu bảo vệ trật tự xã hội, phẩm giá con người đủ quan trọng để biện minh cho hình sự hóa.

Thứ ba, điểm thực tế có thể thay đổi kết quả là liệu Mai có thực sự tự nguyện hay không. Câu nói “tôi đồng ý” không nhất thiết khép lại việc điều tra. Cần làm rõ có ai kiểm soát tiền hoặc giấy tờ của Mai, đe dọa hay lừa cô, giữ cô lại, lợi dụng tình trạng lệ thuộc, hoặc tổ chức và hưởng lợi từ hoạt động đó hay không. Nếu có căn cứ để công nhận Mai là nạn nhân theo luật, cô có thể được loại khỏi diện xử phạt với tư cách người tự nguyện mua bán dâm.

Thứ tư, việc bị truy tố không đồng nghĩa mọi yếu tố đã được chứng minh. Cơ quan công tố vẫn phải chứng minh hành vi và các yếu tố cấu thành theo thủ tục hình sự. Mai cần cung cấp thông tin trung thực về cách hai người liên lạc, thỏa thuận tiền bạc và những gì xảy ra trước, trong và sau cuộc gặp. Nếu có dấu hiệu cưỡng ép hoặc bóc lột, việc ghi nhận sớm lời khai, tin nhắn, lịch sử giao dịch, thông tin về người trung gian và các chứng cứ liên quan có thể rất quan trọng.

Vì vậy, nếu các dữ kiện đúng như Mai kể — người trưởng thành, có vẻ tự nguyện, nhận tiền để quan hệ và không thuộc diện nạn nhân được bảo vệ — việc cho rằng điều khoản này vi hiến khó có khả năng giúp cô được miễn trách nhiệm. Kết luận có thể khác nếu điều tra cho thấy sự đồng ý chỉ là bề ngoài hoặc Mai bị cưỡng ép, lừa gạt hay bóc lột.

6. Kết luận: Chuyện của Mai và điều bạn nên làm

Với những dữ kiện hiện có, Mai không thể chỉ dựa vào quyền tự quyết tình dục để yêu cầu hủy bỏ cáo buộc. Tòa án Hiến pháp Hàn Quốc đã xác nhận rằng việc xử phạt người tham gia mua bán dâm không vi phạm Hiến pháp, và hành vi mua bán dâm vẫn có thể bị xử lý hình sự. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa mọi người bán dâm đều phải chịu hình phạt: nếu một người là nạn nhân theo các điều kiện pháp luật quy định, việc nhận diện đúng hoàn cảnh ấy có thể làm thay đổi hướng xử lý.

Nếu bạn hoặc người quen ở trong tình huống tương tự, hãy lưu ý ba việc sau:

  1. Tìm luật sư hình sự tại Hàn Quốc sớm, đặc biệt trước khi đưa ra lời khai chi tiết; hãy hỏi rõ về khả năng được công nhận là nạn nhân hoặc được xử lý theo thủ tục bảo hộ.
  2. Bảo toàn chứng cứ về hoàn cảnh thực tế như tin nhắn, lịch sử chuyển tiền, thông tin người môi giới, giấy tờ hoặc dữ liệu cho thấy có đe dọa, lừa gạt, kiểm soát hay lệ thuộc. Đừng chỉnh sửa hoặc xóa dữ liệu.
  3. Trình bày chính xác, nhất quán và an toàn. Nếu có nguy cơ bị trả đũa hoặc bị người khác kiểm soát, hãy nói rõ với luật sư và tìm đến cơ quan hỗ trợ phù hợp; đừng tự đối đầu với người có thể đang đe dọa mình.