Cởi áo tắm nắng trong công viên: khi một điều luật quá mơ hồ để phạt người dân

1 — Câu chuyện của Minh

Một chiều nắng đầu hè, Nguyễn Minh mang khăn trải ra bãi cỏ trong công viên trước khu chung cư. Anh cởi áo để tắm nắng, vẫn mặc quần dài và nằm cách lối đi bộ một đoạn. Chưa đầy nửa giờ sau, một nhân viên chức năng đến lập biên bản. Minh được yêu cầu nộp tiền phạt vì hành vi bị mô tả là để lộ cơ thể quá mức, gây cảm giác xấu hổ hoặc khó chịu cho người khác.

Minh không cố tình làm trò khiếm nhã, nhưng anh cũng hiểu rằng một số người đi ngang có thể cảm thấy không thoải mái. Điều khiến anh băn khoăn là: nếu pháp luật muốn cấm hành vi này, liệu pháp luật có phải nói rõ phần cơ thể nào không được để lộ, hoặc mức độ nào bị coi là quá mức? Hay chỉ cần một người cảm thấy khó chịu là đủ để biến hành vi thành vi phạm?

2 — Câu hỏi pháp lý

Vấn đề cốt lõi là liệu Hàn Quốc có thể xử phạt một người theo quy định cấm để lộ cơ thể “quá mức” hoặc để lộ “chỗ cần che” khiến người khác xấu hổ hay khó chịu, khi các cụm từ đó không xác định rõ hành vi nào bị cấm hay không.

3 — Pháp luật Hàn Quốc quy định gì?

Nguyên tắc pháp quyền đòi hỏi một quy định dùng để xử phạt phải đủ rõ để người dân có thể dự đoán hành vi nào khiến họ bị phạt. Đây là yêu cầu về tính rõ ràng của luật hình sự, gắn với nguyên tắc không thể trừng phạt nếu không có quy định pháp luật xác định trước hành vi bị cấm.

Một người không nên phải đoán xem hành vi của mình có bị phạt hay không. Luật phải đặt ra ranh giới đủ rõ để người dân có thể điều chỉnh cách ứng xử, đồng thời hạn chế việc cơ quan thực thi tự quyết định ranh giới ấy theo cảm nhận riêng.

Quy định được xem xét trong vụ việc này nhắm đến người công khai để lộ cơ thể “quá mức” hoặc để lộ “chỗ cần che”, khiến người khác có cảm giác xấu hổ hay khó chịu. Nhưng các từ ngữ đó để ngỏ nhiều câu hỏi:

• “Quá mức” là mức độ nào, và dựa trên tiêu chí gì?
• “Chỗ cần che” chỉ những bộ phận nào của cơ thể?
• Cảm giác “xấu hổ hoặc khó chịu” của người nhìn có phải là tiêu chuẩn quyết định hay không, khi phản ứng của mỗi người có thể khác nhau?
• Mục tiêu bảo vệ “đạo đức tình dục và phong tục lành mạnh” cũng không tự nó làm rõ những hành vi cụ thể nào bị cấm.

Tòa án Hiến pháp Hàn Quốc đã trả lời vấn đề này trong quyết định ngày 24 tháng 11 năm 2016. Tòa cho rằng quy định không cung cấp tiêu chuẩn đủ cụ thể để xác định thế nào là để lộ cơ thể quá mức hoặc đâu là bộ phận phải che. Cảm giác xấu hổ, khó chịu và cách đánh giá bộ phận nào cần che lại khác nhau tùy từng người, nên không thể dùng những cảm nhận đó để lấp đầy sự thiếu rõ ràng của điều luật.

Tòa cũng nhấn mạnh rằng nhà lập pháp có thể nêu cụ thể những bộ phận cơ thể không được phơi bày. Nếu mục tiêu là ngăn hành vi phô bày bộ phận sinh dục, chẳng hạn, luật có thể xác định rõ bộ phận bị cấm để người dân biết ranh giới của quy định.

Vì sự mơ hồ đó không phải là điều không thể khắc phục bằng cách soạn luật rõ hơn, Tòa kết luận quy định vi phạm nguyên tắc rõ ràng và trái với Hiến pháp.

4 — Tòa án Hàn Quốc nhìn nhận loại vụ việc này ra sao?

Trong những vụ việc liên quan đến xử phạt, tòa án không chỉ hỏi liệu một hành vi có khiến ai đó khó chịu hay không. Tòa còn phải xem chính điều luật có đủ rõ để người dân nhận biết hành vi bị cấm và để cơ quan chức năng áp dụng thống nhất hay không.

Khi nội dung cốt lõi của một quy định xử phạt vẫn mơ hồ, việc giải thích của tòa án không thể tùy tiện viết thêm những ranh giới mà cơ quan lập pháp chưa đặt ra.

Trong vụ việc này, việc nói rằng hành vi chỉ cần gây xấu hổ hoặc khó chịu là đủ cũng không giải quyết được vấn đề: cách diễn đạt đó vẫn không chỉ ra thế nào là “quá mức” hay “chỗ cần che”. Ngược lại, nếu luật xác định rõ bộ phận cơ thể bị cấm để lộ, người dân và cơ quan thực thi sẽ có căn cứ khách quan hơn để đánh giá hành vi.

Phán quyết của Tòa tập trung vào quy định cụ thể đang bị xem xét, chứ không tuyên bố rằng mọi hình thức khỏa thân nơi công cộng đều được phép. Một hành vi khác vẫn có thể bị xử lý nếu vi phạm một quy định khác được viết rõ và áp dụng phù hợp.

5 — Áp dụng pháp luật vào trường hợp của Minh

Có thể xem xét trường hợp của Minh theo từng bước:

1. Xác định căn cứ xử phạt. Nếu thông báo phạt Minh chỉ dựa trên quy định cấm để lộ cơ thể “quá mức” hoặc để lộ “chỗ cần che” gây khó chịu, thì đây chính là quy định mà Tòa án Hiến pháp đã nhận định là không đủ rõ.
2. Xem xét hành vi có thể dự đoán trước hay không. Minh cởi áo tắm nắng ở công viên. Điều luật không cho anh biết rõ việc cởi áo trong hoàn cảnh nào sẽ bị coi là “quá mức”, cũng không xác định cụ thể rằng việc để lộ phần thân trên thuộc phạm vi “chỗ cần che”.
3. Không lấy cảm nhận riêng thay cho tiêu chuẩn pháp luật. Một người đi ngang có thể thấy hành vi của Minh không phù hợp; người khác có thể không cảm thấy như vậy. Nhưng nếu ranh giới xử phạt phụ thuộc vào phản ứng chủ quan ấy, người dân khó biết trước hành vi nào sẽ dẫn đến hình phạt.
4. Áp dụng kết luận của Tòa. Tòa đã xác định sự mơ hồ này vi phạm nguyên tắc rõ ràng. Vì vậy, nếu Minh bị xử phạt chỉ theo quy định đó, cơ quan chức năng không thể coi sự khó chịu của một người là đủ để khắc phục khuyết điểm căn bản trong điều luật.
5. Kiểm tra tình trạng và thủ tục của quyết định phạt. Kết quả cụ thể còn phụ thuộc vào việc Minh đã nộp tiền hay chưa, đã phản đối trong thời hạn nào và quyết định có dựa thêm trên căn cứ pháp lý khác hay không. Phán quyết về tính hợp hiến của điều luật không đồng nghĩa mọi khoản tiền đã nộp sẽ tự động được hoàn trả mà không cần xem xét thủ tục.

6 — Kết luận: Điều gì xảy ra với Minh, và bạn nên làm gì?

Minh kiểm tra biên bản và thấy cơ quan chức năng chỉ viện dẫn quy định về việc để lộ cơ thể “quá mức” gây xấu hổ hoặc khó chịu. Anh gửi phản đối đúng thời hạn, nêu rằng điều khoản này đã bị Tòa án Hiến pháp xác định là vi phạm nguyên tắc rõ ràng. Với căn cứ xử phạt duy nhất ấy, quyết định phạt Minh không thể được bảo vệ chỉ bằng cách nói rằng có người đã cảm thấy khó chịu.

Tuy nhiên, kết luận này không tạo ra quyền tùy ý phơi bày cơ thể ở nơi công cộng. Nếu có quy định khác rõ ràng áp dụng cho một hành vi cụ thể, hoặc có tình tiết khác ngoài việc cởi áo tắm nắng, kết quả pháp lý có thể khác. Với người đã nộp tiền phạt, việc xin hoàn trả hay xem xét lại còn phụ thuộc vào tình trạng vụ việc và thủ tục có thể áp dụng.

Nếu bạn nhận được quyết định xử phạt tương tự, hãy nhớ:

• Giữ lại biên bản, thông báo và chứng từ nộp phạt, rồi kiểm tra chính xác điều khoản được viện dẫn.
• Đừng bỏ lỡ thời hạn phản đối hoặc khiếu nại ghi trong giấy tờ; nêu rõ nếu căn cứ xử phạt là quy định đã bị tuyên vi phạm nguyên tắc rõ ràng.
• Xin tư vấn pháp lý trước khi yêu cầu hoàn tiền hoặc tiếp tục tranh chấp, nhất là khi bạn đã nộp phạt hoặc quyết định dựa trên nhiều căn cứ khác nhau.