Chỉ lùi xe sáu mét trong bãi đỗ sau khi uống rượu: vẫn có thể là lái xe vi phạm?

1. Câu chuyện của Minh Anh

Sau một buổi tối ăn mừng cùng đồng nghiệp, Minh Anh trở về khu căn hộ nơi cô sống. Cô đã uống rượu và biết mình không nên lái xe ra đường. Nhưng chiếc xe đang chắn lối chiếc xe của một người hàng xóm, nên Minh Anh quyết định ngồi vào ghế lái và dịch xe khoảng sáu mét trong bãi đỗ của khu nhà.

Sáng hôm sau, cô nhận được tin mình bị truy tố về hành vi lái xe khi say rượu. Minh Anh bối rối: cô không ra đường, không đi xa, cũng không định tham gia giao thông. Cô cho rằng việc cấm lái xe khi say ở mọi nơi, kể cả bãi đỗ tư nhân, là quá rộng và có thể trái Hiến pháp.

2. Câu hỏi pháp lý

Lệnh cấm lái xe khi say rượu của Hàn Quốc có thể áp dụng tại nơi không phải đường giao thông công cộng hay không? Và nếu một người chỉ di chuyển xe vài mét trong bãi đỗ, quy định đó có vi phạm Hiến pháp vì không rõ ràng hoặc hạn chế quyền tự do quá mức không?

3. Pháp luật Hàn Quốc quy định thế nào?

Luật Giao thông đường bộ Hàn Quốc không giới hạn khái niệm lái xe chỉ ở những con đường dành cho giao thông công cộng. Theo cách hiểu được Tòa án Hiến pháp chấp nhận, phạm vi điều chỉnh còn bao gồm một số không gian ngoài đường, nếu tại đó xe cơ giới có thể được sử dụng theo công năng thông thường.

Điểm mấu chốt không chỉ là nơi đó có được gọi là “đường” hay không. Cần xem đó có phải là không gian mà xe có thể được sử dụng như phương tiện di chuyển hay không.

Quy định cấm lái xe khi say nhằm ngăn ngừa tai nạn và bảo vệ tính mạng, sức khỏe, tài sản của mọi người. Lệnh cấm vì thế có thể áp dụng ở những nơi xe vẫn có thể di chuyển và gây nguy hiểm, kể cả khi địa điểm ấy không phải đường công cộng.

Khi đánh giá một tình huống như của Minh Anh, cần xem xét các điểm sau:

• Không gian: Bãi đỗ có phải nơi xe cơ giới có thể được sử dụng theo công năng thông thường hay không?
• Hành vi lái xe: Người đó có thực sự điều khiển và di chuyển xe hay không? Quãng đường ngắn không đương nhiên làm hành vi mất đi tính chất lái xe.
• Tình trạng say: Cơ quan tố tụng phải chứng minh người lái xe thuộc tình trạng bị pháp luật cấm, dựa trên chứng cứ thích hợp.
• Hoàn cảnh cụ thể: Địa điểm, cách xe được di chuyển và các chứng cứ liên quan đều có thể quan trọng khi xác định trách nhiệm.

Quy định về phạm vi “ngoài đường” không có nghĩa là mọi địa điểm đều tự động bị xem như đường. Phạm vi này được hiểu là những nơi ngoài đường mà xe có thể được sử dụng theo cách thông thường.

4. Tòa án Hàn Quốc thường tiếp cận vấn đề này ra sao?

Khi xem xét tính hợp hiến, Tòa án Hiến pháp Hàn Quốc không chỉ hỏi liệu một bãi đỗ có phải là đường công cộng hay không. Tòa xem xét mục đích của lệnh cấm, mức độ rõ ràng của phạm vi áp dụng và sự cân bằng giữa an toàn cộng đồng với quyền tự do của cá nhân.

Tòa cho rằng cách hiểu “nơi ngoài đường” là không gian có thể sử dụng xe theo công năng thông thường đủ rõ để người dân có thể dự liệu những nơi nào nằm trong phạm vi điều chỉnh. Vì vậy, quy định không vi phạm nguyên tắc pháp luật hình sự phải rõ ràng.

Tòa cũng nhận định rằng việc say rượu làm suy giảm khả năng điều khiển và phản ứng trước tình huống bất ngờ. Người say có thể lái xe vào những khu vực vốn không dành cho giao thông hoặc gây nguy hiểm ngay tại đó. Nếu chỉ cấm lái xe khi say trên một danh sách giới hạn các loại đường, mục tiêu ngăn ngừa tai nạn có thể không đạt được.

Theo lập luận của Tòa, lợi ích bị hạn chế là quyền tự do lái xe khi đã uống rượu tại nơi ngoài đường; lợi ích cần bảo vệ là sự an toàn, tính mạng và tài sản của người dân. Trong sự cân bằng đó, an toàn công cộng có trọng lượng lớn hơn.

Tòa còn cho rằng ô tô có khả năng di chuyển con người và hàng hóa, nên nguy cơ mà việc điều khiển ô tô khi say gây ra khác biệt đáng kể so với việc vận hành các loại máy móc khác. Do đó, việc pháp luật đối xử riêng với hành vi lái ô tô khi say không bị xem là phân biệt đối xử trái nguyên tắc bình đẳng.

5. Áp dụng vào trường hợp của Minh Anh

Thứ nhất, địa điểm có thể thuộc phạm vi điều chỉnh. Bãi đỗ xe không nhất thiết phải là đường công cộng. Nếu đó là nơi xe có thể đi vào, quay đầu hoặc di chuyển như một phương tiện thông thường, địa điểm ấy có thể thuộc nhóm “nơi ngoài đường” mà luật đề cập.

Thứ hai, quãng đường sáu mét không tự nó tạo ra ngoại lệ. Luật tập trung vào việc có hành vi điều khiển, di chuyển xe trong tình trạng bị cấm hay không, chứ không đặt ra một ngưỡng tối thiểu về số mét. Vì vậy, lý do “chỉ dịch xe một chút” có thể giải thích hoàn cảnh, nhưng không đủ để bác bỏ việc áp dụng luật.

Thứ ba, phản đối tính hợp hiến khó thành công. Lập luận rằng lệnh cấm chỉ nên áp dụng trên đường công cộng đã không được Tòa án Hiến pháp chấp nhận. Tòa xem mục tiêu ngăn ngừa tai nạn là chính đáng, việc áp dụng lệnh cấm ở nơi xe có thể vận hành là phù hợp với mục tiêu ấy, và lợi ích an toàn cộng đồng đủ quan trọng để biện minh cho giới hạn này.

Thứ tư, kết luận về tính hợp hiến không tự động quyết định Minh Anh có tội hay không. Vụ việc của cô vẫn phải được đánh giá trên chứng cứ cụ thể: cô có thực sự điều khiển xe, bãi đỗ có thuộc phạm vi luật điều chỉnh, và tình trạng say có được chứng minh theo quy định hay không. Phán quyết về hiến pháp bác bỏ quan điểm rằng lệnh cấm đương nhiên vô hiệu chỉ vì xe được di chuyển ngoài đường; nó không thay thế việc xét xử các yếu tố của vụ án.

6. Kết luận: Chuyện gì xảy ra, và bạn nên làm gì?

Trong câu chuyện này, Minh Anh không thể chỉ dựa vào việc mình di chuyển xe sáu mét trong bãi đỗ để yêu cầu miễn trách nhiệm, cũng không thể thành công chỉ bằng lập luận rằng lệnh cấm ngoài đường trái Hiến pháp. Quy định của Hàn Quốc được xem là hợp hiến và có thể áp dụng tại bãi đỗ nếu nơi đó là không gian xe có thể được sử dụng theo công năng thông thường.

Tuy vậy, việc quy định hợp hiến không đồng nghĩa Minh Anh chắc chắn bị kết tội. Tòa án vẫn phải xem xét từng yếu tố và chứng cứ của vụ việc. Nếu bạn gặp tình huống tương tự, hãy nhớ:

• Đừng lái xe sau khi uống rượu, kể cả chỉ để đổi chỗ trong bãi đỗ hoặc di chuyển quãng ngắn. Hãy nhờ người tỉnh táo hỗ trợ hoặc liên hệ dịch vụ di chuyển phù hợp.
• Ghi lại và bảo toàn chứng cứ về địa điểm, hành trình và hoàn cảnh, chẳng hạn hình ảnh camera, sơ đồ bãi đỗ, lời khai nhân chứng và tài liệu kiểm tra tình trạng của người lái.
• Trao đổi sớm với luật sư tại Hàn Quốc để đánh giá riêng phạm vi nơi xảy ra sự việc, chứng cứ về hành vi lái xe và căn cứ xác định tình trạng say; đừng chỉ dựa vào lập luận rằng địa điểm đó không phải đường công cộng.