Rasmiylar yakshanba kuni Seul Dongdaemun politsiya bo‘limi (서울 동대문경찰서) xodimi jinsiy ekspluatatsiya aks etgan tasvirlarni saqlash, yaratish va tarqatishda gumon qilinib hibsga olinganini ma’lum qildi. Shaxsi oshkor etilmagan bu politsiyachi Telegram chatlarida tasvir tarqatuvchilarni aniqlash bo‘yicha bir necha oy davom etgan tergovdan so‘ng o‘tgan oy rasmiy ravishda qamoqqa olindi. Politsiya avgust oyida uning mobil telefonini musodara qildi va telefonning ekspertiza tahlili — elektron qurilmadagi ma’lumotlarni tiklash va tekshirish jarayoni — davomida qariyb 2 600 ta deepfake tasvir, bolalarga nisbatan jinsiy ekspluatatsiya aks etgan qariyb 1 600 ta tasvir hamda noqonuniy suratga olingan qariyb 1 300 ta tasvirni topdi.

Politsiyachi sun’iy intellektdan foydalanib, 2022-yil martidan joriy yilning iyuligacha tanishlarining qariyb 400 ta yalang‘och tasvirini yaratgan va ulardan o‘nlab tasvirni Telegram chatlariga tarqatganlikda gumon qilinmoqda. Deepfake — sun’iy intellekt texnologiyasi yordamida haqiqiy odamga o‘xshaydigan tasvir yoki videoni yaratish yoxud o‘zgartirishdir. Xabarlarda fayllar soni toifalar bo‘yicha keltirilgan, ammo bu toifalar orasida takrorlar bor-yo‘qligi aniqlanmagan.

Orqa fon va kontekst

Bu ish onlayn chatlarda tasvir tarqatuvchilarni aniqlash jarayonida politsiyachining telefoni musodara qilinib, undagi materiallar tekshirilgach fosh bo‘ldi. Tergov faqat fayllarni saqlash bilan cheklanmaydi. Gumonlar qatoriga politsiyachining tanishlarining yalang‘och tasvirlarini yaratib, ayrimlarini chatga joylagani ham kiradi.

Aniqlanishicha, politsiyachi xizmatga kirishidan oldin ham shunga o‘xshash jinoyat bo‘yicha tergov qilingan va unga nisbatan ayblov qo‘ymaslik to‘g‘risida qaror chiqarilgan (기소유예). Bu ishda qaysi qonun moddalari qo‘llangani va xizmatga kirishidan oldingi qaror hozirgi tergovga qanday ta’sir qilishi haqida oshkor qilingan ma’lumot yo‘q.

Dongdaemun politsiya bo‘limi vakilining aytishicha, bo‘lim bu haqda xabar olishi bilanoq politsiyachini kutish maqomiga o‘tkazgan va hozir u xizmat vazifalaridan chetlatilgan. Tashkilot ish haqida xabardor bo‘lgach bunday choralar ko‘rgani tasdiqlangan, biroq xabarlarda ichki xizmat tekshiruvi yoki qo‘shimcha kadrlar chorasi bo‘lgani aniqlanmagan.

Bu xabar nimani anglatadi

Tasvirlardagi odamlargina jabrlanishi mumkin bo‘lganlar emas. Haqiqiy suratlar asosida yaratilgan tasvirlar shaxsning roziligisiz tarqatilsa, u o‘zi tushmagan tasvirlar ham o‘zining qiyofasi sifatida tarqalib ketishi holatiga duch kelishi mumkin. Biroq bu ishda tasvirlarda aks etgan tanishlar yoki bolalarning shaxsi, jabrlanuvchilar soni va tasvirlar haqiqatda qay darajada tarqalgani aniqlanmagan.

Mazkur politsiyachi xizmat vazifalaridan chetlatilgan, ammo bu choraning o‘zi uning jinoiy javobgarligini tasdiqlamaydi. Tergov va sud natijalari ma’lum bo‘lmaguncha, gumonlarni tasdiqlangan faktlardan farqlash kerak.

Masalan, yuzi boshqa tasvirga qo‘shib ishlangan surat onlayn chatga joylanganini bilib qolgan kishi ushbu ishda tasdiqlangan politsiya choralari asosida suratni kim yaratgani yoki u qay darajada tarqalganini bilish mumkin, deb xulosa qila olmaydi. Jabrlanuvchilar ko‘lami, bu ishga aloqador shaxslar va tarqatish yo‘lini aniqlash uchun alohida tergov natijalari kerak.

Tegishli tartiblar va yordam haqida ma’lumot

Qamoqqa olish aybning sudda uzil-kesil tasdiqlangani bilan bir xil emas. Ichki huquqiy yo‘riqnomaga ko‘ra, tergov bosqichida hibsga olingan gumonlanuvchi hibsga olishning qonuniyligi va asoslanganligini suddan qayta ko‘rib chiqishni so‘rashi mumkin (구속적부심사). Bunday talabni nafaqat gumonlanuvchining o‘zi, balki uning advokati, turmush o‘rtog‘i, to‘g‘ri chiziqdagi qarindoshlari, aka-uka yoki opa-singillari, oila a’zolari, birga yashovchisi yoxud ish beruvchisi ham berishi mumkin.

Ayblov qo‘yilgach, tartib o‘zgaradi. Ayblanuvchi garov evaziga ozodlikka chiqarishni so‘rashi mumkin (보석), sud esa aniq holatlarni ko‘rib chiqib, ruxsat berish-bermaslik va shartlarni belgilaydi. Demak, hibsni qayta ko‘rib chiqish tergov bosqichidagi gumonlanuvchiga, garov evaziga ozodlik esa ayblov qo‘yilgan ayblanuvchiga tegishli; ikki holatda ham ariza berishning o‘zi ozodlik kafolatlanishini anglatmaydi. Garov shartlari buzilsa yoki uzrli sababsiz sudga kelinmasa, garov bekor qilinishi yoki garov puli davlat foydasiga olib qo‘yilishi mumkin.

Bu ishda gumonlanuvchi tomoni qaysi tartib bo‘yicha murojaat qilgani yoki unga ayblov qo‘yilgan-qo‘yilmagani oshkor etilmagan. Huquqiy yo‘riqnoma umumiy tartiblarni tushuntiradi, shu sababli ariza berish huquqi va sud qarorini ishning bosqichi hamda har bir holatning o‘ziga xos jihatlariga qarab aniqlash lozim.

Tasdiqlangan faktlar va hozircha noma’lum jihatlar

Tasdiqlangan faktlar

  • Politsiyachi Seul Dongdaemun politsiya bo‘limiga qarashli, uning shaxsi oshkor etilmagan.
  • Bir necha oy davom etgan tergovdan so‘ng o‘tgan oy rasman hibsga olingan, politsiya esa avgust oyida uning telefonini musodara qilgan.
  • Telefon ekspertizasi davomida qariyb 2 600 ta deepfake tasvir, bolalarga nisbatan jinsiy ekspluatatsiya aks etgan qariyb 1 600 ta tasvir va noqonuniy suratga olingan qariyb 1 300 ta tasvir topilgan.
  • Politsiyachi 2022-yil martidan joriy yilning iyuligacha tanishlarining qariyb 400 ta yalang‘och tasvirini yaratib, ulardan o‘nlab tasvirni Telegram chatlariga tarqatganlikda gumon qilinmoqda.
  • Dongdaemun politsiya bo‘limi bu haqda xabar olganidan keyin politsiyachini kutish maqomiga o‘tkazib, xizmat vazifalaridan chetlatgan.

Hozircha noma’lum jihatlar

  • Politsiyachining shaxsi va unga qo‘yilgan aniq ayblov moddalari qanday?
  • Tasvirlarni yaratish va tarqatish haqidagi gumonlar bo‘yicha tergov va sud jarayoni qaysi bosqichda?
  • Tasvirlarda aks etgan tanishlar yoki bolalarning shaxsi, aniqlangan jabrlanuvchilar soni va zarar ko‘lami qanday?
  • Turli toifalar bo‘yicha oshkor qilingan tasvir fayllari sonlari o‘zaro takrorlanadimi?

O‘quvchilar nimalarga e’tibor berishi kerak

  • Keyingi xabarlarda qaysi qonun moddalari bo‘yicha ayblov qo‘yilgani va ayblov xulosasi topshirilgan-topshirilmagani aniqlanganini kuzatish lozim. Hozircha hibs va gumonlar mazmuni ma’lum, sud jarayonining holati esa aniqlanmagan.
  • Tasvirlarda aks etgan shaxslarning kimligi yoki jabrlanuvchilar ko‘lami rasman tasdiqlangan-tasdiqlanmaganini farqlash mumkin. Hozirgi xabarlarda bu ma’lumotlar oshkor etilmagan.
  • Hibsga olingan tanishi yoki oila a’zosining ish bo‘yicha tartibni aniqlash zarur bo‘lsa, tergov bosqichidagi hibsni qayta ko‘rib chiqish tartibini ayblov qo‘yilganidan keyingi garov evaziga ozodlik bilan adashtirmaslik, ariza berish huquqi va shartlarini huquqshunos bilan tekshirish ma’qul.

Manbalar