AQSh Mudofaa vazirligi Prezident Donald Trampning ko‘rsatmasiga binoan Eronga uch kun davomida hujum qilish bo‘yicha operatsiya rejasini tuzgani haqida xabarlar tarqaldi. Rejada Eronning raketa va dron salohiyati, energetika inshootlari hamda harbiy bazalariga qisqa muddatli, kuchli zarbalar berish ko‘zda tutilgan. Biroq Prezident Tramp 3-noyabr kuni bo‘lib o‘tadigan AQSh oraliq saylovlaridan oldin Eronga hujum qilmasligini bildirdi. Reja haqidagi xabarlar va prezidentning omma oldida aytgan gaplari bir-biriga zid kelayotgan bir paytda, operatsiyani qayta boshlash haqida qaror qabul qilinmagani muhim jihatdir.

Vaziyatning kelib chiqishi va konteksti

Xabarlarda aytilgan operatsiya rejasining asosiy nishonlari — urushning dastlabki bosqichidan keyin Eron Islom inqilobi qo‘riqchilari korpusi tomonidan qayta tiklangan raketa va dron salohiyatidir. Energetika inshootlari va Inqilob qo‘riqchilari qo‘mondonligi ham hujum nishonlari qatoriga kiritilishi mumkinligi xabar qilingan. Alohida xabarda AQSh Mudofaa vazirligi Yaqin Sharqdagi operatsiyalarni boshqaruvchi Markaziy qo‘mondonlikka keng ko‘lamli jangovar operatsiyalarni qayta boshlashga tayyorgarlikni yakunlash haqida ko‘rsatma bergani aytilжээ.

Tayyorgarlik ko‘rish haqidagi ko‘rsatma hujum qilish qarori bilan bir xil emas. Hujumning aniq vaqti belgilanmagani va Prezident Tramp ham yakuniy qaror chiqarmagani haqida xabarlar tarqaldi. Bundan oldin, vitse-prezident Vens boshchiligidagi Oq uy milliy xavfsizlik bo‘yicha yuqori martabali rasmiylari 2-kuni Kemp-Devidda operatsiyalarni qayta boshlash variantlarini muhokama qilgan, Prezident Tramp esa 7-kuni Isroil bosh vaziri Binyamin Netanyaxu bilan telefon orqali gaplashgani xabar qilingan.

Prezidentning munosabatida bir-biriga zid signallar bor. Prezident Tramp Truth Social tarmog‘ida Eron bilan samarali muzokaralar olib borayotganini va oraliq saylovlardan oldin hujum bo‘lmasligini yozdi. Boshqa tomondan, so‘nggi bir necha oy ichida Oq uyning milliy xavfsizlik jamoasi va Mudofaa vazirligi Eronga yoki Eronparast Yamandagi hutiy isyonchilariga qarshi keng ko‘lamli operatsiyalarni besh marta taklif qilgani, prezident esa barchasini rad etgani haqida ham xabarlar bor. Bu holat harbiy rejalar ko‘rib chiqilgani bilan prezident ularni amalga oshirishga qaror qilganini farqlash zarurligini ko‘rsatadi.

Bu xabar nimani anglatadi

Eronning raketa va dron salohiyatidan tashqari energetika inshootlari va harbiy bazalariga ham hujum qilish ehtimoli tilga olingani sababli, reja amalga oshirilsa, harbiy to‘qnashuv ko‘lami kengayishi mumkin. Bu AQSh harbiylari uchun ham jiddiy yuk bo‘lishi mumkin. Xabarlarga ko‘ra, Eronning raketa taktikasi va zarbalarining aniqligi yaxshilangani bois AQSh harbiylari hujumlarni to‘xtatish uchun avvalgidan ko‘proq tutib qoluvchi raketalardan foydalanmoqda.

Harbiy kuchlarning joylashtirilishi ham e’tiborga molik omildir. O‘tgan hafta San-Diyegodan yo‘lga chiqqan Teodor Ruzvelt aviatashuvchi kemasi boshchiligidagi guruh shu oyning oxiridayoq Yaqin Sharqqa yetib borib, Jorj H. V. Bush va Jorj Vashington aviatashuvchi kemalariga qo‘shilishi kutilmoqda. Uchala kema birgalikda joylashtiriladigan davr vaqtinchalik bo‘lishi kutilmoqda. Harbiy kuchlarning ko‘payishini operatsiyaga tayyorgarlikning bir qismi sifatida ko‘rish mumkin, ammo buning o‘zi hujum qilishga qaror qilinganining dalili emas.

Masalan, oraliq saylovlar tugaganidan keyin ham yadroviy muzokaralarda siljish bo‘lmasa, harbiy operatsiyalarni qayta boshlash masalasiga qiziqish ortishi mumkin. Biroq bu — ehtimoliy vaziyat haqidagi taxmin, saylovlardan keyin haqiqatan ham hujum qilinishi tasdiqlangani yo‘q. Prezident Trampning saylovlardan oldin hujum qilmaslik haqidagi bayonotini ham undan keyingi qarorlarni belgilab qo‘ygan va’da sifatida talqin qilib bo‘lmaydi.

Xabarlarda turlicha yoritilgan jihatlar

Bilvosita muzokaralar qay darajada ilg‘orlayotgani borasida xabarlar bir-biridan farq qiladi. Bir xabarda rasmiylar Prezident Trampning «qisman siljish» haqidagi bahosiga qo‘shilgani aytilgan bo‘lsa, boshqa xabarda muzokaralarda siljish bo‘lmagani va Qatar vositachilari AQShning o‘zgartirilgan taklifiga Eron javob berishini kutayotgani bildirilgan. Har ikki xabarda ham AQSh va Eron Qatar kabi vositachilar orqali bilvosita muzokaralarni davom ettirayotgani, yadroviy dastur masalasi esa to‘siq bo‘lib turgani qayd etilgan.

Operatsiya rejasi haqidagi xabarlarda ham uning amalga oshirilishi qat’iy tasdiqlanmagan. Uch kunlik zarbalar rejasi va Markaziy qo‘mondonlikka berilgan tayyorgarlik ko‘rsatmasi haqida xabar berilgan, biroq hujum vaqti va yakuniy qaror hali belgilanmagani ham aytilgan. Demak, hozircha tasdiqlanayotgan narsa — operatsiyaga tayyorgarlik ko‘rilgani va reja muhokama qilingani haqidagi xabarlar; hujum qat’iy belgilangan, degan xulosa emas.

Tasdiqlangan faktlar va hozircha noma’lum jihatlar

Tasdiqlangan faktlar

  • Xabarlarda keltirilgan operatsiya rejasi Eronning raketa va dron salohiyati, energetika inshootlari hamda harbiy bazalariga kuchli zarbalar berishni ko‘zda tutadi.
  • Prezident Tramp Eron bilan samarali muzokaralar olib borilayotganini va 3-noyabrdagi oraliq saylovlardan oldin hujum qilinmasligini bildirdi.
  • Markaziy qo‘mondonlikka keng ko‘lamli operatsiyalarni qayta boshlashga tayyorgarlikni yakunlash haqida ko‘rsatma berilgani xabar qilindi.
  • AQSh va Eron vositachilar orqali bilvosita muzokaralarni davom ettirmoqda, biroq yadroviy dastur masalasida boshi berk ko‘chaga kirib qolgan.

Hozircha noma’lum jihatlar

  • AQSh oraliq saylovlardan keyin Eronga hujumlarni haqiqatan ham qayta boshlaydimi — noma’lum.
  • AQSh va Eronning bilvosita muzokaralarida yadroviy dastur masalasi bo‘yicha siljish bo‘ladimi — tasdiqlangani yo‘q.

O‘quvchilar nimalarni kuzatishi kerak

  • Saylovlardan oldin hujum qilinmasligi haqidagi bayonotga asoslanib, saylovlardan keyingi harbiy harakatlar borasida xulosa chiqarmaslik; keyinchalik rasmiy bayonot yoki qaror e’lon qilinishini kuzatish kerak.
  • Bilvosita muzokaralarda yadroviy dastur asosiy masala bo‘lib turgani uchun, muzokaralarda siljish bo‘layotgani va Eron AQShning o‘zgartirilgan taklifiga javob bergani tasdiqlanishini kuzatish mumkin.
  • Aviatashuvchi kemalar guruhining Yaqin Sharqqa yetib borishi va joylashtirilishidagi o‘zgarishlarni kuzatish, biroq harbiy kuchlarning ko‘chirilganinigina hujum qarori qabul qilingan deb talqin qilmaslik muhim.

Manbalar