Samolyotdagi hujum va tergovning asosiy yo‘nalishi

2026-yil 30-sentabrda Dubaydan Isroilning Tel-Aviv shahri tomon uchayotgan Flydubai yo‘lovchi samolyotida ikkinchi uchuvchi kapitanga hujum qilgan va samolyot boshqaruvini egallashga uringan. Birlashgan Arab Amirliklari prokuraturasi bu hodisani «terrorizmga urinish» deb baholagan.

Hodisa bo‘yicha asosiy savollardan biri shuki, avvalgi ish joyida ekstremistik qarashlarga aloqador materiallar sabab parvoz vazifasidan chetlatilgan shaxs boshqa aviakompaniyada qanday qilib yana yo‘lovchi samolyotini boshqarishga qo‘yilgan. Tergovchilar hujumning o‘zi bilan birga, ishga qabul qilish jarayoni va xavfsizlikka doir ma’lumotlar qanday almashilganini ham o‘rganmoqda.

Rasmiy ma’lumotlarga ko‘ra, ikkinchi uchuvchi favqulodda vaziyatlarda foydalanish uchun kabinada saqlanadigan bolta bilan kapitanga hujum qilgan va boshqaruvni qo‘lga olishga uringan.

Avvalgi ish joyidagi ogohlantirish

Tergovga yaqin manbalardan olingan xabarlarga ko‘ra, Ummon fuqarosi, 29 yoshli Hamam al-Hammami 2024-yilda Ummon aviakompaniyasida ikkinchi uchuvchi sifatida tayyorgarlikdan o‘tayotgan paytda ekstremistik mazmundagi materiallarga ega ekani aniqlangan. Shundan so‘ng uning parvoz vazifalari to‘xtatilgan, biroq kompaniyada ma’muriy ishlarni bajarishiga ruxsat berilgan.

Bu tafsilotlar hozircha tergov doirasida tekshirilayotgan ma’lumotlardir. Avvalgi ish beruvchi uni nega parvozdan chetlatgani, bu qaror qanday hujjatlashtirilgani va keyingi ish joyiga qanday ma’lumotlar uzatilgani to‘liq ochiqlanmagan.

Yangi aviakompaniyaga ishga kirish masalasi

Xabarlarga ko‘ra, al-Hammami keyinchalik Flydubai’ga ishga kirgan va Isroilga qatnovda xizmat qilgan. Avvalgi aviakompaniyadagi xavfsizlikka oid xavotirlar yangi ish beruvchiga yetkazilganmi yoki yo‘qmi, hozircha aniq emas.

  • Tergovchilar uning avvalgi parvoz cheklovi va ishga qabul qilinish jarayonini solishtirmoqda.
  • Shuningdek, aviakompaniyalar o‘rtasida xavfsizlikka doir ma’lumot almashish tartibi tekshirilmoqda.
  • Hozircha ochiq ma’lumotlarda bu xavotirlar yangi ish beruvchiga bildirilgani tasdiqlanmagan.

Samolyotda nimalar yuz berdi?

Hujum vaqtida kapitan jarohat olgan, samolyot esa keskin pastlagan. Jarohatlangan kapitan kabina eshigining qulfini ochishga muvaffaq bo‘lgan; shundan keyin yo‘lovchilar va ekipaj a’zolari ichkariga kirib, ikkinchi uchuvchini jilovlagan.

Samolyot bortidagi boshqa uchuvchilar boshqaruvni o‘z qo‘liga olib, Saudiya Arabistoniga favqulodda qo‘nishni amalga oshirgan. Favqulodda qo‘nish — samolyot odatiy manziliga yetmasdan, xavfsizlik sababli eng yaqin mos aeroportga tushishidir. Kapitan, yo‘lovchilar va ekipajning tezkor harakati og‘irroq oqibatlarning oldini olishga yordam bergan.

Xavfsizlik jihozi qurolga aylangan

Samolyot kabinasida saqlanadigan favqulodda bolta odatda avariya paytida ayrim to‘siqlarni ochish yoki qutqaruv ishlariga yordam berish uchun mo‘ljallangan. Bu hodisada esa u hujum vositasi sifatida ishlatilgani aytilmoqda. Bunday jihozlar favqulodda vaziyatlarda tez foydalanish uchun yaqin joyda turadi, shu bois ulardan noto‘g‘ri foydalanish xavfi aviatsiya xavfsizligining muhim masalalaridan biridir.

Hujum sababi hali aniqlanmagan

Tergovga oid ma’lumotlarni biladigan manbalarning xabar berishicha, gumonlanuvchi Isroilda samolyotni qulatmoqchi bo‘lganini mazmunan bildirgan. Biroq bu gaplarning to‘liq mazmuni, uning hujumni nima sababdan rejalagani yoki boshqa shaxslar ko‘rsatmasi bilan harakat qilgan-qilmagani hozircha ma’lum emas.

Birlashgan Arab Amirliklari prokuraturasi ehtimoliy sabablarni va tashqi kuchlar bilan aloqadorlik bor-yo‘qligini tekshirayotganini bildirgan. Tergov yakunlanmaguncha gumonlanuvchining niyati yoki boshqa shaxslarning ishtiroki haqida qat’iy xulosa chiqarish uchun asos yo‘q.

Hozircha ma’lum bo‘lgan narsa — kapitanga hujum qilingani, samolyot favqulodda qo‘ngani va gumonlanuvchining avvalgi ish faoliyatiga doir xavfsizlik savollari tekshirilayotganidir. Hujum sababi va ehtimoliy sheriklar masalasi ochiq qolmoqda.

Aviatsiya xavfsizligi uchun qanday savollar tug‘ildi?

Ushbu hodisa uchuvchilarni ishga qabul qilishda faqat malaka va parvoz tajribasini emas, xavfsizlikka taalluqli ma’lumotlarni ham baholash zarurligini ko‘rsatadi. Masalan, uchuvchi avvalgi ish joyida parvozdan chetlatilgan bo‘lsa, bu qaror boshqa ish beruvchiga yetkaziladimi va ma’lumotlarning haqqoniyligi qanday tekshiriladi — bular muhim savollardir.

Bunda ehtiyotkorlik bilan muvozanat saqlash ham zarur: shaxsning huquqlarini hurmat qilgan holda, yo‘lovchilar va ekipaj xavfsizligiga bevosita taalluqli xatarlar e’tiborsiz qolmasligi kerak. Tergov natijalari aviakompaniyalarning xodimlar haqidagi ma’lumot almashish qoidalari va parvozga ruxsat berish tartiblarini qayta ko‘rib chiqishiga sabab bo‘lishi mumkin.

Keyingi bosqichda nimalar aniqlanishi kerak?

  • Avvalgi aviakompaniya parvoz vazifalarini to‘xtatish qarorini qanday asoslagan?
  • Xavfsizlikka oid ma’lumotlar Flydubai’ga yuborilganmi yoki yo‘qmi?
  • Gumonlanuvchining hujumga undagan sababi va ehtimoliy aloqalari qanday bo‘lgan?
  • Aviakompaniyalar uchuvchilarni tekshirish va ishga qabul qilish tartiblarini kuchaytiradimi?

Tergov aynan shu savollarga javob izlamoqda. Javoblar nafaqat ushbu hodisaning qanday yuz berganini, balki yo‘lovchi aviatsiyasida xavfsizlikka oid ogohlantirishlar qay tarzda kuzatilishi va uzatilishini ham aniqlashga yordam beradi.