AQSh Kasalliklarni nazorat qilish va profilaktika markazlari (미국 질병통제예방센터, CDC) rahbari Erika Shvarts chorshanba kuni Sibirda o‘pka vabosiga gumon qilingan holat AQShga tug‘diradigan xavf nihoyatda past ekanini aytdi. Biroq CDC yo‘lovchilarni kuzatish va saralashga tayyorligini, Sibir yoki uning atrofidagi hududlardan AQShga keladigan reyslar taxminan 200 ta ekanini bildirdi. CDC Ichki xavfsizlik vazirligi (국토안보부), Davlat departamenti (국무부), Mudofaa vazirligi (국방부) va hukumatning boshqa idoralari bilan hamkorlikda ushbu hududdan AQShga kirayotganlar bor-yo‘qligini aniqlayotganini ma’lum qildi.

CDC xavfni past deb baholagani va keluvchilarni aniqlash hamda saralashga tayyorlanayotgani haqidagi gaplarni birgalikda ko‘rib chiqish kerak. Tayyorgarlik ko‘rilayotgani AQShda infeksiya yuqtirish holatlari borligi yoki yo‘lovchilarni amalda saralash boshlanganini tasdiqlamaydi.

Fon va kontekst

Tegishli xabarlarda Rossiyaning Sibir mintaqasidagi Irkutsk viloyatida o‘latni o‘rganadigan ilmiy muassasada ishlagan 28 yoshli ayol vafot etganidan keyin shubhalar paydo bo‘lgani aytilgan. Dastlabki xabarlarda ayol og‘ir pnevmoniya bilan shifoxonaga yotqizilgani va vafot etgani, laboratoriyadagi ta’sirlanish hodisasi oqibatida o‘pka vabosini yuqtirgan bo‘lishi mumkinligi taxmin qilingan. Biroq taqdim etilgan xabarlarda bu holat tasdiqlangani aytilmagan.

Ilmiy muassasaning yana bir xodimi kasallangani haqida ham gumonli holat xabar qilingan. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (세계보건기구, WHO) Rossiyadan vaziyatni to‘liq tushunish uchun zarur ma’lumotlarni hali olmagani bois to‘liq xavf bahosini bera olmasligini bildirdi. WHO bosh direktori qarama-qarshi xabarlarni tekshirish va vaziyatga aniq baho berish uchun ma’lumotlarni o‘z vaqtida, to‘liq va shaffof tarzda almashish zarurligini aytdi.

Xabarlarga ko‘ra, Rossiya yolg‘on ma’lumotlardan ehtiyot bo‘lish haqida ogohlantirgan. Xalqaro xavotir kuchaygan bir paytda Mo‘g‘uliston hukumati Rossiya bilan chegarada tibbiy kuzatuv va monitoring choralarini ko‘rayotganini bildirdi. Bu vaziyat gumonli holatlarning haqiqiyligi va ko‘lami aniq tasdiqlanmagan bo‘lsa-da, turli mamlakatlar turlicha choralar ko‘rayotganini ko‘rsatadi.

Bu xabar nimani anglatadi

CDC bayonotida e’tibor berish kerak bo‘lgan jihat — xavfni baholash va ehtiyot choralarini ko‘rish alohida qarorlar ekanidir. CDC rahbari AQSh uchun xavfni nihoyatda past deb baholadi, shu bilan birga, idoralararo hamkorlik orqali ushbu hududdan kelayotganlar bor-yo‘qligini aniqlash va yo‘lovchilarni kuzatish hamda saralashga tayyor ekanini aytdi. Demak, xavf past deb baholanishi ma’lumotlarni tekshirish yoki tayyorgarlikni to‘xtatish kerakligini anglatmaydi.

Taxminan 200 ta reys tilga olingani CDC keluvchilarni aniqlashda hisobga olayotgan qatnovlar ko‘lamini tushuntiradi. Biroq bu raqam Sibir mintaqasidagi infeksiya ko‘lamini yoki kasallikning AQShda tarqalish ehtimolini ko‘rsatmaydi. Xabarlarda AQShga yetib kelgan yo‘lovchilarni amalda kuzatish yoki saralash allaqachon boshlangan-boshlanmagani aytilmagan.

Biroq bu tushuntirish uchun keltirilgan taxmin, taqdim etilgan ma’lumotlarning o‘zi muayyan yo‘lovchiga amalda chora ko‘rilganini anglatmaydi.

Xabarlarda turlicha yoritilgan jihatlar

Gumonli holatlarning soni va ularni ifodalashda farqlar bor. Bir xabarda ilmiy muassasa xodimining vafoti va ikkinchi gumonli holat haqidagi xabar birgalikda yoritilgan, boshqa bir xabarda esa laboratoriya xodimining o‘limiga e’tibor qaratilib, WHO umumiy xavfni baholay olmasligi aytilgan. Taqdim etilgan ma’lumotlarga ko‘ra, ikkala xabarda ham o‘pka vabosi tasdiqlangani aniqlanmagan.

AQSh hukumati idorasining nomi ham turlicha yozilgan. CDC bayonotini keltirgan asl matnda “Department of War” deb yozilgan, faktlar ro‘yxatida esa Mudofaa vazirligi deb ko‘rsatilgan. Shu sababli bu yerda idora “Mudofaa vazirligi” deb ataladi, biroq asl matnlarda nom turlicha berilganini ham qayd etamiz.

Tasdiqlangan faktlar va hozircha noma’lum jihatlar

Tasdiqlangan faktlar

  • CDC rahbari Erika Shvarts Sibirda o‘pka vabosiga gumon qilingan holat AQShga tug‘diradigan xavfni nihoyatda past deb baholadi.
  • Shvarts CDC yo‘lovchilarni kuzatish va saralashga tayyorligini aytdi.
  • Shvarts ushbu hududdan AQShga keladigan reyslar taxminan 200 ta ekanini va keluvchilarni aniqlash uchun bir nechta hukumat idoralari bilan hamkorlik qilayotganini bildirdi.
  • WHO Rossiyadan yetarli ma’lumot ololmagani sababli to‘liq xavf bahosini bera olmasligini aytdi.

Hozircha noma’lum jihatlar

  • Sibirda gumon qilingan holat o‘pka vabosi ekani tasdiqlanganmi yoki yo‘qmi.
  • Vafot etgan xodimning shaxsi va o‘lim holatlari aniq qanday bo‘lgani.
  • AQShga yetib kelgan yo‘lovchilarni amalda kuzatish yoki saralash boshlanganmi yoki yo‘qmi.

O‘quvchi nimalarni tekshirishi kerak

  • Gumonli holat haqidagi xabarlarni tasdiqlangan holat haqidagi e’lonlardan farqlab ko‘rish kerak. Hozir taqdim etilgan xabarlarda holat tasdiqlangan-tasdiqlanmagani aytilmagan.
  • AQShga kirish yoki safar bilan bog‘liq xavotirlar bo‘lsa, CDC va tegishli hukumat idoralarining keyingi bayonotlaridan amalda saralash o‘tkazilayotgani va uning qamrovini tekshirish mumkin.
  • WHO umumiy xavfni baholay olmasligini bildirgani uchun, qo‘shimcha ma’lumotlar e’lon qilinishi va Rossiya tomonidan berilgan izohlar to‘ldirilishini kuzatish kerak.

Manbalar