Vụ tấn công trên chuyến bay tới Israel
Một chuyến bay của hãng Flydubai từ Dubai tới Tel Aviv đã phải hạ cánh khẩn cấp tại Saudi Arabia sau khi phi công phụ bị cáo buộc tấn công cơ trưởng trong buồng lái. Công tố viên Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) gọi vụ việc là một âm mưu khủng bố và cho biết người này đã tìm cách chiếm quyền điều khiển máy bay.
Vụ việc xảy ra ngày 30 tháng 9, trên chuyến bay đang hướng tới Israel. Cơ trưởng bị thương, còn máy bay bất ngờ lao xuống độ cao thấp hơn; tình huống nhanh chóng biến thành cuộc khủng hoảng trên không, nơi hành khách và phi hành đoàn chỉ có rất ít thời gian để ứng phó.
Theo công tố viên UAE, phi công phụ đã dùng một chiếc rìu khẩn cấp để tấn công cơ trưởng và tìm cách kiểm soát các thiết bị điều khiển của máy bay.
Rìu khẩn cấp là dụng cụ được đặt trong buồng lái để sử dụng trong những tình huống an toàn đặc biệt, chẳng hạn hỗ trợ thoát hiểm. Việc một thiết bị dự phòng như vậy bị sử dụng làm vũ khí khiến các nhà điều tra tập trung không chỉ vào hành vi của nghi phạm mà còn vào cách các quy trình an ninh trong buồng lái được thực hiện.
Phi công phụ từng bị đình chỉ nhiệm vụ bay
Người bị cáo buộc là Hamam al-Hammami, công dân Oman, 29 tuổi. Theo thông tin được công bố, năm 2024, khi đang được đào tạo làm phi công phụ tại Oman Air, người này bị phát hiện sở hữu tài liệu liên quan đến chủ nghĩa cực đoan.
Sau đó, al-Hammami bị đình chỉ công việc bay nhưng vẫn được phép ở lại hãng hàng không làm công việc hành chính. Việc đình chỉ có nghĩa là người đó không được thực hiện nhiệm vụ điều khiển máy bay, nhưng không nhất thiết đồng nghĩa với việc chấm dứt hoàn toàn quan hệ lao động.
Vì sao quá trình tuyển dụng đang bị xem xét?
Sau khi rời hoặc không còn làm nhiệm vụ bay tại hãng trước, al-Hammami được cho là đã được Flydubai tuyển dụng và bố trí làm việc trên tuyến tới Israel. Hiện chưa rõ những lo ngại từng được nêu tại nơi làm việc cũ có được thông báo cho hãng hàng không mới hay không.
Các nhà điều tra đang xác minh cách người này quay lại công việc bay, gồm quá trình kiểm tra hồ sơ, việc trao đổi thông tin giữa các đơn vị tuyển dụng và các bước đánh giá an toàn. Đây là những câu hỏi quan trọng vì phi công thường làm việc trong môi trường đòi hỏi mức độ tin cậy cao, còn việc đánh giá nhân sự cần dựa trên cả năng lực chuyên môn lẫn các thông tin an toàn liên quan.
- Người này từng bị đình chỉ nhiệm vụ bay tại hãng hàng không trước đó.
- Sau đó, người này được cho là đã gia nhập Flydubai và được bố trí trên chuyến bay tới Israel.
- Chưa có thông tin xác nhận liệu cảnh báo từ nơi làm việc cũ có được chuyển tới hãng mới hay không.
- Cuộc điều tra đang xem xét các khâu tuyển dụng và kiểm tra trước khi giao nhiệm vụ bay.
Hành khách và phi hành đoàn đã khống chế tình hình
Sau khi bị tấn công, cơ trưởng bị thương đã mở khóa cửa buồng lái. Hành khách cùng các thành viên phi hành đoàn đi vào bên trong và khống chế phi công phụ, giúp ngăn người này tiếp tục can thiệp vào việc điều khiển máy bay.
Những phi công khác có mặt trên chuyến bay sau đó tiếp quản việc điều khiển. Máy bay được chuyển hướng và hạ cánh khẩn cấp tại Saudi Arabia. Cơ trưởng, hành khách và các phi công đã phối hợp trong điều kiện nguy hiểm, giúp tránh được một tai nạn nghiêm trọng.
Vì sao buồng lái được kiểm soát chặt chẽ?
Buồng lái là khu vực dành riêng cho tổ bay, nơi tập trung các thiết bị điều khiển và thông tin quan trọng của chuyến bay. Các quy định kiểm soát cửa và quyền tiếp cận được thiết kế nhằm hạn chế người không có nhiệm vụ vào bên trong, nhưng sự cố này cũng cho thấy phản ứng của tổ bay và quy trình xử lý tình huống có thể đóng vai trò quyết định khi một thành viên bị nghi ngờ gây nguy hiểm.
Việc có thêm phi công trên máy bay đã giúp tiếp quản điều khiển sau khi cơ trưởng bị thương. Tuy nhiên, mỗi chuyến bay có điều kiện nhân sự và quy trình riêng; vì vậy, các nhà điều tra sẽ cần làm rõ ai đã thực hiện từng bước ứng phó, thời điểm cửa buồng lái được mở và cách máy bay được chuyển hướng.
Động cơ và khả năng có người chỉ đạo vẫn chưa rõ
Theo thông tin được báo cáo từ cuộc điều tra, al-Hammami bị cho là đã nói rằng mình định làm máy bay rơi tại Israel. Đây là nội dung đang được xem xét trong quá trình điều tra, chưa phải kết luận cuối cùng của tòa án.
Cho đến nay, động cơ cụ thể của vụ việc vẫn chưa được xác định. Cơ quan công tố UAE cho biết họ đang điều tra liệu có tổ chức hoặc cá nhân nào bên ngoài liên quan hay không, cũng như tìm hiểu liệu người bị cáo buộc có hành động một mình hay nhận chỉ thị từ người khác.
Những điểm chưa được xác nhận gồm động cơ gây án, khả năng có bên ngoài hỗ trợ và cách người bị cáo buộc được giao lại nhiệm vụ trên máy bay.
Trong các vụ việc an ninh hàng không, việc phân biệt giữa lời khai, cáo buộc và kết luận điều tra là đặc biệt quan trọng. Những thông tin về ý định hoặc mối liên hệ với tổ chức khác cần được kiểm chứng bằng chứng cứ, thay vì được xem như sự thật đã được xác lập.
Những vấn đề an toàn mà vụ việc đặt ra
Vụ việc có thể khiến các hãng hàng không và cơ quan quản lý xem xét kỹ hơn cách thông tin về nhân sự được lưu chuyển giữa các nhà tuyển dụng. Nếu một người bị hạn chế nhiệm vụ bay vì lý do an toàn, việc xác định hãng mới có biết thông tin đó hay không có thể ảnh hưởng đến đánh giá về quy trình tuyển dụng và giám sát.
Tuy vậy, dữ liệu nhân sự và các cáo buộc về tư tưởng cũng cần được xử lý thận trọng. Quy trình đánh giá phải bảo vệ an toàn hàng không, đồng thời tránh biến thông tin chưa được kiểm chứng thành kết luận tự động về một cá nhân.
Các câu hỏi điều tra cần làm rõ
- Cảnh báo từ hãng hàng không trước đây có được chuyển cho Flydubai hay không?
- Những bước kiểm tra nào đã được thực hiện trước khi al-Hammami được giao nhiệm vụ bay?
- Người bị cáo buộc có động cơ cá nhân, hay có mối liên hệ với một tổ chức hoặc bên thứ ba?
- Các quy trình trong buồng lái đã được áp dụng ra sao trong những phút đầu của vụ tấn công?
Tác động đối với ngành hàng không
Kết quả điều tra có thể ảnh hưởng đến cách các hãng xác minh hồ sơ nghề nghiệp và xử lý những cảnh báo liên quan đến an toàn. Trong thực tế, quy trình tuyển dụng an toàn không chỉ giống việc kiểm tra bằng cấp trước khi nhận một công việc thông thường; với phi công, nó còn có thể bao gồm xác minh quá trình huấn luyện, năng lực, hồ sơ nhiệm vụ và những thông tin cần thiết để đánh giá khả năng thực hiện công việc.
Trước mắt, ưu tiên của nhà chức trách là xác định chính xác diễn biến trên máy bay, trách nhiệm của những người liên quan và bất kỳ lỗ hổng nào trong quá trình tuyển dụng hoặc giám sát. Cho tới khi cuộc điều tra hoàn tất, động cơ và các cáo buộc về sự liên quan của bên thứ ba vẫn cần được xem là những vấn đề chưa ngã ngũ.
