Một quyết định nhân sự khiến ngành tư pháp đối đầu với Nhà Xanh
Chánh án Tòa án Tối cao Hàn Quốc Jo Hee-dae từ chối yêu cầu của Nhà Xanh về việc đề cử lại một ứng viên thẩm phán cấp cao. Vụ việc nhanh chóng trở thành tranh luận hiến pháp và chính trị: Nhà Xanh cho rằng ứng viên đã được đề cử sẽ không được trình Quốc hội để xem xét phê chuẩn, đồng thời đề nghị Chánh án đưa ra một cái tên khác. Phía Tòa án Tối cao lại cho rằng nội dung văn bản chưa đủ rõ để xác định đây là quyết định bác bỏ đề cử hay chỉ là yêu cầu Chánh án tự rút đề cử.
Theo kết quả một cuộc thăm dò được công bố trong bài viết, 55% người được hỏi muốn Chánh án trao đổi lại với tổng thống và đề cử ứng viên khác, trong khi 34% cho rằng tổng thống nên bổ nhiệm đúng người do Chánh án đề cử. Cuộc khảo sát được thực hiện từ ngày 28 đến 30 tháng 9 với 1.000 người từ 18 tuổi trở lên. Những con số này không tự quyết định cách giải thích hiến pháp, nhưng cho thấy một bộ phận đáng kể công chúng muốn các bên tìm cách tháo gỡ thay vì tiếp tục đối đầu.
Trọng tâm của tranh cãi không chỉ là ai có quyền chọn ứng viên, mà còn là các cơ quan nhà nước giải thích quyền hạn của mình ra sao và có minh bạch với công chúng hay không.
Bất đồng về ý nghĩa của văn bản
Tại một phiên chất vấn của Ủy ban Tư pháp và Pháp chế Quốc hội ngày 28 tháng 9, nghị sĩ Park Kyun-taek hỏi liệu quyền bổ nhiệm của tổng thống có bao gồm quyền từ chối bổ nhiệm hay không. Người đứng đầu Văn phòng Hành chính Tòa án, Noh Kyung-pil, trả lời rằng có. Tuy nhiên, khi được hỏi liệu yêu cầu đề cử lại có thể được hiểu là tổng thống không muốn bổ nhiệm ứng viên Son Bong-gi hay không, ông Noh nói văn bản từ Nhà Xanh chưa rõ ràng.
Theo lời giải thích của ông Noh, văn bản có thể được hiểu theo hai cách: tổng thống bác bỏ đề cử, hoặc Chánh án vẫn giữ nguyên đề cử nhưng được đề nghị tự rút tên ứng viên và chọn người khác. Các nghị sĩ chỉ trích cách hiểu này là khó chấp nhận, bởi Nhà Xanh đã nói ứng viên sẽ không được đưa ra Quốc hội để xin phê chuẩn và đã đề nghị một đề cử mới.
Nói đơn giản, tình huống giống như một cơ quan nhận được thông báo rằng hồ sơ hiện tại sẽ không được xét tiếp, nhưng lại tranh luận rằng thông báo đó chưa nói rõ hồ sơ bị bác hay người nộp phải tự rút. Những người chỉ trích cho rằng nếu văn bản thực sự có nhiều cách hiểu, cách xử lý hợp lý là yêu cầu Nhà Xanh xác nhận trực tiếp, thay vì lập tức tuyên bố không thể làm theo.
Vì sao cách phản hồi bị cho là thiếu thuyết phục?
Chánh án Jo Hee-dae ra tuyên bố cho rằng yêu cầu đề cử lại của Nhà Xanh thiếu căn cứ hiến pháp và lý do phù hợp. Theo các nghị sĩ phản đối, tuyên bố này không giải đáp câu hỏi thực tế: Nhà Xanh có bác bỏ ứng viên hiện tại hay không? Họ cho rằng cách diễn đạt đó khiến tranh chấp thủ tục chuyển thành cuộc đối đầu giữa hai cơ quan.
Nghị sĩ Kim Ki-pyo chỉ trích việc các bên tranh luận vòng quanh chuyện đề cử đã bị rút hay chưa, trong khi Nhà Xanh đã gửi yêu cầu cụ thể. Theo ông, việc tự coi văn bản là mơ hồ rồi yêu cầu phía bên kia làm lại có thể bị nhìn nhận như không tôn trọng cơ quan tổng thống. Đây là đánh giá chính trị của nghị sĩ; phía Tòa án Tối cao có thể lập luận rằng họ cần xác định chính xác hiệu lực của một văn bản trước khi hành động.
Một nút thắt có thể được tháo gỡ bằng xác nhận trực tiếp
Trong tranh chấp giữa các cơ quan, việc xác nhận lại nội dung bằng văn bản hoặc cuộc trao đổi chính thức thường giúp tránh hiểu lầm. Các nhà phê bình cho rằng Tòa án Tối cao có thể hỏi Nhà Xanh liệu yêu cầu đó có đồng nghĩa với việc bác bỏ đề cử Son Bong-gi hay không, rồi quyết định bước tiếp theo dựa trên câu trả lời. Tuy nhiên, theo bài viết, Chánh án không nêu rõ đã thực hiện bước xác nhận như vậy trước khi công bố lập trường.
Điều này khiến dư luận khó phân biệt đâu là bất đồng pháp lý thực sự, đâu là lựa chọn chính trị hoặc chiến thuật trong quá trình thương lượng. Khi một vụ việc liên quan đến việc bổ nhiệm thẩm phán cấp cao, sự mơ hồ có thể ảnh hưởng không chỉ đến một ứng viên mà còn đến niềm tin vào quy trình bổ nhiệm nói chung.
Cách thông báo làm dấy lên thêm câu hỏi về trách nhiệm giải trình
Một điểm bị chỉ trích khác là sự khác biệt giữa lập luận về hình thức văn bản và cách Tòa án Tối cao truyền đạt quyết định của mình. Trong tuyên bố, Chánh án nhấn mạnh rằng các hành vi nhà nước của tổng thống phải được thực hiện bằng văn bản. Nhưng tại phiên điều trần, ông Noh xác nhận phía tòa đã chuyển lời từ chối tới Nhà Xanh qua điện thoại.
Nghị sĩ Kim Eui-kyeom đặt câu hỏi liệu một cuộc gọi như vậy có hiệu lực pháp lý hay không. Nội dung phiên chất vấn được trích dẫn trong bài viết không cho thấy câu trả lời đã làm sáng tỏ đầy đủ vấn đề. Vì vậy, lời chỉ trích tập trung vào sự thiếu nhất quán: nếu hình thức văn bản quan trọng đến vậy, tại sao phản hồi chính thức lại được truyền đạt bằng cuộc gọi?
Công chúng cũng không được nghe một buổi giải thích chính thức do người phát ngôn của tòa án thực hiện. Theo thông tin được nêu, tuyên bố của Chánh án được gửi vào nhóm trò chuyện của các phóng viên theo dõi Tòa án Tối cao. Với một vấn đề có thể gây tác động lớn đến quan hệ giữa các nhánh quyền lực, các nghị sĩ cho rằng cách thông báo này quá kín đáo và không tương xứng với tầm quan trọng của sự việc.
Khi quyết định công quyền có thể ảnh hưởng đến niềm tin của hàng triệu người, giải thích rõ ràng không chỉ là phép lịch sự mà còn là một phần của trách nhiệm giải trình.
Chính người đại diện của tòa cũng không nắm rõ lập trường?
Tại phiên chất vấn, nghị sĩ Kim Yong-min hỏi ông Noh Kyung-pil lập trường chính xác của Chánh án là gì. Ông Noh trả lời rằng mình không thể nói rõ quan điểm của Chánh án. Các nghị sĩ lập tức chất vấn vì sao người đứng đầu bộ phận hành chính của tòa án lại không biết cách lãnh đạo cơ quan nhìn nhận một vấn đề lớn như vậy.
Bài viết xem đây là dấu hiệu cho thấy quyết định được xử lý thiếu minh bạch và tập trung quá nhiều vào cá nhân Chánh án. Tuy nhiên, việc một quan chức không thể thay mặt lãnh đạo phát biểu chính xác cũng không tự nó chứng minh rằng toàn bộ nội bộ tòa án không có thảo luận. Điều có thể khẳng định từ phiên chất vấn là các bên chưa đưa ra một lời giải thích công khai đủ rõ để chấm dứt những nghi vấn.
Trong một nền dân chủ, tính độc lập của tư pháp không có nghĩa là tòa án được miễn khỏi nghĩa vụ giải thích cách sử dụng quyền lực. Độc lập giúp thẩm phán đưa ra phán quyết mà không bị chính phủ hay nhóm lợi ích gây sức ép; còn trách nhiệm giải trình giúp công chúng hiểu quy trình và tin rằng quyền lực ấy được sử dụng đúng giới hạn.
Chi phí công vụ tăng mạnh và hồ sơ bữa ăn bị đặt dấu hỏi
Ngoài tranh chấp đề cử, khoản chi công vụ của Chánh án Jo Hee-dae cũng trở thành chủ đề tranh luận. Chi phí công vụ là tiền ngân sách dành cho các hoạt động chính thức như tiếp khách, họp công tác hoặc làm việc với các cơ quan và tổ chức liên quan. Vì đó là tiền thuế, hồ sơ chi tiêu cần ghi đúng mục đích, thời gian, địa điểm và số người tham dự.
Theo số liệu được nghị sĩ Kim Dong-a nhận từ Văn phòng Hành chính Tòa án, chi phí công vụ của Chánh án trong giai đoạn 2021–2023 lần lượt là 6,77 triệu won, 8,11 triệu won và 4,59 triệu won. Sang năm 2024, tổng số tiền tăng lên 136,52 triệu won. Năm 2025, con số được nêu là 68,797 triệu won, còn riêng nửa đầu năm 2026 đã chi 57,472 triệu won.
So sánh với các năm ngay trước đó, khoản chi năm 2024 tăng lên hàng chục lần. Dù vậy, mức tăng tự nó chưa chứng minh rằng tiền đã bị sử dụng sai: có thể có thay đổi về nhiệm vụ, số sự kiện hoặc cách hạch toán. Điều khiến các nghị sĩ và người chỉ trích lo ngại là cơ quan tòa án chưa đưa ra lời giải thích cụ thể về nguyên nhân biến động lớn này.
Số người dự bữa ăn có khớp với hồ sơ?
Một nội dung khác liên quan đến việc ghi số người tham dự các bữa ăn. Theo thông tin được nêu trong bài viết, có hồ sơ ghi một bữa ăn của Chánh án cùng 38 người tại một nhà hàng ở quận Bangbae. Khi được hỏi, chủ nhà hàng nói phòng lớn nhất chỉ có thể phục vụ 19 người. Từ đó xuất hiện nghi vấn rằng số người đã bị ghi cao hơn thực tế.
Bài viết cũng nêu các khoản ăn tại nhà hàng sushi kiểu omakase (bữa ăn gồm nhiều món do đầu bếp lựa chọn và phục vụ lần lượt). Có trường hợp hồ sơ ghi chi phí khoảng 28.000 won mỗi người, trong khi những người bình luận cho rằng mức giá này khó phù hợp với nhà hàng được mô tả. Đây là nghi vấn cần được kiểm tra bằng hóa đơn, chứng từ và lời khai; chỉ riêng mức giá hoặc sức chứa của một căn phòng chưa đủ để kết luận ai đó đã cố ý làm giả hồ sơ.
Một cuộc điều tra báo chí được bài viết dẫn lại cho biết trong nửa đầu năm 2026 có ít nhất 13 trường hợp hồ sơ chi phí bữa ăn ghi sai số người tham dự. Tại phiên điều trần, ông Noh Kyung-pil thừa nhận số người trong một số ghi chép không đúng thực tế và gửi lời xin lỗi. Việc cơ quan quản lý thừa nhận sai lệch khiến yêu cầu làm rõ quy trình kiểm tra và người chịu trách nhiệm trở nên cấp thiết hơn.
Sai sót trong chứng từ không đồng nghĩa ngay với hành vi phạm pháp. Nhưng nếu sai lệch lặp đi lặp lại, cơ quan quản lý cần giải thích nguyên nhân, cách khắc phục và liệu hồ sơ đã được dùng để báo cáo Quốc hội hay chưa.
Những cáo buộc pháp lý cần được xác minh
Luật sư Jeong Gu-seung được trích dẫn khi cho rằng nếu việc ghi sai số người được thực hiện có chủ đích để hạ mức chi tính trên đầu người hoặc tránh vi phạm quy định, vụ việc có thể đặt ra vấn đề pháp lý. Ông nêu khả năng liên quan đến việc lập hồ sơ điện tử công không chính xác, làm hoặc sử dụng tài liệu công sai sự thật và các hành vi khác.
Đây là nhận định pháp lý của một luật sư, không phải kết luận của tòa án hay cơ quan điều tra. Để xác định có vi phạm hay không cần xem xét từng chứng từ, mục đích ghi chép, người lập hồ sơ, quy trình phê duyệt và bằng chứng về ý định. Bài viết cho biết các tài liệu chi tiêu cũng đã được nộp cho Quốc hội phục vụ kiểm toán, khiến tính chính xác của chúng có ý nghĩa lớn hơn một lỗi ghi chép nội bộ thông thường.
Các khoản mua rượu vang và câu hỏi về việc dùng tiền thuế
Bài viết còn dẫn kết quả kiểm toán định kỳ cho biết Văn phòng Hành chính Tòa án đã mua rượu vang trị giá khoảng 108,92 triệu won trong giai đoạn 2022–2025 nhưng thiếu một số chứng từ cần thiết. Trong đó, khoản mua vào thời gian muộn sau 11 giờ đêm, cuối tuần và ngày lễ được nêu là khoảng 99,5 triệu won. Chi tại các quán rượu được cho là khoảng 16,25 triệu won.
Các con số trên đặt ra câu hỏi về mục đích công vụ, quy trình phê duyệt và việc lưu giữ hóa đơn. Tuy nhiên, việc mua rượu vào buổi tối hay ngày nghỉ không tự động chứng minh tiền bị dùng sai; cần biết ai tham dự, sự kiện nào được tổ chức, khoản chi được phân loại ra sao và chứng từ có đáp ứng quy định hay không. Chính vì vậy, việc công khai tài liệu đầy đủ có thể giúp phân biệt một hoạt động tiếp khách hợp lệ với khoản chi không phù hợp.
Bài viết đặt các khoản chi này cạnh một vụ án về tài xế xe buýt từng bị sa thải sau khi bị cáo buộc lấy 500 won tiền vé. Tòa án khi đó đứng về phía công ty, cho rằng việc sa thải là hợp lý; thẩm phán đưa ra phán quyết này sau đó trở thành thẩm phán Tòa án Tối cao. Một bình luận viên được trích dẫn cho rằng có sự tương phản đáng lo ngại giữa việc xử lý nghiêm một người lao động vì khoản tiền nhỏ và việc chưa giải thích thỏa đáng các khoản chi ngân sách lớn.
So sánh này mang tính bình luận và không thay thế việc đánh giá từng vụ án theo chứng cứ, luật áp dụng và hoàn cảnh cụ thể. Dẫu vậy, nó phản ánh một vấn đề rộng hơn: công chúng thường kỳ vọng tiêu chuẩn liêm chính được áp dụng nhất quán, đặc biệt với những người có quyền giải thích và thực thi pháp luật.
Độc lập tư pháp không chỉ là quyền của lãnh đạo tòa án
Tranh cãi về quyền đề cử cũng dẫn đến câu hỏi nền tảng: độc lập tư pháp có nghĩa là gì? Theo Điều 103 Hiến pháp Hàn Quốc được bài viết dẫn lại, thẩm phán xét xử độc lập, căn cứ vào Hiến pháp và pháp luật, theo lương tâm của mình. Nói cách khác, trọng tâm của nguyên tắc này là bảo vệ quá trình xét xử khỏi sức ép không phù hợp, chứ không phải trao quyền tuyệt đối cho bất kỳ cá nhân nào trong ngành tư pháp.
Việc lựa chọn thẩm phán Tòa án Tối cao có thể liên quan đến nhiều chủ thể và thủ tục, trong đó Chánh án có quyền đề cử. Những người ủng hộ quyền hạn này có thể cho rằng quy trình cần đủ độc lập để tránh việc chính phủ lựa chọn thẩm phán chỉ vì họ phù hợp với chương trình chính trị. Ngược lại, các nhà phê bình nhấn mạnh rằng quyền lực công phải có cơ chế kiểm tra và phản ánh tính chính danh dân chủ, nhất là khi một vị trí có ảnh hưởng lâu dài đến cách luật pháp được diễn giải.
Hai nguyên tắc này không nhất thiết loại trừ nhau. Một hệ thống có thể bảo vệ thẩm phán khỏi sự can thiệp của chính phủ, đồng thời yêu cầu người có quyền đề cử công khai lý do và tuân thủ quy trình rõ ràng. Vấn đề nảy sinh khi khái niệm độc lập bị dùng như một lý do để né tránh giải thích hoặc ngăn mọi hình thức giám sát hợp pháp.
Độc lập tư pháp trước hết bảo vệ sự độc lập của việc xét xử. Nó không đồng nghĩa với việc lãnh đạo tòa án không cần giải trình về quyết định hành chính hoặc việc sử dụng ngân sách.
Quy trình tái bổ nhiệm một thẩm phán cũng gây lo ngại
Một vụ việc khác được bài viết nêu là quy trình xem xét tái bổ nhiệm thẩm phán Heo Yong-gu. Thẩm phán tại Hàn Quốc được xem xét tái bổ nhiệm theo chu kỳ 10 năm. Theo mô tả trong bài viết, việc đánh giá nhằm sàng lọc những trường hợp không thể tiếp tục làm thẩm phán, chẳng hạn do tình trạng sức khỏe nghiêm trọng, kết quả công việc đặc biệt kém hoặc không còn đáp ứng yêu cầu về tư cách nghề nghiệp.
Thẩm phán Heo từng ra lệnh yêu cầu một công tố viên rời khỏi phiên xử vụ án liên quan đến nghi vấn nhận tài trợ của câu lạc bộ bóng đá Seongnam FC. Theo lời giải thích trong bài viết, công tố viên này đã chuyển đơn vị công tác nhưng vẫn tham gia phiên xử theo các quyết định phân công tạm thời. Thẩm phán Heo cho rằng cách bố trí nhiệm vụ đó không hợp pháp và yêu cầu công tố viên rời phòng xử.
Sau đó, một số công tố viên khác cũng rời phiên tòa và phía công tố nộp đơn yêu cầu thay thẩm phán. Yêu cầu thay thẩm phán cuối cùng bị bác ở cấp Tòa án Tối cao. Bài viết cho rằng thẩm phán Heo đang trải qua quá trình xem xét tái bổ nhiệm, làm dấy lên câu hỏi liệu quyết định điều hành phiên tòa có liên quan đến đánh giá nghề nghiệp hay không.
Hiện những thông tin được nêu không chứng minh rằng việc xem xét tái bổ nhiệm là biện pháp trừng phạt đối với thẩm phán Heo. Tuy nhiên, nếu một thẩm phán bị gây bất lợi chỉ vì thực hiện quyền điều hành phiên tòa theo cách hiểu pháp luật của mình, điều đó có thể tạo ra hiệu ứng khiến các thẩm phán khác ngần ngại đưa ra quyết định độc lập.
Thông báo nhầm lý do và việc sửa đổi sau đó
Bài viết cho biết ban đầu thẩm phán Heo được thông báo rằng ông có thể không được tái bổ nhiệm vì lý do không duy trì được tư cách nghề nghiệp. Sau khi thông tin này xuất hiện trên truyền thông, Văn phòng Hành chính Tòa án gọi điện và nói lý do thực tế là kết quả công việc không đạt yêu cầu; cơ quan này giải thích việc ghi lý do ban đầu là lỗi của nhân viên.
Việc thay đổi căn cứ trong một quy trình có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sự nghiệp của thẩm phán khiến các nghị sĩ và người chỉ trích đòi hỏi lời giải thích cụ thể hơn. Cần làm rõ ai đã đưa ra đánh giá, tiêu chí nào được áp dụng, có tài liệu hỗ trợ hay không và thẩm phán có cơ hội phản hồi như thế nào. Nếu thực sự chỉ là lỗi hành chính, việc công bố cách sửa sai cũng cần đủ minh bạch để khôi phục niềm tin.
Trong nội dung được trích dẫn, thẩm phán Heo đặt câu hỏi liệu ngành tư pháp có hô hào độc lập trước công chúng nhưng lại gây sức ép lên các thẩm phán ở bên trong hay không. Đây là cảnh báo của chính người đang bị xem xét tái bổ nhiệm, nên cần được đặt cạnh phản hồi chính thức và hồ sơ đánh giá đầy đủ trước khi đưa ra kết luận cuối cùng.
Điều gì cần được làm rõ tiếp theo?
Những tranh cãi hiện tại gồm nhiều vấn đề riêng biệt: cách hiểu yêu cầu đề cử lại, việc thông báo lập trường qua điện thoại và nhóm trò chuyện, mức tăng chi phí công vụ, hồ sơ ghi sai số người dự bữa ăn, các khoản mua rượu vang và quy trình tái bổ nhiệm thẩm phán Heo. Không nên gộp tất cả thành một kết luận duy nhất về toàn bộ ngành tư pháp; từng vấn đề cần được kiểm tra theo chứng cứ và thẩm quyền phù hợp.
Các bước có thể giúp làm rõ vụ việc gồm:
- Công bố lập trường chính thức của Chánh án về yêu cầu đề cử lại và giải thích căn cứ pháp lý cho cách hiểu của Tòa án Tối cao.
- Làm rõ liệu Nhà Xanh đã xác nhận ứng viên Son Bong-gi bị bác bỏ hay chưa, đồng thời lưu lại quá trình trao đổi giữa hai cơ quan.
- Đối chiếu chứng từ chi phí với hóa đơn, sức chứa nhà hàng, danh sách người tham dự và mục đích của từng bữa ăn.
- Giải thích khoản chi công vụ tăng mạnh từ năm 2024, cùng các khoản mua rượu vang và quy trình phê duyệt liên quan.
- Công khai tiêu chí, hồ sơ và thủ tục giải quyết khiếu nại trong quá trình tái bổ nhiệm thẩm phán Heo Yong-gu.
Cơ quan tư pháp cần có đủ khoảng cách với chính phủ để thẩm phán không bị ép phải đưa ra phán quyết có lợi cho người đang nắm quyền. Nhưng sự độc lập ấy cũng phải đi cùng sự công bằng, nhất quán và minh bạch trong nội bộ. Nếu công chúng chỉ nhìn thấy những tuyên bố về độc lập mà không nhận được lời giải thích về quyết định nhân sự hay tiền ngân sách, niềm tin vào tòa án có thể suy giảm.
Cuối cùng, câu hỏi không chỉ là Chánh án Jo Hee-dae có quyền từ chối đề cử lại hay không. Câu hỏi còn là ông và các cơ quan liên quan có thể giải thích quyết định ấy bằng lập luận dễ kiểm chứng, xử lý nghi vấn chi tiêu bằng hồ sơ đầy đủ và bảo đảm rằng mọi thẩm phán được đánh giá theo tiêu chí rõ ràng hay không. Những câu trả lời này sẽ quyết định liệu tranh cãi hiện tại chỉ là bất đồng thủ tục hay trở thành khủng hoảng niềm tin rộng hơn đối với ngành tư pháp.
