Koreya Demokratik partiyasi Han Dong-hun, hozirda mustaqil deputat, qiziga oid «soxta malaka va yutuqlar» shubhasi bo‘yicha tergovga aralashganmi-yo‘qmi, buni aniqlashga chaqirdi. Partiya vakillarining tushuntirishicha, Han Adliya vaziri bo‘lgan 2022-yil noyabrida politsiya qizining ishini tergov qilish maqsadida AQShga xalqaro huquqiy yordam so‘rovi — chegaralar osha dalil yoki ma’lumot so‘rash tartibi — bilan murojaat qilgan, biroq prokuratura (검찰) so‘rovni qaytargan. Han mualliflik huquqi egasining roziligi olinganini aytib, shubhalarni rad etdi.

Ma’lumot va kontekst

Bahsga sabab bo‘lgan shubha shundan iboratki, Han Dong-hunning qizi boshqa birov tuzgan matematika masalalaridan foydalanib elektron kitob yaratgan va uni AQShdagi Amazon’da 0,99 dollarga sotgan. Mualliflik huquqi to‘g‘risidagi qonun (저작권법) buzilgani haqida shubha bildirilgan; Han esa Facebook’da xorijlik mualliflik huquqi egasining roziligini olganini ta’kidlagan. Bu masalada shubha va ishda tilga olingan shaxsning bayonoti bir-biriga zid. Xabarlardan mualliflik huquqi egasining roziligi tergov organlari tomonidan qanday tekshirilganini bilib bo‘lmaydi.

Koreya Demokratik partiyasi katta matbuot kotibi Pak Song-jun prokuratura tergovni nima sababdan to‘xtatganini so‘rab, prokuratura o‘z tashabbusi bilan tergovni susaytirganmi yoki Han bosim o‘tkazganmi, deb savol qo‘ydi. Partiyaning parlamentdagi fraksiyasi matbuot kotibi Li Ju-hui esa prokuratura yo‘lni to‘sib qo‘yganini, politsiya esa dalillar yetishmagani sababli ishni prokuraturaga yubormaslikka qaror qilganini (불송치) aytib, Han ta’kidlagan aybsizlik tergovga to‘sqinlik qilingani natijasi bo‘lishi mumkin degan shubhani bildirdi. Bu Koreya Demokratik partiyasi vakillarining e’tirozidir, Han aralashgani tasdiqlanganini anglatmaydi.

Han parlament eshituvida Koreya Demokratik partiyasi faqat shikoyat qilganini, aslida muammo bo‘ladigan hech narsa bo‘lmaganini aytib, partiyaning da’vosini «xayol» deb atadi. Shuningdek, Koreya Demokratik partiyasi raisi Kim Min-sok ilgari Siyosiy jamg‘armalar to‘g‘risidagi qonunni buzgan ikki ish bo‘yicha jami 920 million von miqdorida aybdor deb topilganini tilga oldi. Kim bu ishlar siyosiy maqsad ko‘zlagan prokuratura tomonidan nishonga olingan tergovlar bo‘lganini aytgan. U 200 million vonlik ishda nomzoddan markaziy partiya tashkilotiga berilgan xayriya uchun kvitansiya bermaslik mas’uliyati talab qilinganini, 720 million vonlik ishdagi mablag‘ning bir qismi qarz bo‘lganini, bir qismi esa turar joy va yashash xarajatlari uchun olinganini ta’kidlab, bunga qarshi chiqqan edi. Tergov yuzasidan bahs ikki tomonning o‘tmishdagi ishlar va siyosiy mas’uliyatni nishonga olgan so‘z talashuviga ham aylandi.

Bu xabar nimani anglatadi

Masala faqat shubhaning mazmunida emas, balki tergov organlari xalqaro hamkorlik so‘rovini qanday tartib va asoslar bilan qaytarganida, o‘sha paytdagi vazir bu jarayonga aralashgan-aralashmaganidadir. O‘z oila a’zosiga aloqador ishni ko‘rib chiqayotgan mansabdor shaxs vakolatlarini qanday qo‘llagani shubha ostiga olinayotgan ekan, jarayon ochiq tushuntirilmasa, tergov natijasining ishonchliligi ham bahsga sabab bo‘lishi mumkin. Biroq so‘rov qaytarilganining o‘zi vazir bosim o‘tkazganini yoki noqonuniy aralashganini isbotlamaydi.

Masalan, vazir ishni ko‘rib chiqishga aralashganini ko‘rsatuvchi materiallar aniqlansa, aralashuv ko‘lami, vakolatdan amalda foydalanilgan-foydalanilmagani va mas’ul xodimlarga ta’siri kabi masalalar javobgarlikni baholashda muhim bo‘lishi mumkin. Aksincha, vazirning aralashgani tasdiqlanmasa va so‘rovni qaytarishning alohida protsessual sababi bo‘lgan bo‘lsa, bu sabab va qaror asoslarini tushuntirish shubhalarni bartaraf etishda muhim ahamiyat kasb etishi mumkin. Har ikki holatda ham hozircha xabarlarda keltirilgan da’volarning o‘zigagina tayanib xulosa qilish o‘rniga, tegishli qaydlar va tomonlarning izohlarini tekshirish kerak.

Tegishli tartiblar va yordamga oid ma’lumot

Davlat xizmatchisining xizmat vazifalariga aloqador jinoyat shunchaki «noto‘g‘ri ko‘ringan qaror» tufayli sodir etilgan deb bo‘lmaydi. Ichki yuridik qo‘llanmaga ko‘ra, xizmat vazifasini bajarmaslik jinoyati (직무유기죄) uchun oddiy beparvolik yoki vazifani noo‘rin bajarish emas, balki vazifani ongli ravishda e’tiborsiz qoldirish yoki undan voz kechish darajasidagi xatti-harakat muhim. Mansab vakolatini suiiste’mol qilish (직권남용), ya’ni davlat xizmatchisining xizmat vakolatini noqonuniy qo‘llashi holatida ham umumiy xizmat vakolatidan noqonuniy foydalanilganmi, mas’ul xodimning vakolati, vazifasi va mezon-tartiblariga zid ish qilishga majburlovchi xatti-harakat bo‘lganmi, degan masalalar tekshirilishi kerak.

Shu bois, tergov so‘rovi qaytarilganining o‘zi xizmat vazifasini bajarmaslik yoki mansab vakolatini suiiste’mol qilish jinoyati sodir etilganini anglatmaydi. Avvalo so‘rovni kim qaytargani, qaror qanday vakolat va tartib asosida qabul qilingani, vazirga xabar berilgan-berilmagani yoki uning jarayonga aralashgani kabi faktlar aniqlanishi lozim. Bu — ichki yuridik qo‘llanmadagi umumiy mezonlarni ushbu shubhaga tatbiq etganda yuzaga keladigan masalalar; muayyan shaxsning jinoyat sodir etganiga doir xulosa emas. (Ichki material L1)

Xabarlarda turlicha yoritilgan jihatlar

Ikki xabarda ham politsiyaning AQShga yuborgan xalqaro huquqiy yordam so‘rovi prokuratura tomonidan qaytarilgani, Koreya Demokratik partiyasining holatni aniqlash talabi va Han bu da’volarni rad etgani umumiy tarzda yoritilgan. Biroq bir xabarda matbuot kotiblari Pak Song-jun va Li Ju-huining bayonotlari, Hanning javobi hamda Kim Min-sok bilan bog‘liq bahsga e’tibor qaratilgan; boshqa xabarda esa o‘sha paytdagi tasdiqlash vakolati kimda bo‘lgani, vazirga xabar berish va undan chetlatish tartibini tekshirish lozimligi haqidagi Koreya Demokratik partiyasi da’vosi hamda izoh talab qilgan mas’ul shaxslar haqida qo‘shimcha ma’lumot berilgan. Bu xabarlarning qamrovi va keltirilgan bayonotlardagi farqdir; so‘rovni qaytarish sababi yoki Hanning amalda aralashganini tasdiqlovchi farq emas.

Tasdiqlangan faktlar va hozircha noma’lum jihatlar

Tasdiqlangan faktlar

  • Koreya Demokratik partiyasi 2026-yil 10-oktabrda Han deputatning qiziga oid ish tergovi va xalqaro huquqiy yordam so‘rovining qaytarilishi holatini aniqlashni talab qildi.
  • Koreya Demokratik partiyasi vakillari politsiya 2022-yil noyabrida AQShga xalqaro huquqiy yordam so‘rovi yuborgani, biroq prokuratura uni qaytarganini da’vo qildi.
  • Han mualliflik huquqi egasining roziligi olinganini va bu ish avval boshdan muammo tug‘diradigan masala bo‘lmaganini aytib, bunga e’tiroz bildirdi.
  • Xabarlarga ko‘ra, politsiya dalillar yetishmagani sababli ishni prokuraturaga yubormaslikka qaror qilgan.

Hozircha noma’lum jihatlar

  • Han tergovga yoki xalqaro huquqiy yordam so‘rovining qaytarilishiga amalda aralashganmi yoxud bosim o‘tkazganmi.
  • Prokuratura so‘rovni aynan qanday sabab bilan qaytargan va qaror qanday qaydlarga asoslangan.
  • Mualliflik huquqi egasining roziligi bor-yo‘qligi va ish bo‘yicha tergov natijasi qanday materiallar hamda tartiblar asosida aniqlangan.

O‘quvchi nimalarni tekshirishi kerak

  • «So‘rov qaytarildi» degan da’voni «kim va qanday sabab bilan qaytardi?» degan tasdiqlangan faktlardan ajrating. Qaror qabul qilgan shaxs va asoslar oshkor etilmaguncha, aralashuv bo‘lgan-bo‘lmaganini qat’iy aytish qiyin.
  • Vazirga xabar berilgan-berilmagani, undan chetlatish tartibi va so‘rovni qaytarish haqidagi qaror qaydlariga doir keyingi izohlar chiqish-chiqmasligini kuzating. Koreya Demokratik partiyasi ushbu jarayonni aniqlashni talab qildi, xabarlarda esa bu savollarga javob beradigan qaydlar keltirilmagan.
  • Xizmat vazifasini bajarmaslik yoki mansab vakolatini suiiste’mol qilish kabi huquqiy atamalar qo‘llanganda, faqat qaror noo‘rin bo‘lgan-bo‘lmaganiga emas, balki har bir jinoyatning aniq tarkibiy shartlari tasdiqlangan-tasdiqlanmaganiga ham e’tibor bering.

Manbalar